Abstrakt
Idea transakcyjnej interpretacji tekstu nie doczekała się w Polsce „swoich pięciu minut” – rozkwitu, popularności, powszechnego lub choćby częściowego zachwytu i edukacyjnej implementacji. Czy warto do niej wracać, ożywiać koncept, który zadomowił się przecież w zachodnioeuropejskiej i amerykańskiej refleksji o literaturze? Z pewnością tak, ale nie w formie teoretycznych rozważań, lecz pod hasłem zwrotu transakcyjnego w szkolnym czytaniu literatury. Powinien on oznaczać odważne i konsekwentne ujawnienie mechanizmów wymiany i transformacji łączących czytelnika i tekst. Każda interpretacja jest transakcją i lekcje czytania literatury stwarzają szanse uruchomienia przepływów doznań i znaczeń pomiędzy tym, co czytane i tym, kto czyta. Te przepływy konstytuują czytelnika, czyniąc go jednocześnie poznającym i poznawanym. To wielka szansa osobistego i społecznego rozwoju młodych ludzi. Już w latach 30. XX wieku zachęcała do takiej dydaktycznej lektury Louise Rosenblatt, wybitna amerykańska dydaktyczka literatury. Artykuł jest inspirowany jej wizją i dorobkiem.
Bibliografia
Bobiński Witold, 2023, Uczyć po ludzku. Literatura w świetle ekologii edukacji, Kraków.
Brożek Bartosz, 2014, Granice interpretacji, Kraków.
Głowiński Michał, 1977, Style odbioru. Szkice o komunikacji literackiej, Kraków.
Januszkiewicz Michał, 2012, Wczytywanie (się) w tekst. O interpretacji transakcyjnej, „Teksty Drugie”, nr 1/2 (133-134), s. 74-86.
Karolides Nicholas J., 2000, Reader Response in Secondary and College Classrooms, Mahwah – London.
Krynicki Ryszard, 2009, Wiersze wybrane, Kraków.
Ricoeur Paul, 2008, Czas i opowieść, t. 1, Intryga i historyczna opowieść, Frankiewicz M. (przeł.), Kraków.
Rosenblatt Louise, 1978, The Reader, the Text, the Poem. The Transactional Theory of the Literary Work, Carbondale.
Rosenblatt Louise, 1995, Literature as Exploration, New York.
Rosenblatt Louise, 1969, Towards a Transactional Theory of Reading, “Journal of Reading Behaviour”, Vol.1, Issue 1. DOI: https://doi.org/10.1080/10862969609546838
Szahaj Andrzej, Siła i słabość hermeneutyki, 2012, „Teksty Drugie”, nr 1/2 (133/134).
Tomaszewska Grażyna, 2021, Przeciw gotowym odpowiedziom. Literatura i dydaktyka literatury w czytelniczych spotkaniach, Gdańsk.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Witold Bobiński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.