Słowa kluczowe
Post Construction
Stronghold
Hall Buildings
Archaeological Significance
Dakowy Mokre
Architectural Techniques
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
This study examines orthographic and phonetic variation in contemporary translations of world literature into Silesian. The study is purely textological in character and does not involve the analysis of authentic spoken data. The analysis of orthographic features in the authorial idiolects of Silesian translators was carried out using a custom--designed matrix for the evaluating of several dozen selected features. The structure and layout of the matrix were based on a preliminary, original analysis of the linguistic form of contemporary Silesian translations. The matrix includes the verification of several dozen orthographic and phonetic features, including graphemic system, conjoined vs. separate spelling conventions, spelling of internationalisms and German loanwords, intraword assimilation and palatalisation, ellipses and contractions, spelling of other phonetic combinations. The analysis identifies practices involving self-correction in individual idiolects, as well as inconsistent and unclear forms employed by different translators. A comparative study of seven idiolects (Z. Kadłubek,
M. Syniawa, J. Ciurlok, G. Kulik, M. Melon, R. Szyma, G. Buchalik) also revealed divergences between them. Phonetic differences were found to arise largely from the influence of local dialects on each writer’s idiolect. This is evident in the idiolect of Buchalik from Żory, who uses forms characteristic of the dialectal belt stretching from Rybnik through Żory to Pszczyna (e.g. słōchać, tłōmaczyć; and reduction of final -e in forms such as życi, czytani). On the other hand, some translators consciously preferred formsmost widely used in Silesian writing, and borrowed conventions from other idiolects. These include, in particular, Syniawa, Kulik, Melon, and Szyma, whose idiolects showed a high degree of convergence. Taken as a whole, however, the evidence supports the conclusion that the body of shared linguistic features is sufficiently broad to justify speaking of a common orthographic-phonetic foundation in contemporary Silesian translations of world literature.
Finansowanie
This article was written as part of an internal grant at the University of Wrocław entitled The Language of Contempo rary Translations of World Literature into the Upper Silesian Ethnolect: An Orthographic, Phonological, and Inflectional Survey (BPIDUB.27.2024), awarded under the “Excellence Initiative – Research University” (IDUB) programme in the fourth round of the competition
Bibliografia
Adamus et al. (2010), Gōrnoślōnski ślabikŏrz, Chorzów.
Bąk S. (1974), Mowa polska na Śląsku, Wrocław.
Czesak A. (2002), O ku w gwarach śląskich, „Język Polski”, LXXXII, z. 5, s. 349–353.
Czesak A. (2015), Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny, Kraków.
Dickens Ch. (2017), Godniŏ pieśń, tłum. Grzegorz Kulik, Kotōrz Mały.
Grzegorczykowa Renata, Laskowski Roman, Wróbel Henryk, red. (1998), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa.
Hauptmann G. (2024), Tkŏcze, tłum. Mirosław Syniawa, Kotōrz Mały.
Jaroszewicz H. (2004), Nowe tendencje normatywne w standardowych językach chorwackim i serbskim, Opole.
Jaroszewicz H. (2019), Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna naukowa (lingwistyczna), „Slavia Occidentalis”, 76(1), s. 21–48.
Jaroszewicz H. (2020a), Czy można mówić o istnieniu śląskiego języka literackiego? Współczesny uzus gramatyczno-ortograficzny literackiej odmiany etnolektu śląskiego, w: Area slavica 3. Jazyk na hranici – hranice v jazyku, red. Irena Bogoczova, Ostrava, s. 175–184.
Jaroszewicz H. (2020b), Czasowniki współczesnego śląskiego języka literackiego (płaszczyzna semantyczna, etymologiczna i morfologiczna), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, 27(2), s. 53–64.
Jaroszewicz H. (2022a), Zasady pisowni języka śląskiego. Studium normatywne, Siedlce.
Jaroszewicz H. (2022b), Śląska ortografia ślabikŏrzowa – status, forma, funkcjonowanie, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, 29(2), s. 51–61.
