Abstrakt
Celem artykułu jest eksploracja dwóch aspektów widoczności osób nieheteronormatywnych w biografiach literackich – ich nieobecności oraz prób nadania im nowych znaczeń i interpretacji poprzez zmiany w ramowaniu. W przeprowadzonym badaniu wykorzystano hermeneutyczne ujęcie analizy ramowej. Korpus badawczy liczył 15 pozycji - biografii literackich Marii Konopnickiej, Marii Rodziewiczówny, Karola Szymanowskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Marii Dąbrowskiej i Witolda Gombrowicza wydanych po roku 1990. W wyniku przeprowadzonej analizy wyróżniono strategie „fałszerskie”: przedstawianie nieheteronormatywnych relacji w ramie przyjaźni, pomijanie wątków związanych z nieheteronormatywnością oraz kumulowanie, a także strategie redefiniowania nieheteronormatywności: osadzanie w historycznej ramie, łączenie z liberalizacją życia intymnego i przedstawianie seksualności jako pola możliwości.
Bibliografia
Borkowska, G. (1999). Maria Dąbrowska i Stanisław Stępowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Chylińska, T. (2008). Karol Szymanowski i jego epoka. T. 1-3. Kraków: Musica Iagellonica.
Głuszenia, J. (2014). Rodziewiczówna. Strażniczka kresowych Granic. Szczecinek: Fundacja Nasza Przyszłość.
Gwizdanka, D. (2021). Uwodziciel. Rzecz o Karolu Szymanowskim. Warszawa: PWM.
Jarzębski, J. (2004). Gombrowicz. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Kienzler, I. (2018). Prowokatorka. Fascynujące życie Marii Dąbrowkiej. Warszawa: Bellona.
Kienzler, I. (2022). Maria Konopnicka. Rozwydrzona bezbożnica. Warszawa: Bellona.
Magnone, L. (2014). Maria Konopnicka. Lustra i symptomy. Gdańsk: Słowo/obraz-Terytoria.
Padół, E. (2023). Rodziewiczówna. Gorąca dusza. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Radźwion, M. (2010). Iwaszkiewicz. Pisarz po katastrofie. Warszawa: Wydawnictwo WAB.
Romaniuk, R. (2012). Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza. T.1. Warszawa: Iskry.
Romaniuk, R. (2017). Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza. T.2. Warszawa: Iskry.
Waldorff, J. (1998). Serce w płomieniach. Słowo o Szymanowskim. Warszawa: Iskry.
Zawada, A. (1994). Jarosław Iwaszkiewicz. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Żak, S. (2000). Witold Gombrowicz: autobiografia, autokreacja, legenda. Kielce: Ston 2.
Bal, M. (2000). Memory Acts: Performing Subjectivity. Performance Research, 5(3), 102–114 DOI: https://doi.org/10.1080/13528165.2000.10871753
Butler, J. (2008). Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
CBOS (2024). Stosunek Polaków do gejów i lesbijek. Komunikat z badań. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_088_24.PDF (dostęp 01.12.2024).
Domańska, E. (2022). Zwroty badawcze w historii i w innych naukach humanistycznych. W: E. Domańska, J. Pomorski (red.) Wprowadzenie do metodologii historii. Warszawa: PWN, 218-235.
Eyerman, R. (2015). Social Movements and Memory. W. A.L. Tota i T. Hagen (red.). Routledge International Handbook of Memory Studies. London: Routledge, 79-83.
Frost, S. (2010). The Warren Cup: Secret Museums, Sexuality and Society. W: A. Levin (red.) Gender, Sexuality and Museum. The Routledge Reader. New York, London: Routledge, 138-150.
Gauden, G. (2012). Preambuła ustawy o związkach partnerskich. Gazeta Wyborcza z 12 października.
Giddens, A. (2006). Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach. Warszawa: PWN.
Goffman, E. (1976). Frame Analysis. New York: Harper and Row.
Halbwachs, M. (2022). Społeczne ramy pamięci. Warszawa: Aletheia.
Haraway, D. (2014). Wiedza usytuowana: problem z nauką w feminizmie. W: E. Bińczyk, A. Derra (red.) Studia nad nauką i technologią. Wybór tekstów. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika, 103-138.
Foucault, M. (1977). Archeologia wiedzy. Warszawa: PIW.
Jacyno, M. (2007). Kultura indywidualizmu. Warszawa: PWN.
Kącka, K. (2015). Polityka historyczna: kreatorzy, narzędzia, mechanizmy działania – przykład Polski. W: K. Kącka, J. Piechowiak-Lamparska (red.). Narracje pamięci: między polityką a historią. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 59–80.
Kuypers, J. (2010). Framing Analysis from a Rhetorical Perspective. W: P. D’Angelo i J. Kuypers (red.), Doing News Framing Analysis. New York: Routeledge, 286-311.
Matthes, J. i M. Kohring (2008). The Content Analysis of Media Frames: Toward Improving Reliability and Validity. Jorunal of Communication, 58 (2), 258-279. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2008.00384.x
Nora, P. (2022). Między pamięcią a historią. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Nowacki, D. (2008). Homobiografie. Pisarki i pisarze polscy XIX i XX wieku, Krzysztof Tomasik, Gazeta Wyborcza z 27.05.2008.
Olick, Jeffery K. (2015). Sites of memory studies. W. A.L. Tota i T. Hagen (red.). Routledge International Handbook of Memory Studies. London: Routledge, 41-52.
Radziszewski, K. (2017). Poczet (cykl portretów). Warszawa: zbiory Muzeum Sztuki Nowoczesnej.
Sobolczyk, P. i K. Szczuka (2014). „Gay/lesbian studies”. W: M. Rudaś-Grodzka i in. Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, 153-155.
Sosnowski, J. (2009). Na pohybel homofobom? Więź, 1-2.
Szczyrbowski, J. (2015). Żywioł przestrzeni czy ład pamięci? Przestrzeń jako źródło pamiętania i tożsamości społecznej – uwagi na temat procesu badawczego. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 15, 26-34.
Tatchell, P. (2004). Inside the Gay Museum. The Guardian. https://www.theguardian.com/education/2004/jun/08/highereducation.politicsandthearts [dostęp 04.10.2023].
Tomasik, K. (2014). Homobiografie. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Wasilewski, K. (2019). Framing i analiza ramowa – stan badań we współczesnym medioznawstwie. Przegląd stanowisk badawczych. Media - Kultura - Komunikacja Społeczna, 1(14), 91–109. DOI: https://doi.org/10.31648/mkks.2952
Warkocki, B. (2014). Trzy fale emancypacji homoseksualnej w Polsce. Porównania. Czasopismo poświęcone zagadnieniom komparatystyki literackiej, 15, 121-132. DOI: https://doi.org/10.14746/p.2014.15.10896
Wyrobisz, A. (2008). Odmieńcy i fałszerze. Przegląd historyczny, 99/8, 193-203.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jakub Krasny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
W przypadku zakwalifikowania tekstu do druku Autor wyraża zgodę na przekazanie praw autorskich do tego artykułu wydawcy (zob. Polityka open access). Autor artykułu zachowuje prawo wykorzystania treści opublikowanego przez czasopismo artykułu w dalszej pracy naukowej i popularyzatorskiej pod warunkiem wskazania źródła publikacji.