Polszczyzna biblijna a polszczyzna literacka. Historyczne związki i uwarunkowania

Main Article Content

Stanisław Koziara

Abstrakt

damentów polskiej kultury i tożsamości. Relacje te autor artykułu rozpatruje na płaszczyźnie genetycznej i formalnej współzależności pomiędzy stylowym inwariantem polszczyzny biblijnej a literacką odmianą języka polskiego. W tym celu przywołane zostały dotychczasowe ustalenia teoretyczne oraz badania materiałowe ukazujące kierunki i formy owych wpływów, skutkujące powstaniem głównych konstant stylowych polszczyzny biblijnej, a także wskazujące na znaczenie Biblii i jej rodzimych przekładów na kształtowania się polszczyzny literackiej. Zwrócona została także uwaga na nowsze możliwości badań nad uwarunkowaniami relacji polszczyzna biblijna – polszczyzna literacka, które wynikają z odwołania się do retorycznego i literackiego dziedzictwa poszczególnych ksiąg Pisma Świętego. Artykuł dostarcza szeregu argumentów na rzecz obrony literackości polszczyzny biblijnej, jako faktu wynikającego z jej rodzimych doświadczeń historycznych, jak też z właściwości odziedziczonych z prymarnego stylu biblijnego. Na prawach polemicznych w artykule znalazły się również krytyczne odniesienia do tych spośród nowszych inicjatyw translacyjno-biblijnych, które zmierzają do oderwania polszczyzny biblijnej od jej wzorca literackiego oraz normy stylu wysokiego.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Koziara, S. (2018). Polszczyzna biblijna a polszczyzna literacka. Historyczne związki i uwarunkowania. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, (35-36), 55-65. https://doi.org/10.14746/psj.2018.5
Dział
Artykuły naukowe
Biogram autora

Stanisław Koziara, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Katedra Lingwistyki Kulturowej i Komunikacji Społecznej

Stanisław Koziaraprofesor doktor habilitowany, profesor zwyczajny w Katedrze Lingwistyki Kulturowej i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, zajmuje się głównie historycznymi i współczesnymi problemami polskiego języka i stylu religijnego ze szczególnym uwzględnieniem rodzimego dziedzictwa biblijnego,autor m.in. monografii: Pojęcia wartościujące w polskich przekładach Psałterza (1993), Frazeologia biblijna w języku polskim (wyd. 1: 2001; wyd. 2: 2009), Tradycyjne biblizmy a nowe polskie przekłady Pisma Świętego (2009), a także szeregu publikacji z dziedziny polszczyzny biblijnej, frazeologii, stylistyki, lingwistyki kulturowej i retoryki

