Kontekst a użycie słowa zdzira w dyskursie feministycznym
Okładka czasopisma Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, tom 33, nr 1, rok 2026
PDF

Słowa kluczowe

discourse
context
feminism
feminist discourse

Jak cytować

Korpysa, K. (2026). Kontekst a użycie słowa zdzira w dyskursie feministycznym. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 33(1), 169–184. https://doi.org/10.14746/pspsj.2026.33.1.11

Liczba wyświetleń: 0


Liczba pobrań: 0

Abstrakt

This article attempts to examine the conceptual differences between lexical units as determined by the context of their use. The issue is illustrated using the word “zdzira” as an example. For the purposes of this study, the author makes a distinction between linguistic and extralinguistic contexts, within which the selected lexeme is analysed by comparing its dictionary definitions with its usage as it functions within feminist discourse. As defined by Anna Duszak, discourse is understood as the totality of the communicative act – a prototype of text and situation, as well as strategies involved in the creation of texts and utterances. The paper compares the basic meaning – i.e., the obvious denotative (lexical) meaning – with the pragmatic (discursive) one, examining their similarities and differences. The corpus for the systemic perspective consists of Polish dictionaries, while for a discursive perspective, it consists of articles published in feminist magazines(“Wysokie Obcasy”, “G’rls Room”). The analysis is supplemented with references to the extralinguistic elements, such as issues and principles important to certain feminist circles centered around the idea of sex-positivity, e.g., opposing slut-shaming. The results of the analysis indicate that there are few semantic differences between the two uses of the word. In both cases, characteristics associated with an immoral lifestyle are evident. The only difference lies in the valence of the word “zdzira”, which in the discourse is positive and may be associated with a communicative strategy known as “semantic reversal”. The reason behind this lies in the conditions of the discourse itself, namely the desire to guarantee women sexual freedom, which is particularly important for the sex-positive feminist movement.

https://doi.org/10.14746/pspsj.2026.33.1.11
PDF

Bibliografia

Anusiewicz Janusz, Nieckula Franciszek (1978), Charakterystyka tekstów mówionych na tle klasyfikacji aktów komunikacyjnych, w: Studia nad składnią polszczyzny mówionej. Księga referatów konferencji poświęconej składni i metodologii badań języka mówionego (Lublin 6–9 X 1975), red. Teresa Skubalanka, Wrocław, s. 21–41.

Apresjan Jurij (2000), Semantyka leksykalna. Synonimiczne środki języka, przeł. Zofia Kozłowska, Andrzej Markowski, wyd. 2, Wrocław.

Bartmiński Jerzy (2001), Kontekst założony, historyczny czy kreowany?, w: Semantyka tekstu artystycznego, red. Anna Pajdzińska, Ryszard Tokarski, Lublin, s. 109–121.

Bielecka-Prus Joanna (2012), Problem kontekstu w teoriach komunikowania społecznego, „Studia Socjologiczne”, nr 1, s. 19–37.

Biskupska Kamila (2024), Krytyczna analiza dyskursu, w: Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium, red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka, Kraków, s. 51–60.

Boniecka Barbara (1994), Tekst w kontekście (problemy metodologiczne), „Polonica”, s. 43–67.

Butler Judith (1996), Excitable Speech: Contemporary Scenes Of Politics, New York.

Černjâvskaâ Valeriâ Evgen’evna [Чернявская Вале́рия Евге́ньевна] (2003), От анализа текста к анализу дискурса: немецкая школа дискурсивного анализа, „Филологические науки”, 3, s. 68–76.

Czachur Waldemar (2024), Analiza dyskursu w lingwistyce, w: Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium, red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka, Kraków, s. 83–94.

Czachur Waldemar (2024), Dyskurs a znaczenie, w: Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium, red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka, Kraków, s. 395–404.

Czachur Waldemar (2020), Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy, Wrocław.

Duszak Anna (1998), Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa, s. 13–27.

Easton Dossie, Hardy W. Janet (1997), The Ethical Slut: A Guide to Infinite Sexual Possibilities, San Francisco.

Fairclough Norman (1995), Critical Discourse Analysis, Boston.

Gizbert-Studnicki Tomasz (1983), O sposobach formułowania dyrektyw, „Studia Semiotyczne”, 13, s. 91–109.

Grzegorczykowa Renata (1986), Warianty tekstowe znaczeń leksykalnych wyrazów, „Prace Filologiczne”, s. 113–120.

Katz Jerrold (1977), Propositional Structure and Illocutionary Force, New York.

