Słowa kluczowe
ASD
dyslexia
neuroatypicality
neurodiversity
dimensional diagnosis
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
The subject of the study is the co-occurrence of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), autism spectrum disorder (ASD), and dyslexia as different manifestations of neuroatypicality, as well as the analysis of shared domains of cognitive and social functioning characteristic of these phenomena. Particular attention was paid to distinct cognitive strategies, specific sensory profiles, difficulties in attention regulation, and differences in emotional understanding and social functioning, which may occur in various configurations and with varying levels of intensity.
The aim of the study was to provide definitional clarification of the concepts of neuroatypicality and neurodiversity, as well as to identify shared characteristics of cognitive, sensory, and social functioning in individuals with ADHD, ASD, and dyslexia. An additional aim was to justify the need for the application of a dimensional diagnostic approach that takes into account the variability of symptoms and their co-occurrence across different developmental stages and social contexts.
The study employed an analysis of the literature on ADHD, ASD, and dyslexia, as well as an analysis of case studies of children with a neuroatypical profile. The research included observation of their cognitive, linguistic, and social functioning, with particular emphasis on behavioral regulation, attention control, and responses to sensory stimuli.
The results of the analyses indicate that ADHD, ASD, and dyslexia frequently co-occur, forming complex profiles of neuroatypical functioning of a dimensional nature. The dimensional approach enables more accurate recognition of individual developmental differences and more effective planning of diagnostic and therapeutic interventions tailored to the child’s needs, as well as to the variability of symptoms depending on the developmental stage and situational context.
Bibliografia
Altarelli Irene, Leroy François, Monzalvo Karine, Fluss Joël, Billard Catherine, Dehaene--Lambertz Ghislaine, Ramus Franck (2014), Planum temporale asymmetry in developmental dyslexia: Revisiting an old question, „Human Brain Mapping”, 35(12), s. 5717–5735.
American Psychiatric Association (2022), DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Washington.
Armstrong Thomas (2010), Neurodiversity: Discovering the Extraordinary Gifts of Autism, ADHD, Dyslexia, and Other Brain Differences, Cambridge.
Babinski D. E. (2024), Sex differences in ADHD: review and priorities for future research, „Current Psychiatry Reports”, 26(4), s. 151–156.
Barkley Russel A., (red.) (2014), Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment, wyd. 4, New York.
Bishop Dorothy V. M. (2017), Why is it so hard to reach agreement on terminology?, „Journal of Child Psychology and Psychiatry”, 58(6), s. 671–680.
Brimo Katarzyna, Dinkler Lisa, Gillberg Christopher, Lichtenstein Paul, Lundström.
Sebastian, Åsberg Johnels Jakob (2021), The co-occurrence of neurodevelopmental problems in dyslexia, „Dyslexia”, 27(3), s. 277–293.
Cieszyńska Jagoda (2012), Zaburzenia linearności – podstawowy wymiar trudności w czytaniu i pisaniu, w: Logo pedia. Wybrane aspekty historii, teorii i praktyki, red. Stanisław Milewski, Katarzyna Kaczorowska-Bray, Gdańsk, s. s. 322–328.
Cieszyńska-Rożek Jagoda, Korendo Marta (2021), Diagnoza dymensjonalna rozwoju dziecka, Kraków.
Dehaene Stanislas (2020), How we learn: The new science of education and the brain, London.
Dehaene Stanislas, Pegado Felipe, Braga Luzia W., Ventura Paulo, Filho Geraldo N., Jobert Antoinette, Cohen Laurent (2010), How learning to read changes the cortical networks for vision and language, „Science”, 330(6009), s. 1359–1364.
Faraone Stephen V., Perlis Roy H., Doyle Alysa E. i in. (2005), The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder, „Biological Psychiatry”, 57(11), s. 1313–1323.
Faraone Stephen V. i in. (2021), The world federation of ADHD international consensus statement, „Neuroscience & Biobehavioral Reviews”, 128, s. 789–818.
