Wybrane zjawiska fleksyjno-składniowe we współczesnej polszczyźnie
Okładka czasopisma Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, tom 33, nr 1, rok 2026
PDF

Słowa kluczowe

changes in language and text
masculine declension
nominal pronouns
dverbial participle clauses

Jak cytować

Kosek, I. (2026). Wybrane zjawiska fleksyjno-składniowe we współczesnej polszczyźnie. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 33(1), 185–202. https://doi.org/10.14746/pspsj.2026.33.1.12

Liczba wyświetleń: 0


Liczba pobrań: 0

Abstrakt

This article focuses on three different grammatical phenomena that can be observed in contemporary Polish: the expansiveness of the -a ending in the Gen. sing., masculine inanimate nouns declension; changes within the accentual patterns of nominal pronouns; the problem with using adverbial participles related to the so-called identity of subjects. From the point of view of a structured description of language, the phenomena in question have a different status. In the case of the former, there is a visible tendency to extend the ending -a to further semantic groups of inanimate nouns but, as the figures obtained from the Grammatical Dictionary of Polish Language indicate, for masculine inanimate common nouns (m3) the ending -u is dominant. However, the proportions balance out when proper names are considered.

There has also been a clear shift in accentuation patterns, with a tendency to abandon the formal distinction between accented and unaccented forms of nominal pronouns, which is also an example of linguistic change among generations. Replacing cię (‘you’), ci (‘for you’) by ciebie (‘you’), tobie (‘for you’) is not yet as common as the initial mi (‘for me’) instead of mnie (‘for me’), but the phenomenon is stabilizing and will probably eventually lead to changes in the nominal pronouns paradigm.

By contrast, the third analyzed phenomenon remains clearly within the scope of the text. The growing suggestions to simplify the rules governing the use of adverbial participles do not apply to the constructions described in the article, which continue to be considered unfortunate or erroneous, though increasingly noticeable.

https://doi.org/10.14746/pspsj.2026.33.1.12
PDF

Bibliografia

https://tinyurl.com/ajsteuv6 [dostęp: 4 maja 2025]

https://tinyurl.com/8nwztz73 [dostęp: 4 maja 2025]

https://tinyurl.com/yuajzupc [dostęp: 8 maja 2025]

https://tinyurl.com/5cm94ye6 [dostęp: 15 lipca 2025]

https://tinyurl.com/59x4dpza [dostęp: 15 lipca 2025]

https://tinyurl.com/yk722ckd [dostęp: 20 marca 2026]

https://tinyurl.com/ykxpperp [dostęp: 20 marca 2026]

https://tinyurl.com/ye2ykp8v [dostęp: 20 marca 2026]

https://tinyurl.com/4r6wyvfj [dostęp: 20 marca 2026]

MoncoPL – https://monco-pl.clarin-pl.eu [dostęp: 1 marca – 15 lipca 2025].

ISJP – Bańko Mirosław, red. (2000), Inny słownik języka polskiego, Warszawa

SGJP – Woliński Marcin, Saloni Zygmunt, Wołosz Robert, Gruszczyński Włodzimierz, Skowrońska Danuta, Bronk Zbigniew, red. (2020),

Słownik gramatyczny języka polskiego, wyd. 4 online, Warszawa, http://sgjp.pl [dostęp: 1 marca – 31 lipca 2025].

SJP PWN – Bralczyk Jerzy, red. nauk., Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/slowniki/ [dostęp: 15 lipca 2025].

WSJP PAN – Żmigrodzki Piotr, red., Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/ [dostęp: 15 lipca 2025].

Bańko Mirosław (2019), Czego oczekiwać od nowego słownika poprawnej polszczyzny?, w: Problemy polskiej normy językowej i kodyfikacji, red. Dorota Zdunkiewicz-Jedynak, Jarosław Liberek, Warszawa, s. 26–36.

Bańko Mirosław (2001), Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa.

Bańko Mirosław (2002), Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa,

Bańko Mirosław (2004), ci czy tobie?, Poradnia Językowa PWN: https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/ci-czy-b-tobie-b;5696.html [dostęp: 2 maja 2025].

Bańko Mirosław, Krajewska Maria (1995), Słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa.

Bojałkowska Krystyna (2010), Opis składniowy imiesłowów przysłówkowych we współczesnym języku polskim, Toruń.

Dobre praktyki legislacyjne, publikacja elektroniczna na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji, https://rcl.gov.pl/edukacja/dobre-praktyki-legislacyjne/, część Osiągnąwszy pełnoletniość, majątek stał się moją własnością – o zasadach używania imiesłowowego równoważnika zdania, opr. Wioletta Wichrowska, https://rcl.gov.pl/wp-content/uploads/2020/11/artykul_21.pdf [dostęp: 22 marca 2026]

Gębka-Wolak Małgorzata (2014), Wstępne uwagi o normie składniowej aktów prawnych, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze”, nr 28, s. 25–37.

Grochowski Maciej (1984), Składnia wyrażeń polipredykatywnych (Zarys problematyki), w: Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, red. Zuzanna Topolińska, Warszawa, s. 213–299.