Kiklewicz Aleksander (2011), Profilowanie kontekstu w paradygmatach językoznawstwa, w: Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu, red. Piotr Stalmaszczyk, Łódź, s. 83–110.

Klepacz Paulina, Nowak Aleksandra, Raczyńska-Chomyn Kamila (2021), Dziwki, zdziry, szmaty. Opowieści o slut-shamingu, Warszawa.

Labocha Janina (1996), Tekst, wypowiedź, dyskurs, w: Styl a tekst: materiały międzynarodowej konferencji naukowej, Opole 26–28.09.1995 r., red. Stanisław Gajda, Mieczysław Balowski, Opole.

Miodunka Władysław (1989), Podstawy leksykologii i leksykografii, Warszawa.

Nęcki Zbigniew (1996), Komunikacja międzyludzka, Kraków.

Pisarkowa Krystyna (1978), Zdanie mówione a rola kontekstu, w: Studia nad składnią polszczyzny mówionej. Księga referatów konferencji poświęconej składni i metodologii badań języka mówionego (Lublin 6–9 X 1975), red. Teresa Skubalanka, Wrocław, s. 7–20.

Puzynina Jadwiga (1997), Kontekst a rozumienie tekstu, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, nr 53, s. 15–32.

Queen Carol (1997), Real Live Nude Girl. Chronicles of Sex-Positive Culture, Pittsburgh.

Rusin Sandra (2014), Gdy spódniczka gwałci – rzecz o Slut Walks, w: O współczesnych praktykach genderyzacji ciała, red. Kazimiera Wódz, Jolanta Klimczak, Katowice, s. 241–264.

Taboada-Leonetti Isabelle (1990), Stratégies identitaires et minorités: le point de vue du sociologue, w: Stratégies identitaires, , ed. Carmel Camilleri, Joseph Kastersztein, Edmond Marc Lipiansky, Hanna Malewska-Peyre, Isabelle Taboada-Leonetti, Ana Vásquez, s. 43–83.

Van Dijk Teun (2001), Badania nad dyskursem, w: Dyskurs jako struktura i proces, red. Teun van Dijk, przeł. Grzegorz Grochowski, Warszawa, s. 9–44.

Van Dijk Teun (2008), Kontekstualizacja w dyskursie parlamentarnym. Anzar, Irak i pragmatyka kłamania, przeł. Grzegorz Kowalski, w: Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. Anna Duszak, Norman Fairclough, Kraków, s. 216–244.

Warchala Jacek (2003), Kategoria potoczności w języku, Katowice.

Dun WSJP – Dunaj Bogusław (2007), Język polski. Współczesny słownik języka polskiego, O-Ż, Warszawa.

ISJP – Bańko Mirosław, red. (2000), Inny słownik języka polskiego, Warszawa.

NSJP Sob – Sobol Elżbieta, red. (2002), Nowy słownik języka polskiego PWN, Warszawa.

PSWP – Zgółkowa Halina, red. (2003), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 49, zatrzepotać–zmywczy, Poznań.

SJPDor – Doroszewski Witold, red. (1968), Słownik języka polskiego, t. 9, Wyg-Ż, Warszawa.

SJP PWN – Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/szukaj/zdzira.html, dostęp: 14.04.2025.

USJP – Dubisz Stanisław, red. (2003), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 4, T–Ż. Warszawa.

WSJP PAN – Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/haslo/podglad/56251/zdzira, dostęp: 14.04.2025; https://wsjp.pl/haslo/podglad/61799/cnotka, dostęp: 14.04.2025; https://wsjp.pl/haslo/podglad/17565/dziwka/5146309/prostytutka, dostęp: 14.04.2025; https://wsjp.pl/haslo/podglad/17566/ladacznica/5184976/prostytutka, dostęp: 14.04.2025.

Jeziorek Natalia (2018), Zdziry wychodzą z szafy, „G’rls Room”, nr 6, http://www.girlsroom.pl/artykuly/7849-magazyny-g-rls-room-w-wersji-pdf, dostęp: 01.09.2025.

Krawiec Zofia (2021), Każda kobieta zostanie nazwana zdzirą choćby raz w życiu. Nawet jeśli żyje jak mniszka, „Wysokie Obcasy”, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,100865,26885458,kazda-kobieta-zostanie-nazwana-zdzira-chocby-raz-w-zyciu-nawet.html, dostęp: 02.09.2025.

Zakładka „O nas” na stronie girlsroom.pl, http://www.girlsroom.pl/o-nas, dostęp: 01.09.2025.