Słowa kluczowe
Slavic dialectology
linguistic geography
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 38
Liczba pobrań: 20
Abstrakt
The study presents selected appellative surnames taken from the List of the Alumni of the Wisznice High School in Southern Podlasie. The adopted criterion for selection was the rule that an appellative from which a surname was formed has to indicate – through its linguistic form or semantics – that it is a Ukrainism/Ruthenism. The analysis of the anthroponymic and lexicological material applies the method of comparative grammar, enriched with the dialectological method and complemented with the method of linguistic geography, with the analyzed surnames (Gładun/Gładuń, Haliburda, Hałaburda, Hładun, Hołod, Hołownia) juxtaposed with their corresponding anthroponyms in Poland and in Ukraine. The conclusions drawn from the analysis indicate that the surnames taken into consideration are anthroponyms typical of the Polish-Ukrainian/East Slavic borderland. One of the features of the linguistic borderland is the semantic variantivity of lexemes transferred onto the level of proper names. Another conclusion is that the surnames isolated during the analysis were formed from lexemes that have the status of peripheral archaisms.
Bibliografia
AGPUW – Czyżewski Feliks (1986), Atlas gwar polskich i ukraińskich okolic Włodawy, Lublin.
Biryła – Biryła Mikałaj B. (1969), Biełaruskaja antrapanimija, 2: Prozwiszczy, utworanyja ad apelatyŭnaj leksiki, Minsk.
SEBrü – Brückner Aleksander (1970), Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa.
BusełWTS – Busel Wjaczesław A., red. (2001), Wełykyj słownyk suczasnoji ukrajins’koji mowy, Kyjiw.
CzyżAntrop – Czyżewski Feliks (2013), Antroponimia pogranicza polsko-wschodniosłowiańskiego w świetle inskrypcji nagrobnych, cz. 1: Słownik nazwisk, Lublin.
ESUM – Melnyczuk Ołeksandr S., red. (1982–2012), Etymołohicznyj słownyk ukrajins’koji mowy, t. 1–6, Kyjiw.
GalaCzyż – Gala Sławomir, Czyżewski Feliks (1978, 1979), Nazwiska ludności gminy Wisznice w województwie bialskopodlaskim, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, t. 33/34, 21, sectio F, s. 293–371.
Handke – Handke Kwiryna, Popowska-Taborska Hanna, Galsterowa Irena (1996), Nie dajmy zginąć słowom. Rzecz o odchodzącym słownictwie, Warszawa.
Hrin – Hrinczenko Borys (1907–1909), Słowar’ ukrajinśkoji mowy, uporiad. z dodatkom własnoho materiału Borys Hrinczenko w czotyr’och tomach, Kyjiw (reprnit: Kyjiw 1996).
ISNP – Internetowy słownik nazwisk w Polsce, oprac. przez zespół Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, w składzie: Barbara Czopek-Kopciuch (zm. 2020), Halszka Górny, Małgorzata Magda-Czekaj, Elena Palinciuc-Dudek, Katarzyna Skowronek, Elżbieta Supranowicz, https://nazwiska.ijppan.pl [dostęp: 15 kwietnia 2025]. [rejestr PESEL z 2014 roku].
ISNU – Ridni heneałohiczne towaristwo: [Internetowy słownik nazwisk na terytorium Ukrainy], https://ridni.org/karta [dostęp: 13 kwietnia 2025]. [ISNU z okresu 2011–2013 (wraz z zamieszczoną mapą ilustrującą zasięgi określonego nazwiska umieszczonego w bazie słownika)].
Kobiw – Kobiw Jurij (2004), Słownyk ukrajins’kych naukowych i narodnych nazw sudynnych rosłyn, Kyjiw.
Nosowicz – Nosowicz Iwan I. (1870), Słowar’ biełarusskogo narieczija, Sankt Pietierburg, wyd. fototyp. I.I. Nasavič (1870), Slovar’ bělarusskago narěčija, Sanktpietierburg, von G. Freidhof, P. Kosta (1984), Nachdruck und Nachwort in zwei Bänden, Verlag Otto Sagner, Specimina Philologiae Slavicae, München.
Pelc – Pelcowa Halina (2012–2023), Słownik gwar Lubelszczyzny, Lublin: t. 4 (2016): Sad i Ogród warzywny, Budownictwo i przestrzeń podwórza, t. 5 (2017): Świat roślin, t. 6 (2019): Pokarmy, t. 9 (2021): Przestrzeń wsi. Ukształtowanie powierzchni. Życie społeczne i zawodowe, t. 12 (2023): Czynności – miary – uczucia. Cechy i właściwości. Inne. Teksty gwarowe. Indeks haseł.
Red’ko – Red’ko Julijan (2007), Słownyk suczasnych prizwyszcz u dwoch tomach, t. 1: A–M, t. 2: N–Ja, Lwiw.
Rymut – Rymut Kazimierz, wyd. (1992–1994), Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, t. 1–10, Kraków.
SGPK – Karłowicz Jan (1900–1911), Słownik gwar polskich, t. 1–6, Kraków; też: Bialska Biblioteka Cyfrowa, https://bbc.mbp.org.pl/dlibra/publication/11845/edition/10732?language=pl [dostęp: 10 kwietnia 25].
SGP PAN – Słownik gwar polskich (1977–), oprac. Zakład Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, pod kier. Mieczysława Karasia, od t. 2 pod kier. Jerzego Reichana, od t. 4 pod kier. Joanny Okoniowej, od t. 9 pod kier. Renaty Kucharzyk, Wrocław–Kraków.