Hours Camille, Recasens Christophe, Baleyte Jean-Marc (2022), ASD and ADHD comorbidity: What are we talking about?, „Frontiers in Psychiatry”, 13, s. 1–6.
Klin Ami, Jones Warren, Schultz Robert, Volkmar Fred, Cohen Donald (2002), Visual fixation patterns during viewing of naturalistic social situations as predictors of social competence in individuals with autism, „Archives of General Psychiatry”, 59(9), s. 809–816.
Korendo Marta (2022), Diagnoza dymensjonalna zespołu Aspergera, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, 8, nr 2, s. 245–257.
Korendo Marta, Rutkiewicz-Hanczewska Małgorzata (2024), Afazja rozwojowa (SLI/DLD) i zespół Aspergera w kontekście diagnozy: o możliwości współwystępowania zaburzeń, „Prace Językoznawcze”, XXVI, nr 4, s. 217–233.
Korendo Marta, Sedivy-Mączka Katarzyna (2025), Wczesna terapia dziecka ze spektrum autyzmu: neurobiologiczne i rozwojowe uzasadnienie rozwiązań praktycznych, Kraków.
Mottron Laurent, Dawson Michelle, Soulières Isabelle, Hubert Benoît, Burack Jacob (2006), Enhanced perceptual functioning in autism: An update, and eight principles of autistic perception, „Journal of Autism and Developmental Disorders”, 36(1), s. 27–43.
Nowak Katarzyna (2015), Dymensjonalne podejście do zaburzeń osobowości – osobowość w DSM-5, „Psychiatria”, t. 12, nr 2, s. 99–103.
Rizzolatti Giacomo, Sinigaglia Corrado (2010), The functional role of the parieto-frontal mirror circuit: interpretations and misinterpretations, „Nature Reviews Neuroscience”, 11(4), s. 264–274.
Russell Ginny, Pavelk Zsuzsa (2013), Co-occurrence of developmental disorders: Children who share symptoms of autism, dyslexia and attention deficit hyperactivity disorder, w: Recent Advances in Autism Spectrum Disorders, red. Michael Fitz gerald, t. 1, s. 361–386.
Shaywitz Sally E., Shaywitz Bennett A. (2005), Dyslexia (specific reading disability), „Biological Psychiatry”, 57(11), s. 1301–1309.
Singer Judy (1999), Why can’t you be normal for once in your life?, w: Disability Discourse, red. Mairian Corker, Sally French, Buckingham.
Tallal Paula (2004), Improving language and literacy is a matter of time, „Nature Reviews Neuroscience”, 5(9), s. 721–728.
Thapar Anita, Cooper Miriam, Eyre Oliver, Langley Kate (2013), What have we learnt about the causes of ADHD?, „Journal of Child Psychology and Psychiatry”, 54(1), s. 3–16.
Van der Meer Jaqueline M., Oerlemans Annelies M., Van Steijn Dirk J., Lappenschaar Maria G., De Sonneville Leo M., Buitelaar Jan K., Rommelse Nanda N. (2012), Are autism spectrum disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder different manifestations of one overarching disorder? Cognitive and symptom evidence from a clinical and population-based sample, „Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry”, 51(11), s. 1160–1172.
Volkow Nora D., Wang Gene-Jack, Kollins Scott H. i in. (2009), Evaluating dopamine reward pathway in ADHD, „JAMA”, 302(10), s. 1084–1091.
Wolf Wouter, Tomasello Michael (2025), A shared intentionality account of uniquely human social bonding, „Perspectives on Psychological Science”, 20(2), s. 264–275.
Young Susan, Uysal Oğuz, Kahle Julia i in. (2024), A systematic review and meta-analysis comparing the severity of core symptoms of attention-deficit hyperactivity disorder in females and males, „Psychological Medicine”, 54(14), s. 3763–3784.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marta Korendo
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).