Słowa kluczowe
language of Marcin Bielski’s Chronicle (1564)
grammar
lexis
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 26
Liczba pobrań: 13
Abstrakt
The aim of the article is to show how the lexeme źwierzę (animal) functions in the first Polish-language history of the world, published for the third time in 1564 and edited by Marcin Bielski, entitled Kronika, to jest historyja świata (The Chronicle, That Is the History of the World). The analysis shows that the word źwierzę and its derivatives appear in the Kronika when naming fauna that both actually existed and was legendary; they are used by Bielski as generalizing names (hyperonyms) and individual names; their inflectional forms reflect the norm of the time. It is necessary to emphasize the relationship between the human and animal worlds that emerges from the presented remarks, indicating a partial departure from anthropomorphism, and the fact that the meaning of the word źwierzę and its derivatives is limited primarily to mammals, which in turn is consistent with the linguistic image of animals characteristic of general Polish and is still in use today.
Bibliografia
Bielski Marcin (2019), Kronika to jest historyja świata, oprac. Dariusz Śnieżko, Dorota Kozaryn, przy współudziale Eleny Karczewskiej, t. 1–3, Szczecin.
Boryś Wiesław (2010), Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
Długosz-Kurczabowa Krystyna, Dubisz Stanisław (2013), Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa.
Moszyński Kazimierz (1934), Kultura ludowa Słowian, cz. II: Kultura duchowa, z. 1, Kraków.
Pietrzak Magdalena (2003), Językowy obraz ludzi i zwierząt w tekstach literackich na przykładzie powieści Antoniego Gołubiewa, w: Opozycja homo – animal w języku i kulturze, red. Anna Dąbrowska, Wrocław, s. 211–221.
Sieradzki Andrzej (1999), Świat zwierzęcy w „Psałterzu Dawidowym” Mikołaja Reja, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, nr 6, s. 72–87.
Tokarski Ryszard (2012), Słownictwo jako interpretacja świata, w: Współczesny język polski, red. Jerzy Bartmiński, wyd. IV, Lublin, s. 343–370.
Urbańczyk Stanisław, red. (2001), Słownik staropolski, t. 11, z. 7, Kraków.
Zwoliński Przemysław (1953), Uwagi o języku Marcina Bielskiego, PAN Materiały dyskusyjne sesji naukowej Odrodzenie w Polsce, Warszawa 25–30 października 1953, (nadbitka).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Dorota Kozaryn
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).