Słowa kluczowe
cognitive olfactory abilities
identification
naming
learning
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
The subject of the study in this article is verbal fluency and olfactory abilities (identification and naming) in children aged 6–7. Verbal fluency is the ability to produce words according to a set criterion within a time limit determined by the examiner. Odor identification involves recognizing odorants from among others using a visual stimulus – an illustration – while odor naming was defined as the cognitive ability to verbally identify a given odorant from among others without a visual stimulus. The aim of the study was to determine the relationship between these variables. The study was conducted on a group of 70 participants, 44 boys and 26 girls. A quantitative research strategy and testing method were employed. Categorical fluency (fruits, animals, and clothing) and phonetic fluency (K, A, S) were assessed, as well as the ability to identify and name odors using the Olfactor device. The statistical analysis shows that the ability to identify and name odors in 6- to 7-year-old children is relatively well developed, while verbal fluency is still developing. Furthermore, a relationship was observed between the variables studied. Olfactory abilities and verbal fluency are linked in such a way that the ability to identify and name odors can support the development of language skills. This may suggest shared mechanisms of semantic memory and access to the mental lexicon. It is recommended to incorporate olfactory training or scent stimulation into teaching, educational, and therapeutic activities aimed at developing language skills.
Bibliografia
Abrams Michael T., Reiss Allan, Singer Harvey S., i in. (1996), Brain development, gender and IQ in children: A volumetric imaging study, „Brain”, 119(5), s. 1763–1774.
Bednorz Adam (2018), Przydatność analizy pisma i wybranych testów neuropsychologicznych w rozpoznawaniu łagodnych zaburzeń poznawczych u pacjentów w podeszłym wieku, Katowice [rozprawa doktorska].
Betyna Monika (2022), Zaburzenia fluencji słownej u osób z dysfunkcjami poznawczymi w ujęciu neuropsychologicznym i lingwistycznym, Bydgoszcz [rozprawa doktorska].
Biechowska Daria, Kaczmarek Izabela, Witkowska Marta, Steinborn Barbara (2012), Przydatność prób fluencji słownej w diagnozie różnicowej zaburzeń neurologicznych u dzieci i młodzieży, „Neurologia Dziecięca”, 21(42), s. 45–51.
Bojarowicz Halina, Ziółkowska Alina, Krysiński Jerzy (2016) Wyjątkowość zapachu, „Hygeia Public Health” 51(2), s. 154–160.
Brzezińska Anna, Appelt Karolina, Ziółkowska Barbara (2008), Psychologia rozwoju człowieka, w: Psychologia. Podręcznik akademicki, red. Jan Strelau, Dariusz Doliński, t. 2, Gdańsk, s. 95–290.
Budkowska Monika (2021), Fluencja słowna w ocenie logopedycznej, „Logopaedica Lodziensia”, 5, s. 20–25.
Chertkow Howard, Bub Daniel (1990), Semantic memory loss in dementia of Alzheimer’s type. What do various measures measure?, „Brain” 113, s. 397–417.
Cohen Morris J., Morgan Allison M., Vaughn Melanie i in. (1999), Verbal fluency in children: Developmental issues and differential validity in distinguishing children with attentiondeficit hyperactivity disorder and two subtypes of dyslexia, „Archives of Clinical Neuropsychology”, 14(5).
Crow Andrew J.D., Janssen JennicaM., Vickers Kayci L., Parish-Morris Julia, Moberg Paul J., Roalf David R. (2020), Olfactory Dysfunction in Neurodevelopmental Disorders: A Metaanalytic Review of Autism Spectrum Disorders, Attention Deficit/Hyperactivity Disorder and Obsessive Compulsive Disorder, „Journal of Autism and Developmental Disorders”, 50(8), s. 2685–2697.
Domżał Teofan (2013), Pamięć w neurologii: zaburzenia, diagnostyka i leczenie, „Forum Medycyny Rodzinnej”, 7(4), s. 155–164.
Futyma Sławomir (2012), Edukacja wobec zmysłowej natury człowieka. Od unilateralności do komplementarności, Poznań
Gliwa Renata (2019a), Fluencja słowna w zakresie wybranych kategorii nazw własnych i pospolitych w przebiegu otępienia w chorobie Alzheimera, „Polonica”, 39, s. 45–70.
Gliwa Renata (2019b), Fluencja słowna w otępieniu naczyniopochodnym – ujęcie kliniczne, w: Teoria i praktyka logopedyczna. Wybrane zagadnienia, red. Ewa Gacka i Monika Kaźmierczak, Łódź.
Hamerlińska Agnieszka (2023), Olfactor: An invention for olfactory stimulation, Toruń.
Jacobson Patricia T., Vilarello Brian J., Tervo Joni P., Waring Nicole A., Gudis David A., Goldberg Thomas E., Devanand Dennis P., Overdevest Jacob B. (2024), Associations between olfactory dysfunction and cognition: A scoping review, „Journal of Neurology”, 271(3), s. 1170–1203.
Kielar-Turska Maria, Byczewska-Konieczny Karolina (2014), Specyficzne właściwości posługiwania się językiem przez osoby w wieku senioralnym, [w:] Bio medyczne podstawy logopedii, red. Stanisław Milewski, Janusz Kuczkowski, Katarzyna Kaczorowska-Bray, Gdańsk, s. 429–443.