Bibliografia

  1. Adamek Z., Koziara S. (red.), 1999, Od Biblii Wujka do współczesnego języka religijnego. Z okazji 400-lecia wydania Biblii ks. Jakuba Wujka, Tarnów.
  2. Bieńkowska D., 1992, Styl językowy przekładu Nowego Testamentu Jakuba Wujka (na materiale czterech Ewangelii), Łódź.
  3. Bieńkowska D., 1994, Odbicie stylu przekładu Biblii J. Wujka w literaturze polskiej, w: Jan Jakub Wujek tłumacz Biblii na język polski. W czterechsetną rocznicę wydania
  4. Nowego Testamentu 1593–1993, red. M. Kamińska, Łódź, s. 162–170.
  5. Bieńkowska D., 2002, Polski styl biblijny, Łódź.
  6. Budny S., 1994, Do czytelnika, w: Biblia. To jest Księgi Starego i Nowego Przymierza. In der Übersetzung des Simon Budny, Nieśwież, Zasław 1571–1572. Herausgegeben von H. Rothe und F. Scholz. Biblia Slavica. Serie II: Polnische Bibeln, B. 3. Ferdinand Schöningh, Paderborn–München–Wien–Zürich 1994, s. 17.
  7. Bukowski K., 1990, Biblia a literatura polska. Antologia, wyd. 3, Warszawa.
  8. Chmiel J., 2001, Retoryka a Biblia, w: Retoryka dziś. Teoria i praktyka, red. R. Przybylska, W. Przyczyna, Kraków, s. 217–224.
  9. Czesak A., 2009, Biblia po śląsku i podhalańsku – fakty i kontrowersje, w: Polszczyzna biblijna – między tradycją a współczesnością, t. 2, red. S. Koziara, W. Przyczyna, Tarnów, s. 145–157.
  10. Dubisz S., 2005, Komunikacja publiczna w dziejach polszczyzny i jej retoryczne podłoże, w: Rozprawy o historii języka polskiego, red. S. Borawski, Zielona Góra, s. 226–229.
  11. Frankowski J., 1983, Metafora w „Biblii”, w: Studia o metaforze II, red. M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, Wrocław, s. 153–173.
  12. Gorzkowski A., Kamykowski Ł., Panuś K. (red.), 2010, Via Pulchritudinis. Wątki biblijne w literaturze i kulturze polskiej, Kraków.
  13. Gotfryd J., Jasińska-Wojtkowska M., Sawicki S. (red.), 1983, Sacrum w literaturze, Lublin.
  14. Jelonek T., 1998, Próba klasyfikacji biblijnych gatunków literackich, „Polonia Sacra”, t. 2, s. 95–115.
  15. Kamińska M. (red.), 1994, Jan Jakub Wujek tłumacz Biblii na język polski. W czterechsetną rocznicę wydania Nowego Testamentu 1593–1993, Łódź.
  16. Kennedy G.A., 1984, New Testament Interpretation through Rhetorical Criticism, Chapel Hill.
  17. Kochanowski J., 1977, Psałterz Dawidów. Fototypia – transkrypcja, opr. J. Woronczak, Wrocław.
  18. Kossowska M., 1968–1969, Biblia w języku polskim, t. 1–2, Poznań.
  19. Koziara S., 2005, Biblia pierwszego czy ostatniego kontaktu?, „Tygodnik Powszechny”, nr 48, s. 11.
  20. Koziara S., 2009, Tradycyjne biblizmy a nowe polskie przekłady Pisma Świętego (ujęcie filologiczno-normatywne), Kraków.
  21. Koziara S., 2015, Szkice z polskiej frazeologii biblijnej, Łask.
  22. Koziara S., Przyczyna W. (red.), 2009, Polszczyzna biblijna – między tradycją a współczesnością, t. 1–2, Tarnów.
  23. Kramarek G., 2004, Tradycja biblijna w literaturze polskiej, Lublin.
  24. Kubiak Z., 1993, Przestrzeń dzieł wiecznych. Eseje o tradycji kultury śródziemnomorskiej, Kraków.
  25. Kwilecka I., 2003, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań.
  26. Leszczyński R.M. (junior) (red.), 2013, Biblia brzeska. Historia, język, teologia, Łódź.
  27. Lewaszkiewicz T., 1992, Rola przekładów Biblii w formowaniu języków literackich europejskiego kręgu kulturowego, w: Biblia a kultura Europy, t. I, red. M. Kamińska, E. Małek, Łódź, s. 232–248.
  28. Lisowski T., 2010, Sola scriptura. Leksyka Nowego Testamentu Biblii gdańskiej (1632) na tle porównawczym. Ujęcie kwantytatywno-dystrybucyjne, Poznań.
  29. Meynet R., 2001, Wprowadzenie do hebrajskiej retoryki biblijnej, tłum. K. Łukowicz, T. Kot, Kraków.
  30. Meynet R., 2005, Język przypowieści biblijnych, przekł. A. Wałęcki, Kraków.
  31. Ostrowska E., 1953, Walka o piękne słowo psałterzowe (Psałterz Kochanowskiego i Psałterz brzeski), „Język Polski” XXXIII, s. 285–317.
  32. Piela M., 2003, Grzech dosłowności we współczesnych polskich przekładach Starego Testamentu, Kraków.
  33. Pindel R., 2006, Biblia a retoryka, w: Język Biblii a język współczesny, red. R. Komurka, Kraków, s. 33–48.
  34. Rospond S., 1962, Język renesansu a średniowiecza na podstawie literatury psałterzowo-biblijnej w: Odrodzenie w Polsce, t. III: Historia języka, cz. 2, red. M.R. Mayenowa,
  35. Z. Klemensiewicz, Warszawa, s. 61–181.
  36. Sawicki S., Gotfryd J. (red.), 1986, Biblia a literatura, Lublin.
  37. Słowiński R. (red.), 2013, Biblia Jakuba Wujka w życiu i kulturze narodu polskiego, Poznań.
  38. Szczepińska B., 2005, Ewangelie tylekroć tłumaczone... Studia o przekładach i przekładaniu, Gdańsk.
  39. Szlaga J. (red.), 1986, Wstęp ogólny do Pisma Świętego, Poznań–Warszawa.
  40. Szurek M.M., 2013, Z dziejów polszczyzny biblijnej. Biblia Wujka (1599) a Biblia gdańska (1632). Studium komparatywne, Kraków.
  41. Walczak B., 2000, Rola Biblii w rozwoju języków i językoznawstwa. Zarys problematyki, w: Inspiracje chrześcijańskie w kulturze Europy, red. E. Woźniak, Łódź, s. 155–167.
  42. Walczak B., 2007, Pismo Święte w przekładach na gwary i slangi?, w: Język religijny dawniej i dziś, t. 3, red. ks. P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka, Poznań, s. 408–414.
  43. Wilkoń A., 1999, Język artystyczny. Studia i szkice, Katowice.
  44. Wojciechowski M., 2012, Wpływy greckie w Biblii, Kraków.