Abstrakt
The article presents the earliest attestations of the word interptretacyja in the Polish language and addresses incorrect information on this topic found in scholarly and historical literature (cf. Bibliografia).
An analysis of the preserved sources – those used in the Słownik polszczyzny XVI wieku [Dictionary of the 16th Century Polish Language] – shows that the Latin loanword interptretacyja appears in Polish for the first time in the second half of the 16th century, in the legal work Diariusz sejmowy 1556–1557, where it is recorded twice. In the 16th century, the lexeme interptretacyja occurs a total of four times, exclusively with the meaning of a legal term. This terminological meaning, however, is not indicated in the Słownik polszczyzny XVI wieku.
According to the materials of the Słownik polszczyzny XVI wieku, the word interpretacyja belongs to very rare vocabulary in the 16th century. Nevertheless, its occurrences should not be interpreted as exceptional or anomalous, since they appear in two legal texts of the same type, originating from different decades of the second half of the 16th century.
Although the lexeme interpretacyja (later: interpretacja) may seem unproblematic, misunderstandings have arisen around its earliest attestations, and these have been disseminated by important scholarly works. A reconstruction of the earliest history of the lexeme interptretacyja demonstrates that Andrzej Bańkowski’s [2000] claim regarding a non Latin origin of the word must be rejected. It is likewise incorrect to date the first attestation of this word in Polish to the 18th century (as in the Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku [Electronic Dictionary of 17th and 18th Century Polish]) or to the 19th century [Bańkowski 2000].
Bibliografia
Amszejewicz Michał (1859), Dykcjonarz, Warszawa.
Bańko Mirosław, Drabik Lidia, Wiśniakowska Lidia (2007), Słownik spolszczeń i zapożyczeń, Warszawa.
Bańkowski Andrzej (2000), Etymologiczny słownik języka polskiego, Warszawa, t. 1.
Barłowska Maria (2010), Swada i milczenie. Zbiory oratorskie XVII–XVIII wieku – prolegomena filologiczne, Katowice.
Barłowska Maria, Ciszewska Małgorzata (2022), Dlaczego nie pisarski – miejsce „Mówcy polskiego” w tradycji pogrzebowych tekstów oratorskich Jakuba Sobieskiego, „Pamiętnik Literacki”, z. 2, s. 225–238.
Bauer Marcin (2006), Mikołaj Jemiołowski: historyk czy pamiętnikarz? O literackości pamiętnika z czasów wojen drugiej połowy XVII wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 8, s. 89–108.
Caba Agnieszka, Latoń Dariusz, Latusek Arkadiusz, Sobiło Bogdan, Borowczak Alina (2009), Wielki słownik wyrazów obcych, Kraków.
Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII w. (do 1772 r.) (KORBA), https://korba.edu.pl/query_corpus [dostęp: listopad 2025].
ESXVII – Gruszczyński Włodzimierz, red., Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, https://sxvii.pl/ [dostęp: listopad 2025].
Google Books, https://books.google.com/ [dostęp: listopad 2025].
Federacja Bibliotek Cyfrowych, https://fbc.pionier.net.pl/ [dostęp: listopad 2025].
Jankowiak Lucyna Agnieszka (2020), O kryteriach wyodrębniania terminów z XVI-wiecznych tekstów, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, vol. 27 (47), nr 2, s. 33–52.
Jawor Leszek Bogdan (2016), Popularny słownik wyrazów obcych, Warszawa.
Jemiołowski Mikołaj (2000), Pamiętnik. Dzieje Polski zawierający (1648–1679), oprac. Jan Dziegielewski, Warszawa.
Jędrzejko Ewa, Kita Małgorzata (2006), Słownik wyrazów obcych, Warszawa.
Kamińska-Szmaj Irena, red. (2002), Milenijny słownik wyrazów obcych, Wrocław.
Karpluk Maria (1973), Słownik Jana Cervusa z Tucholi, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Kartoteka Słownika języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku, https://www.rcin.org.pl/dlibra/publication/20029?language=pl [dostęp: listopad 2025].
