Samorząd w systemie politycznym Polski
PDF (English)

Słowa kluczowe

system polityczny
samorząd terytorialny
samorząd specjalny

Jak cytować

Kmieciak, R. (2020). Samorząd w systemie politycznym Polski. Przegląd Politologiczny, (2), 87–104. https://doi.org/10.14746/pp.2020.25.2.6

Abstrakt

Jednym z największych osiągnięć procesu transformacji ustrojowej w Polsce jest szeroka decentralizacja sfery władztwa publicznego rozumiana jako system, w którym istnieje większa liczba samodzielnych ośrodków dysponujących kompetencjami publicznoprawnymi przy jednym centralnym. Będący egzemplifikacją decentralizacji samorząd stał się zatem ważnym elementem demokratycznego systemu politycznego, współtworząc sieć powiązań odnoszących się do podziału władzy, majątku i zasobów w społeczeństwie. Nie ulega wątpliwości, że działając na rzecz zorganizowanych korporacyjnie grup obywateli samorząd przyczynia się do podniesienia efektywności funkcjonowania władzy publicznej w wymiarze terytorialnym i specjalnym. Wychodząc z tego założenia należy zauważyć, że samorząd nie jest pojęciem jednowymiarowym odnoszącym się wyłącznie do stosunków terytorialnych. Ważną rolę w systemie reprezentowania interesów określonych środowisk odgrywa także samorząd specjalny, który wyodrębnia się według innych kryteriów. W jego ramach wyróżniamy przede wszystkim samorząd zawodowy i gospodarczy. Warto również podkreślić, że samorząd należy obecnie rozpatrywać z nieco innej perspektywy, nie tylko ze względu na kontekst administracyjno-instytucjonalny, ale również z punktu widzenia realizacji interesów zorganizowanych grup społecznych, a więc w kategoriach governance, co może poprawić funkcjonowanie systemu władzy lokalnej, na przykład w kontekście kształtowania się obszarów metropolitalnych. Harmonijny rozwój wszystkich form samorządu, bez względu na charakter więzi łączących ich członków, a także wzmacnianie procesów partycypacyjnych jest zatem jednym z warunków petryfikacji demokratycznego systemu politycznego.

https://doi.org/10.14746/pp.2020.25.2.6
PDF (English)

Bibliografia

Adamczyk M., Pastuszka S. (1985), Konstytucje polskie w rozwoju dziejowym 1791–1982, Warszawa.

Ajnenkiel A. (1982), Polskie Konstytucje, Warszawa.

Antoszewski A., Herbut R. (2001), Systemy polityczne współczesnego świata, Gdańsk.

Antoszewski A. (2008), Istota władzy samorządowej, in: Polityka lokalna. Właściwości, determinanty, podmioty, eds. E. Ganowicz, L. Rubisz, Toruń.

Barber B. R. (2014), Gdyby burmistrzowie rządzili światem. Dysfunkcyjne kraje, rozkwitające miasta, Warszawa.

Blok Z. (1996), Władza lokalna, in: Podmiotowość społeczności lokalnych. Praktyczne programy wspomagania rozwoju, ed. R. Cichocki, Poznań.

Bombicki M. R. (1998), Konstytucje Polski. Nowy podział administracyjny kraju, Poznań.

Churski P. (2018), Podejście zorientowane terytorialnie (place-based policy) – teoria i praktyka polityki regionalnej, “Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 41, pp. 31–50.

Dekret z 28 sierpnia 1944 r. o trybie powoływania władz I i II instancji, Dz. U. 1944, No. 2, item 8.

Dekret z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego, Dz. U. 1944, No. 14, item 74.

Dolnicki B. (1999), Samorząd terytorialny. Zagadnienia ustrojowe, Zakamycze.

Edwarczyk B. (2015), Rozwój obszarów metropolitalnych w świetle transformacji samorządu terytorialnego w Polsce w latach 1990–2014, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, vol. 3.

Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu dnia 15 października 1985 r., Dz. U. 1994, No. 124, item 607.

Heywood A. (2006), Politologia, Warszawa.

Izdebski H. (1991), Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej, część II: Samorząd w latach 1933–1939, “Samorząd Terytorialny”, no. 6.

Jagusiak B. (2011), Systemy polityczne państw sąsiedzkich Polski, Warszawa.

Kaczmarek T. (2008), Aglomeracja poznańska jako region badania i działania, in: Powiat poznański. Jakość przestrzeni i jakość życia, eds. T. Kaczmarek, A. Mizgajski, Poznań.

Klimczak B. (2001), Teoretyczne podstawy badania grup interesu na rzecz ładu rynkowego, in: Samorząd gospodarczy i zawodowy w procesie powstawania ładu rynkowego w Polsce, ed. B. Klimczak, Wrocław.

Klimczak B. (2005), Działania zbiorowe na rzecz ładu rynkowego w okresie transformacji ustrojowej w Polsce, in: Spór o samorząd gospodarczy w Polsce, ed. S. Wykrętowicz, Poznań.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. 1997, No. 78, item 483.

Kroński A. (1932), Teoria samorządu terytorialnego, Warszawa.

Łuczak A. (1973), Samorząd terytorialny w programach i działalności stronnictw ludowych 1918–1939, Warszawa.

Obrzut A. (2010), Inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców, “Wspólnota”, no. 13.

Och J. (2014), Teoria i praktyka funkcjonowania samorządności w Polsce, “Krakowskie Studia Małopolskie”, no. 19.

Olson M. (1965), The Logic of Collective Action, Public Goods and Theory of Groups, Cambridge.

Olson M. (1998), Why Poor Economic Policies Must Promote Corruption: Lesson from the East for All Countries, in: Institutions and Economic Organization in the Advanced Economies, eds. M. Baldassarr, L. Paanetto, E. S. Phelps, Houndmills.

Osiński J. (1999), Problemy aksjologii samorządności lokalnej w krajach nordyckich i w Polsce, in: Samorząd gminny w Polsce. Doświadczenia i perspektywy, eds. B. Nawrot, J. Pokładecki, Poznań.

Podolak M., Żmigrodzki M. (2009), System polityczny i jego klasyfikacje, in: Współczesne systemy polityczne, eds. M. Żmigrodzki, B. Dziemidok-Olszewska, Warszawa.

Rachwał M. (2016), Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza w Polsce w świetle prawa – wybrane zagadnienia, “Przegląd Politologiczny”, no. 1.

Rajca L. (2010), Modele samorządu terytorialnego, in: Samorząd terytorialny w Europie Zachodniej, ed. L. Rajca, Warszawa.

Ruszkowski J. (2013), Governance i jego typy w systemie wielopoziomowym. Zamiast wstępu, in: Multi-level Governance w Unii Europejskiej, eds. J. Ruszkowski, L. Wojnicz, Szczecin–Warszawa.

Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, Dz. U. 1933, No. 35, item 294.

Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych, Dz. U 1944, No. 5, item 22.

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, Dz. U. 1950, No. 14, item 138.

Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych, Dz. U. 2015, item 1890 and 2016, item 2260.

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim, Dz. U. 2017, item 730.

Ustawa z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych, Dz. U. 2018, item 130.

Wojtaszczyk K. A. (2003), Państwo współczesne, in: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, eds. K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa.

Ząbkiewicz A. (2003), Stosunki między państwem i biznesem a wzrost gospodarki, “Środkowoeuropejskie Studia Polityczne”, no. 1.

Zielona księga obszarów metropolitalnych (2012), Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Warszawa.

Zyborowicz S. (2008), Samorząd jako forma realizacji polityki na poziomie lokalnym, “Przegląd Politologiczny”, no. 1.

Teksty opublikowane na łamach czasopisma "Przegląd Politologiczny" i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC BY 4.0 (Creative Commons - Uznanie autorstwa). Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.