Jaroszewicz H. (2025), Wybrane zagadnienia ortograficzno-fonetyczne języka śląskich przekładów klasyki literatury światowej [w druku].
Jocz M., Ruda M., Wanot B. (2022), Konstrukcje bezosobowe z podmiotem arbitralnym i generycznym w gramatyce kaszubskiej i śląskiej na tle gramatyki polskiej, „Polonica”, XLII, s. 95–113.
Kallus B. (2015), Słownik gōrnoślōnskij gŏdki, Chorzów.
Kamusella T. (2019), Limits – Styknie, tłum. Marcin Melon, Kotōrz Mały.
Kocynder. Wesołe Czasopismo Górnośląskie (1921), nr 17–28, Katowice.
Maciołek M., Tambor J. (2025), Głoski śląskie. Z zagadnień fonetyki i fonologii współczesnego języka śląskiego, Katowice.
Milne A.A. (2020), Niedźwiodek Puch, tłum. Grzegorz Kulik, Poznań.
Murjanka P. (2022), Łymkowsko duszyczka, tłum. Bartłůmjej Wanot, Warszawa.
Nowy Testamynt po ślonsku (2017), tłum. Gabriel Tobor, Radzionków.
Osadnik P. (2026), 53 naukowców z całej Polski za uznaniem języka śląskiego, „Dziennik Zachodni”, 22.01.2026, https://dziennikzachodni.pl/53-naukowcow-z-calej-polski-za-uznaniem-jezyka-slaskiego-podpisali-list-otwarty-do-prezydenta-karola-nawrockiego/ar/c1p2-28658771.
Rybka P. (2017), Gwarowa wymowa mieszkańców Górnego Śląska w ujęciu akustycznym (w oparciu o autorską metodę badawczą), Katowice [rozprawa doktorska, Uniwersytet Śląski].
Saint-Exupéry de A. (2023), Mały Ksiónże po naszymu, tłum. Tómek Sochacki, Cieszyn.
Syniawa M. (2010), Ślabikŏrz niy dlŏ bajtli abo lekcyje ślōnskij godki, Chorzów.
Szołtysek M. (2002), Ślązoki nie gęsi, Rybnik.
Szołtysek M. (2013), Ewangelie śląskie, Rybnik.
Śląskie gawędy Stacha Kropiciela (2015 [1924–1973]), red. Józef Pixa, Opole.
Tambor J. (2006), Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna, Katowice.
Twardoch S. (2018), Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ, tłum. Grzegorz Kulik, Kraków.
Wyderka B. (2018), O standaryzacji języka śląskiego, „Kwartalnik Opolski”, 1, s. 3–18.
Wyderka B. (2019), Kształtowanie się normy składniowej w pisanej odmianie etnolektu śląskiego, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, LXVII, s. 403–420.
Zaręba A. (1969–1996), Atlas językowy Śląska, t. 1–7, Warszawa.
Ajschylos (2013), Prōmytojs przibity, tłum. Z. Kadłubek, Kotōrz Mały.
Burns R. (2016), Wiersze i śpiywki Roberta Burnsa. Spōmnijcie se tamowã klaczkã, tłum. M. Syniawa, Kotōrz Mały.
Dante i inksi i jeszcze inksi (2021), tłum. M. Syniawa, Kotōrz Mały.
Goscinny R. (2023), Mikołojek, tłum. G. Buchalik, Kotōrz Mały.
Kafka F. (2017), Aforyzmy, tłum. J. Ciurlok, Kraków.
Jansson T. (2020), We Muminkowyj Dolinie, tłum. M. Melon, Katowice.
Lindgren A. (2022), Pippi Långstrump, tłum. R. Szyma, Kotōrz Mały.
Saint-Exupéry de A. (2018), Mały Princ. Ze ôbrozkami ôd autora, tłum. G. Kulik, Poznań.
Tolkien J.R.R. (2023), Hobit abo tam i nazŏd, tłum. G. Kulik, Kotōrz Mały.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Henryk Jaroszewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).