Korendo Marta (2017), Zmysły w komunikacji – znaczenie rozwoju percepcji wzrokowej, słuchowej oraz poznania wielozmysłowego dla prawidłowego budowania systemu językowego, w: Zmysły w komunikacji. Mowa i jej uwarunkowania, red. Justyna Wojciechowska i Beata Kazek, s. 93–112.
Kornas-Biela Dorota (2001), Okres prenatalny, w: Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, red. Barbara Harwas-Napierała, Janusz Trempała, Warszawa, s. 17–42.
Kovács Tibor, Cairns Nigel J., Lantos Peter L. (1999), Beta amyloid deposition and neurofibrillary tangle formation in the olfactory bulb in ageing and Alzheimer’s disease, „Neuropathology and Applied Neurobiology” 25(6), s. 481–491.
Łojek Emilia, Stańczak Joanna (2005), Płynność figuralna w badaniach neuropsychologicznych, w: Neuronalny świat umysłu, red. Krzysztof Jodzio, s. 91–106.
Łuczywek Elżbieta, Fersten Ewa (2008), Poziom fluencji słownej przy różnych uszkodzeniach mózgu, „Studia Psychologiczne”, 30, s. 89–98.
Marciniak-Firadza Renata (2021), Zmysł węchu w teorii i praktyce logopedycznej, „Logopaedica Lodziensia”, 5, s. 123–145.
Mercurio Ezequiel, García-López Eric, Morales-Quintero Luz A., Llamas Nicolas E., Marinaro Jose Á., Muñoz, Jose M. (2020), Adolescent brain development and progressive legal responsibility in the Latin American context, „Frontiers in Psychology”, 11, 627.
Mosiołek Anna (2014), Metody badań funkcji poznawczych, „Psychiatria” 11(4), 215–221.
Odowska-Szlachcic Bożenna (2010), Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mowy u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, Harmonia, Gdańsk.
Petanjek, Zdravko, Judaš Milos, Šimić Goran, Rašin MladenR., Uylings Harry B.M., Rakić Pasko, Kostovic Ivica (2011), Extraordinary neoteny of synaptic spines in the human prefrontal cortex, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 108(32), s. 13281–13286.
Petitpierre Genevieve, Dind Juliane, De Blasio Catherine, Gremaud Germaine (2021), Odour detection in children and young people with profound intellectual and multiple disabilities, „Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities”, 35(2), s. 519–530.
Piskunowicz Małgorzata, Bieliński Maciej, Zgliński Adam, Borkowska Alina (2013), Testy fluencji słownej – zastosowanie w diagnostyce neuropsychologicznej, „Psychiatria Polska”, 47(3), s. 475–485.
Potocka-Pirosz Kamila (2023), Fluencja semantyczna u dzieci w wieku przedszkolnym na przykładzie kategorii zwierzęta, „Prace Filologiczne” 78, s. 265–277.
Ross Thomas (2003), The reliability of cluster and switch scores for the Controlled Oral Word Association Test, „Archives of Clinical Neuropsychology”, 18, s. 153–164.
Sabiniewicz Agnieszka, Wrage Florian, Hummel Thomas (2021), The impact of cognitive and noncognitive factors on odor discrimination performance, „Journal of Sensory Studies” 36(5).
Sienkiewicz-Jarosz Halina (2012), Zmysł węchu – fizjologia i patologia, „Neurologia po Dyplomie”, 7(4), s. 6–10.
Stolarska Urszula, Kroczka Sławomir, Gergont Aleksandra, Steczkowska Małgorzata, Kaciński Marek (2008), Test fluencji słownej – aspekty rozwojowe w normie i patologii, „Przegląd Lekarski” 65(11), s. 764–768.
Strelau Jan (1987), O inteligencji człowieka, Warszawa.
Szpietowska Ewa, Gawda Barbara (2011), Ścieżkami fluencji werbalnej, Lublin.
Tonacci Alessandro, Billeci Lucia, Tartarisco Gennaro, Ruta Liliana, Muratori Filippo, Pioggia Giovanni, Gangemi Sebastiano (2017), Olfaction in autism spectrum disorders: A systematic review, „Child Neuropsychology”, 23(1), s. 1–25.
Urban Małgorzata, Rabe-Jabłońska Jolanta (2007), Dysfunkcje węchowe u chorych na schizofrenię, „Psychiatria Polska”, 41(4), s. 503–512.
Wilczyńska Weronika, Michońska-Stadnik Anna (2010), Metodologia badań w glottodydaktyce. Wprowadzenie, Kraków.
Zając Ewelina (2021), Fluencja werbalna na podstawie wybranych kategorii nazw własnych – badania na grupie dzieci 5letnich, „Logopedia” 50(2), s. 27–52.
Zawadzka Ewa (2013), Świat w obrazach u osób po udarze mózgu, Warszawa.
Żulewska Justyna (2015), Ocena przydatności testu do oceny fluencji słownej w diagnostyce zaburzeń funkcji językowych u pacjentów z uszkodzeniem prawej półkuli mózgowej, w: Metody i narzędzia diagnostyczne w logopedii, red. Marlena Kurowska, Ewa Wolańska, t. 12, Warszawa, s. 109–124.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Hamerlińska, Daria Ślęzak-Piórecka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).