Wpływ polityki klimatycznej Unii Europejskiej na autonomię finansową gmin w Polsce

Abstrakt

W artykule analizowany jest wpływ polityki klimatycznej Unii Europejskiej na autonomię finansową gmin w Polsce w latach 2018–2024. Punktem wyjścia jest założenie, że intensyfikacja unijnych działań klimatycznych po 2018 r. wiąże się z rosnącą presją regulacyjną i inwestycyjną, której skutki materializują się na poziomie lokalnym. Celem badania jest identyfikacja i ocena mechanizmów, poprzez które instrumenty prawne i finansowe polityki klimatycznej UE oddziałują na strukturę dochodów, wydatków i zadłużenia gmin, a tym samym na ich realną autonomię finansową. Badanie ma charakter porównawczy i opiera się na analizie danych zastanych. W części empirycznej wykorzystano wskaźniki budżetowe sześciu jednostek samorządu terytorialnego z województwa lubelskiego i śląskiego, obejmujące autonomię dochodową, obciążenie zadłużeniem, presję wydatkową w dziale „gospodarka komunalna i ochrona środowiska” oraz udział środków unijnych w dochodach ogółem. Analizę uzupełniono o kontekst makroekonomiczny regionów, mierzony poziomem PKB per capita. Wyniki wskazują, że wzrost wydatków związanych z realizacją celów klimatycznych nie był proporcjonalnie kompensowany wzrostem dochodów własnych gmin. Fundusze unijne pełniły głównie funkcję uzupełniającą, natomiast kluczowym mechanizmem dostosowawczym okazał się wzrost zadłużenia, szczególnie w jednostkach o słabszej bazie dochodowej. Analiza potwierdza również istnienie istotnych nierówności terytorialnych w zdolności finansowania transformacji klimatycznej, powiązanych z kondycją makroekonomiczną regionów. W ujęciu politologicznym uzyskane rezultaty wskazują na stopniową erozję realnej autonomii finansowej gmin jako pośredni skutek europeizacji polityki klimatycznej w warunkach wielopoziomowego zarządzania.