Słowa kluczowe
Cieszyn Silesia
religious texts
19th century language
Józef Franciszek Schimko
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 34
Liczba pobrań: 24
Abstrakt
Protestant sermons in Cieszyn Silesia constitute a rich source for the study of the language used in this area in the religious sphere. It is a regional variety of Polish, containing archaisms, dialectisms or words taken from Czech, which were most often given the sound form of the folk dialect of the time. The article presents an analysis of two texts written in the first half of the 19th century by Józef Franciszek Schimko, a pastor in Nawsie/Návsí (today’s Czech Rep.). Franciszek Schimko, son of Cieszyn pastor Samuel Schimko, left behind a rich legacy of sermons in Polish. The Museum of Protestantism in Cieszyn houses his manuscripts of Sunday and funeral sermons. The sermons written in Polish demonstrate a relatively high level of mastery of the Polish language of the time, especially in terms of inflection and word formation. However, his texts contain many elements typical of the language of the Cieszyn population, strongly associated with their everyday speech. The influence of the Czech language is also evident, especially in the area of vocabulary.
Bibliografia
Schimko Józef Franciszek: Kazania pamięteczne i parentacje z lat 1821–25/26, sygn. 200056. Muzeum Protestantyzmu – Biblioteka i Achiwum im. B.R. Tschammera, Cieszyn.
Schimko Józef Franciszek: Kazania niedzielne z lat 1821–22, sygn. 200057. Muzeum Protestantyzmu – Biblioteka i Achiwum im. B.R. Tschammera, Cieszyn.
(W) – kazanie z 22 lutego 1822: Nie mamy nic drogszego nad wiarę naszą…
(P) – kazanie z 18 września 1821: Kazanie pamiąteczne trzymane w Kościele Nawieyskim Dnia XVIII sp. t. r. 1821.
Kaczmarzyk Izabela (2003), Adam Gdacjusz. Z dziejów kaznodziejstwa śląskiego, Katowice.
Kadłubiec Karol Daniel (2015), W cieszyńskim mateczniku, Czeski Cieszyn.
Klemensiewicz Zenon (1974), Historia języka polskiego, Warszawa.
Klemensiewicz Zenon, Lehr-Spławiński Tadeusz, Urbańczyk Stanisław (1981), Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa.
Kowalska Alina (1986), Dzieje języka polskiego na Górnym Śląsku w okresie habsburskim (1526–1742), Wrocław.
Michejda Karol (1992), Dzieje Kościoła ewangelickiego w Księstwie Cieszyńskim (od Reformacji do roku 1909), w: Z historii kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim, red. Tadeusz J. Zieliński, Katowice 1992, s. 19–172.
Raclavská Jana (2012), Miejsce „Drogi Do Nieba“ Samuela Ludwika Zasadiusa w historii polszczyzny cieszyńskiej, „Studia Slavica“ XVI, s. 315–324.
Raclavská Jana (2019), O kształcie osiemnastowiecznej literackiej polszczyzny cieszyńskiej na podstawie „Kazań pokutnych“ Samuela Ludwika Zasadiusa, „Slavica Wratislaviensia”, t. 1 (170), s. 125–133. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1150.170.10
Raclavská Jana, Kolber Urszula, Szymeczek Józef (2022), Kazania cieszyńskie. O ich języku w kościele luterańskim, Czeski Cieszyn.
Raclavská Jana (2023), Zbiory archiwaliów w Bibliotece Bogumiła Rudolfa Tschammera w Cieszynie jako źródło do badań polszczyzny cieszyńskiej, „Studia Slavica”, t. 27 (2), s. 61–68. DOI: https://doi.org/10.15452/StudiaSlavica.2023.27.0015
Raclavská Jana (2024), Kobieta w protestantyzmie – wizerunek baronowej Elżbiety Kalisz, „Slavistički studii”, t. 23 (2), s. 52–62. DOI: https://doi.org/10.37834/SS23232057r
Wronicz Jadwiga (1983), Kształtowanie się cieszyńskiej odmiany języka literackiego, „Rocznik Cieszyński”, t. 4/5, s. 172–182.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jana Raclavská
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).