SJPR – Rykaczewski Erazm, oprac. (b.r.), Słownik języka polskiego podług Lindego i innych nowszych źródeł, Warszawa.
SJPSzym – Szymczak Mieczysław, red. (1978–1981), Słownik języka polskiego, t. 1–3, Warszawa.
SłZH – Arkuszyn Hryhorij, Słownyk zachidnopolis’kych howirok, wyd. 2, Łuc’k 2016.
SPrizU – Arkuszyn Hryhorij, uporiad. (2009), Słownyk prizwys’k piwniczno-zachidnoji Ukrainy, t. 1–3, Łuc’k.
SPrPZU – Arkuszyn Hryhorij, uporiad. (2013), Słownyk prizwyszcz piwniczno-zachidnoji Ukrainy ta sumiżnych zemel, Łuc’k.
SUHP – Arkuszyn Hryhorij (2025), Słownyk ukrajinśkych howirok Pidlaszszia, Łuc’k.
SPZB – Mackiewicz Juzefa F., red. (1979–1986), Słoŭnik biełaruskich haworak paŭnoczna-zachodniaj Biełarusi i jaje pahraniczcza u piaci tamach, t. 1–5, Minsk.
SUM XVI–XVII – Hrynczyszyn Dmytro H., red. (1994–), Słownyk ukrajins’koji mowy XVI-perszoji połowyny XVII st., Lwiw.
SStp – Urbańczyk Stanisław (1953–2004), Słownik staropolski, t. 10–11, Warszawa–Kraków; http://www.staropolska.pl/slownik [dostęp: 16 kwietnia 2025].
Tupikow – Tupikow Nikołaj M., Słowar’ driewnierusskich licznych sobstwiennych imion, Sanktpietierburg 1903, za: Biryła Mikałaj B. (1969), Biełaruskaja antrapanimija, 2: Prozwiszczy, utworanyja ad apelatyŭnaj leksiki, Minsk.
Buczyński Mieczysław (1967), Wschodniosłowiańskie wpływy językowe w gwarze wsi Huszcza powiat Biała Podlaska, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, t. 22, 10, s. 223–256.
Cieślikowa Aleksandra, red. Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku (2009), t. 1–2, oprac. Halszka Górny, Katarzyna Skowronek, Kraków.
Czyżewski Feliks (1994), Fonetyka i fonologia gwar polskich i ukraińskich południowo-wschodniego Podlasia, Lublin.
Czyżewski Feliks (2019), Kilka uwag o nazwiskach z formantem -owicz//-ewicz na pograniczu polsko-ukraińskim (na przykładzie inskrypcji nagrobnych wschodniej Lubelszczyzny), w: Nazwy własne w języku, literaturze i kulturze. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Zofii Abramowicz, red. Anna Rygorowicz-Kuźma, Krzysztof Rutkowski, Białystok, s. 149–166.
Czyżewski Feliks (2021), Jeszcze w sprawie nazw osobowych: rodzime czy obce. Nazwiska patronimiczne z sufiksem -uk na tle imiennictwa wschodniosłowiańskiego południowego Podlasia, w: Od tradycji do nowatorstwa. Studia nad nazwami własnymi, red. Elżbieta Bogdanowicz, Jolanta Chomko, Anna Romanik, Białystok, s. 123–145.
Czyżewski Feliks (2022), Nazwiska prymarne motywowane apelatywami pochodzenia ukraińskiego (ruskiego) na południowym Podlasiu (na materiale inskrypcji nagrobnych). Komunikat, w: Słowa – znaczenia – konteksty. Prace ofiarowane prof. Władysławowi Makarskiemu, red. Joanna Klimek-Grądzka, Anna Majewska-Wójcik, Lublin, s. 49–56.
Czyżewski Feliks, Dudek-Szumigaj Agnieszka, Fronczek Zbigniew, red. (2022), Leon Kunicki pisarz Pobuża, Lublin–Włodawa.
Kuraszkiewicz Władysław (1985), Dialektologia. Przegląd gwar województwa lubelskiego (1932), w: tenże, Ruthenica, red. nauk. Janusz Rieger, Warszawa, s. 8–21.
Misiło Eugeniusz (1993), oprac., Akcja „Wisła”. Dokumenty, Warszawa.
Niesiecki Kasper (1839), Herbarz Polski, t. 4, Lipsk 1839, [za:] Buczyński Mieczysław (1967), Wschodniosłowiańskie wpływy językowe w gwarze wsi Huszcza powiat Biała Podlaska, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, t. 22, 10, s. 223–256.
Stańczak Tomasz (2024), Włodawa w latach 60. XIX wieku w świetle pamiętnika doktora Alfreda Sokołowskiego, „Zeszyty Muzealne”, t. 21, s. 84–101.
Szołucha Aleksander (2016), 70-lecie Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Zawadzkiego w Wisznicach 1946–2016, „IV Zjazd Absolwentów”, Wisznice.
Szołucha Aleksander (2019), Miejsce Liceum Ogólnokształcącego w Wisznicach na tle placówek regionu w latach 1970–1979, w: Język i kultura pogranicza, red. Agnieszka Dudek-Szumigaj, Warszawa, s. 21–26.
Tarasiuk Dariusz (2010), Wisznice. Dzieje miasteczka i okolic do 1918 roku, wyd. 2, Lublin.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Feliks Czyżewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).