Kędelska Elżbieta, Kwilecka Irena, Łuczak Arleta (2003), Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy. Wersja polsko-łacińska, cz. 2 (H–M), Warszawa.
Kopaliński Władysław (1968), Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa.
Kopaliński Władysław (1990), Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa.
Kopaliński Władysław (2000), Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa.
Kowalski Piotr (2010), Świat Andrzeja Komonieckiego, kronikarza Żywca. Studia z antropologii historycznej, Wrocław.
Łepkowski Tadeusz, red. (1969), Słownik historii Polski, wyd. 5, Warszawa, s. 78–79 [hasło: Elekcja vivente rege].
Markowski Andrzej (1996), Leksykon najnowszych wyrazów obcych, Warszawa.
Moszyńska Danuta (1975), Morfologia zapożyczeń łacińskich i greckich w staropolszczyźnie, Wrocław–Gdańsk.
Okarmus Jacek, Tytuła Magdalena (2007), Słownik wyrazów obcych, wyd. 2, Bielsko-Biała.
Otwinowski Erazm (1849), Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II od roku 1696–1728, Kraków.
Radziwiłł Krzysztof (1859), Sprawy wojenne i polityczne 1621–1632, Paryż.
Rybicka-Nowacka Halina (1973), Rzeczowniki zapożyczone z łaciny w języku polskim XVII wieku (na materiale literatury pamiętnikarskiej), Wrocław.
Rysiewicz Zygmunt, red. (1958), Słownik wyrazów obcych, Warszawa.
SJPDor – Doroszewski Witold, red. (1958–1969), Słownik języka polskiego, t. 1–11, Warszawa, wersja internetowa: https://doroszewski.pwn.pl/ [dostęp: listopad 2025].
Skorupska-Raczyńska Elżbieta (1995), Dykcjonarz M. Amszejewicza wobec Słownika wileńskiego, „Slavia Occidentalis”, 52, s. 131–156.
Skorupska-Raczyńska Elżbieta (1998), Dykcjonarz Michała Amszejewicza jako ukryte źródło Słownika wileńskiego, w: Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, t. 4, Materiały VI Kolokwium Językoznawczego Gniezno, 26–28 września 1996 r., red. Mirosława Białoskórska, Szczecin, s. 71–86.
Słownik wyrazów obcych. 12 000 haseł, 40 000 znaczeń (2004), Warszawa.
Sobieski Jan (1970), Listy do Marysieńki, oprac. Leszek Kukulski, Warszawa.
Sobol Elżbieta, red. (1999), Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa.
SPXVI – Mayenowa Maria Renata i in., red. (1966–), Słownik polszczyzny XVI wieku, Wrocław–Warszawa, https://spxvi.edu.pl [dostęp: listopad 2025].
Stuchlik-Surowiak Beata (2020), „Historiej starych” czytanie. Człowiek i świat w Chronografii albo Dziejopisie żywieckim Andrzeja Komonieckiego, Katowice.
SW – Karłowicz Jan, Kryński Adam, Niedźwiedzki Władysław (1900–1927), Słownik języka polskiego, t. 1–8, Warszawa.
SWil – Zdanowicz Aleksander i in. (1861), Słownik języka polskiego, t. 1–2, Wilno, https://eswil.ijppan.pl/?str=otworz-slownik.
Tokarski Jan, red. (1972), Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa.
Tokarski Jan, red. (1980), Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa.
Trembecki Jakub Teodor (1910), Wirydarz Poetycki z rękopisu radcy dr. Ludwika Mizerskiego wydał Aleksander Brückner, t. 1, Lwów.
Wiśniakowska Lidia, red. (2007), Akademia języka polskiego PWN: t. 4. Słownik wyrazów obcych, Warszawa.
Wiśniakowska Lidia, red. (2009), Słownik wyrazów obcych. Dużym drukiem, Warszawa.
WSJP PAN – Żmigrodzki Piotr, red., Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/ [dostęp: listopad 2025].
Zaturski Zbigniew (1939), Słownik wyrazów obcych z podaniem wymowy, wyd. 8 poprawione, Lwów.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Lucyna Jankowiak

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
