Słowa kluczowe
endonyms and exonyms
territoriality
national identity
Belarus
sociolinguistics
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
This article examines the functioning of proper names from a sociolinguistic and political perspective, focusing on the name of the Republic of Belarus across languages. The aim of the study is to explain why the form Belarus (Byelarusʹ) is promoted by Belarusian authorities and communities, and why traditional exonyms continue to be used in other languages. The study also demonstrates that proper names perform functions that extend beyond mere identification and reference, and that these functions may acquire particular significance in politically sensitive contexts.
The analysis is based on a qualitative, onomastic and sociolinguistic approach, drawing on comparative examples from various languages and historical contexts, as well as selected theoretical accounts of proper-name functions. Particular attention is paid to the distinction between endonyms and exonyms and to the socio-political conditioning of naming practices, including their historical development and contemporary transformations.
The findings indicate that, alongside their primary referential function, proper names may assume a secondary, symbolic function, interpretable as an expression of territoriality. In this capacity, names operate as markers of collective identity and symbolic boundaries, reflecting broader processes of negotiation between linguistic tradition and political agency. The preference for Belarus thus reflects not only linguistic choice but also an ongoing process of identity construction and political self-determination.
It is concluded that disputes over country names are not purely linguistic but are embedded in broader cultural and political dynamics. Proper names can function as symbolic instruments of territorial demarcation in both physical and mental geographies, thus contributing to the construction and consolidation of national identity.
Bibliografia
Agnew John (2000), Territoriality, in: The Dictionary of Human Geography, ed. Derek Gregory, Ron Johnston, Geraldine Pratt i in., Oxford, pp. 823–824.
Barinov Igor’ Igorevich, Korotkova Dar’ya Aleksandrovna (2021), Mezhdunarodnyy kruglyy stol „Imya strany: Belorussiya i eye nazvaniye v yazykakh narodov mira”, „Slavyanskiy al’manakh”, no. 1–2, pp. 55–553.
Bednarczuk Leszek (2017), Językowe pogranicza polszczyzny, „Gwary Dziś”, vol. 9, pp. 85–158.
Bujalska Gabriela (1992), Terytorializm nornicy rudej – geneza i niektóre konsekwencje, „Wiadomości Ekologiczne”, vol. 38, no. 1, pp. 3–11.
Doroszewski Witold (1937), Myśli i uwagi o języku polskim, Warszawa.
Duda Henryk (1996), Mołdawia czy Mołdowa?, „Przegląd Uniwersytecki”, vol. 8, no. 1, p. 23.
Duda Henryk (1993), Pewni swego, „Kurier Wileński”, no. 50, pp. 4, 6.
Dunaj Bogusław (2017), Funkcje nazw własnych, „Onomastica”, vol. 61, no. 2, pp. 77–89.
Hagen Edward H., Hammerstein Peter (2009), Did Neanderthals and Other Early Humans Sing? Seeking the Biological Roots of Music in the Territorial Advertisements of Primates, Lions, Hyenas, and Wolves, „Musicae Scientiae”, vol. 13, pp. 291–320.
Kaleta Tadeusz (1996), Życie społeczne, terytorializm i strategie pokarmowe ssaków drapieżnych, „Kosmos”, vol. 45, no. 2–3, pp. 553–560.
Kamińska-Szmaj Irena (2001), Słowa na wolności: język polityki po 1989 roku: wypowiedzi, dowcip polityczny, słownik inwektyw, Wrocław.
Kliabanau Dzmitry (2010), Wizerunek Białorusi w polskich mediach: stereotypy a rzeczywistość, in: Białoruś. Terra incognita. Materiały z konferencji, edited by Mieczysław Smoleń, Kraków, pp. 21–34.
Kosyl Czesław (1983), Forma i funkcja nazw własnych, Lublin.
Kowalski Mariusz (2013), Księstwa Rzeczpospolitej: państwo magnackie jako region polityczny, Warszawa.
Lewaszkiewicz Tadeusz (2017), Język powojennych przesiedleńców z Nowogródka i okolicy, Poznań.
Mironowicz Antoni (1999), Wokół genezy nazwy Białoruś, „Studia Slawistyczne”, no. 1, pp. 211–214.
Pihan-Kijasowa Alicja (2005), Syberia w świetle języka XIX-wiecznych pamiętników zesłańczych, in: Język polski. Współczesność. Historia, edited by Władysława Książek-Bryłowa, Henryk Duda, vol. 5, Lublin, pp. 165–174.
Pisalnik Andrzej (2013), Jak należy nazywać Białoruś, „Rzeczpospolita”, https://tinyurl.com/mr2anwrt [accessed on 27.10.2022].
Rutkowski Mariusz (2010), Problem funkcji nazw własnych w onomastyce. Przegląd stanowisk, „Conversatoria Linguistica”, no. 4, pp. 54–65.
Superanskaya Aleksandra Vasil’yevna (1973), Obshchaya teoriya imeni sobstvennogo, Moskva.
Thompson Ewa (2000), Imperial Knowledge: Russian Literature and Colonialism, Westport, Conn.
Włoskowicz Wojciech (2015), Między endonimem a egzonimem. Status nazw obiektów transgranicznych, „Acta Onomastica”, vol. 57, no. 1, pp. 141–155.
Woźniak Paulina (2009), Funkcje nazw własnych w «Fimfárum» Jana Wericha, „Bohemistyka”, vol. 9, no. 4, pp. 279–298.
Zgółka Tadeusz (2001), Polonistyka na nieludzkiej ziemi, „Polonistyka”, vol. 54, no. 5, pp. 296–299.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Henryk Duda
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).