Słowa kluczowe
lexis
proper names
epistolary idiolect
Sienkiewicz
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 30
Liczba pobrań: 18
Abstrakt
The article contains a formal, functional and structural analysis of unofficial anthroponyms (names, nicknames) used by Sienkiewicz to refer to members of his family. The material, consisting of over 150 units, was collected by linear excerption from the entire preserved private correspondence of the writer, consisting of over 1,400 letters, which occupy approximately 3,000 pages of text in the Listy Sienkiewicza (Sienkiewicz’s letters) collection edited by Maria Bokszczanin. The correspondence was addressed to seven members of the writer’s closest family, i.e. three successive wives, two children, a sister-in-law and his younger sister. The repertoire of collected anthroponyms includes unofficial personal names, such as: Mańcia, Marylka, Maryluś, Marynia, Nadmarynia; Dzideczek, Dzidek, Dzidka, Dziduś, Dzidzio, Dzidziu, Dzidziuś and nicknames, e.g.: Frog, Kociątko, Kot, Kotek, Kurczątko, Przyjaciel, Sally, Salomon, Siostrzyczka, Sowietnik, Szarotka, Ziaba, Żaba, Żabeusz, Żabka, Żabu. Pani Żabińska. Particular attention was paid to word-forming phenomena, especially the formants by means of which Sienkiewicz transformed the official metrical form of a name into an unusual, original and emotionally charged proper name denoting a close person. The study also takes into account the relationship of name-forming acts with the writer’s extralinguistic family reality.
Bibliografia
Bokszczanin Maria (1996), Wstęp, w: Sienkiewicz Henryk, Listy, t. 2, cz. 1: Jadwiga i Edward Janczewscy, oprac. taż, Warszawa.
Dickens Karol (1956), Dzieje, przygody, doświadczenia i zapiski Dawida Copperfielda, t. 1, tłum. Wilhelmina Kościałkowska, Warszawa.
Dickens Karol (1988), Magazyn osobliwości, przeł. Anna Przedpełska-Trzeciakowska, Warszawa.
Dunaj Bogusław (2017), Funkcje nazw własnych, „Onomastica”, t. 56/2, s. 77–89. DOI: https://doi.org/10.17651/ONOMAST.61.2.8
Handke Kwiryna (2009), Socjologia języka, Warszawa.
Kosyl Czesław (1993), Nazwy osobowe, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Współczesny język polski, red. Jerzy Bartmiński, Wrocław, s. 423–437.
Lizisowa Maria Teresa (2000), O listach Adama Mickiewicza w aspekcie aktów mowy, w: Sztuka pisania. O liście polskim w XIX wieku, red. Jolanta Sztachelska, Elżbieta Dąbrowicz, Białystok, s. 61–73.
Mariak Leonarda (2013), Nagłówki i formuły kończące w listach Stefana Żeromskiego do żony Oktawii, w: Stefan Żeromski i jego rodzina, red. Kwiryna Handke, Warszawa, s. 20–34.
Mariak Leonarda (2014a), Funkcja ekspresywna leksyki z zakresu medycyny w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 21 (41), nr 2, Poznań, s. 53–70.
Mariak Leonarda (2014b), Funkcje barw w listach Henryka Sienkiewicza do członków rodziny, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny”, t. 13, Szczecin, s. 127–155.
Mariak Leonarda (2014c), Funkcja informacyjna leksyki z zakresu medycyny w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza, w: Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych, red. Magdalena Gębka-Wolak, Joanna Kamper-Warejko, Andrzej Moroz, Toruń 2014, s. 217–239. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.4
Mariak Leonarda (2015), Frazeologizmy w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza, „Slavia Occidentalis”, t. 72/1, Poznań, s. 125–141. DOI: https://doi.org/10.14746/so.2015.72.09
Mariak Leonarda (2016a), Neologizmy w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 23, nr 2, s. 113–134. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2016.23.2.8
Mariak Leonarda (2016b), Właściwości leksykalne języka familijnego Henryka Sienkiewicza (na podstawie korespondencji prywatnej), w: Język nasz ojczysty w sferze życia rodzinnego, red. Bożena Taras, Wioletta Kochmańska, Rzeszów, s. 15–29.
Mariak Leonarda (2016c), Leksykalno-stylistyczne środki opisu podróży i podróżowania w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i Diachroniczne Aspekty Badań Polszczyzny”, t. 15, s. 61–80. DOI: https://doi.org/10.18276/sj.2016.15-05
Mariak Leonarda (2018), Przejawy potoczności językowej w tekstach użytkowych na podstawie korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza, „Roczniki Humanistyczne. Językoznawstwo KUL”, t. 66, z. 6, s. 137–162. DOI: https://doi.org/10.18290/rh.2018.66.6-8
Mariak Leonarda (2019), Korespondencja prywatna jako przyczynek do badania języka osobniczego (na podstawie listów prywatnych Henryka Sienkiewicza), w: Historia języka w XXI wieku: stan i perspektywy, red. Magdalena Pastuch, Mirosława Siuciak, Katowice, s. 489–507.
Mariak Leonarda (2023), Słownictwo pism Stefana Żeromskiego, t. 17: Rodzina, Szczecin.
Olma Marceli (2014), Językowo-kulturowy obraz arystokratycznej rodziny polskiej drugiej połowy XIX wieku (na podstawie korespondencji familijnej Heleny i Mieczysława Pawlikowskich), Kraków.
Rejter Artur (2016), Nazwa własna wobec gatunku i dyskursu, Katowice.
Rejter Artur (2019), Nazwy własne w kon/tekstach kultury, Katowice.
SHTG – Słownik historyczny terminów gramatycznych, https://shtg.uw.edu.pl [dostęp: 20 marca 2025].
Sienkiewicz Henryk (1950), Potop, t. 2: Dzieła, t. 12, red. Julian Krzyżanowski, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (1996a), Listy, t. 2, cz. 1: Jadwiga i Edward Janczewscy, oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (1996b), Listy. t. 2, cz. 2: Jadwiga i Edward Janczewscy, oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (1996c), Listy, t. 2, cz. 3: Jadwiga i Edward Janczewscy, oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (2008a), Listy, t. 4, cz. 1: Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907), oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (2008b), Listy t. 4, cz. 2: Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1908–1913), oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Sienkiewicz Henryk (2008c), Listy, t. 4, cz. 3: Henryk Józef Sienkiewicz – Jadwiga Sienkiewiczówna – Helena Sienkiewiczówna – Lucjan Sienkiewicz, oprac. Maria Bokszczanin, Warszawa.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Leonarda Mariak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).