Hącia Agata (2020), Skorzystałem z blogu czy z bloga?, Poradnia Językowa Uniwersytetu Warszawskiego https://tinyurl.com/3by4s55t [dostęp: 15 lipca 2025].

Jadacka Hanna (1994), Próba określenia normy składniowej dotyczącej użycia równoważników imiesłowowych na -ąc, w: Polszczyzna a/i Polacy u schyłku XX wieku, red. Kwiryna Handke, Hanna Dalewska-Greń, Warszawa, s. 97–112.

Jadacka Hanna (2005), Użycie imiesłowowych równoważników zdań, w: tejże, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa, s. 184–196.

Jodłowski Stanisław (1953), O formach: budyniu, pasztetu // omleta, biszkopta itp., „Język Polski”, z. 2, s. 84–94.

Klebanowska Bożena, Kochański Witold, Markowski Andrzej (1989), O dobrej i złej polszczyźnie, wyd. III, Warszawa.

Kołodziejek Ewa (2023), O roli uzusu w koncepcji normy polszczyzny początków XXI w., „Prace Językoznawcze”, z. 3, s. 11–21.

Kosek Iwona (2022a), Rodzaj męskożywotny a typ paradygmatu. O tendencjach rozwojowych we współczesnej deklinacji polskiej (na przykładzie anglicyzmów), „Język Polski”, z. 1, s. 5–69.

Kosek Iwona (2022b), Formy akcentowane i nieakcentowane zaimków rzeczownych w systemie i uzusie, „Poradnik Językowy”, z. 6, s. 31–38.

Krzyżanowski Piotr (2013), Zmiany we fleksji współczesnej polszczyzny, w: 70 lat współczesnej polszczyzny. Zjawiska, procesy, tendencje. Księga Jubileuszowa dedykowana profesorowi Janowi Mazurowi, red. Anna Dunin-Dudkowska, Agata Małyska, Lublin, s. 239–249.

Laskowski Roman (1998), Zaimek, w: Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, red. Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel, Warszawa, s. 333–360.

Liberek Jarosław (2021), Norma językowa jako fakt społeczny fundowany na uzusie. Uwagi w kontekście Słownika właściwych użyć języka, „Język Polski”, z. 2, s. 34–48.

Malinowski Maciej, Z bloga drzewiarza czy z blogu?, https://obcyjezykpolski.pl/z-bloga-drzewiarza-czy-z-blogu/#google_vignette [dostęp: 20 maja 2025].

Mańczak Witold (1953), O repartycji końcówek -a: -u, „Język Polski”, z. 2, s. 70–84.

Orzechowska Alicja (1984), Rzeczownik, w: Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, red. Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel, Warszawa, s. 220–274.

Perlin Jacek (2016), O zmianie biernika w użyciach nieparadygmatycznych, „Linguistica Copernicana”, nr 13, s. 293–299.

Pęzik Piotr (2020), Budowa i zastosowania korpusu monitorującego MoncoPl, „Forum Lingwistyczne”, nr 7, s. 133–150.

Riley Timothy G. (1999), It’s Alive: Grammatical Animacy in Russian, Polish, and Czech, Seattle.

Różycka Izabela (2019), Odmiana nazw aplikacji, portali, serwisów, https://tinyurl.com/nkpxhafr [dostęp: 4 lipca 2025].

Saloni Zygmunt (1981), Uwagi o opisie fleksyjnym tzw. zaimków rzeczownych, „Acta Universitatis Lodziensis”. Folia Linguistica 2, s. 243–253.

Saloni Zygmunt (2012), Podstawy teoretyczne Słownika gramatycznego języka polskiego, wstęp do wyd. 2, Warszawa (online wersja 2022.07.01), http://sgjp.pl/static/pdf/Podstawy_teoretyczne_SGJP.pdf?1656689783

Skarżyński Mirosław (2015), Skąd się biorą błędy językowe, rozmowa Agnieszki Łopatowskiej z Mirosławem Skarżyńskim, 24 września 2015, https://styl.interia.pl/spoleczenstwo/news-skad-sie-biora-bledy-jezykowe,nId,1891859 [dostęp: 2 lipca 2025].

Skubalanka Teresa (1978), Fleksja potoczna i metody jej badania, w: Studia nad składnią polszczyzny mówionej. Księga referatów konferencji poświęconej składni i metodologii badań języka mówionego (Lublin 6–9 X 1975), red. Teresa Skubalanka, Wrocław, s. 77–87.

Stefańczyk Wiesław T. (2006), O repartycji końcówek -a i -u w dopełniaczu liczby pojedynczej rodzaju męskiego – stan i perspektywy badań, „Annales Universitatis Marie Curie-Skłodowska”, Sectio FF, s. 175–183.

Stefańczyk Wiesław T. (2007), Kategoria rodzaju i przypadka polskiego rzeczownika, Kraków.

Stefańczyk Wiesław T. (2009), Jeszcze raz w sprawie końcówek -a i -u dopełniacza liczby pojedynczej rodzaju męskiego, „Annales Instituti Slavici Universitatis Debreceniensis. Slavica”, t. 38, s. 67–75.

Stefańczyk Wiesław T. (2015), Zmiany we współczesnym polskim systemie fleksyjnym (na materiale rzeczownikowym i przymiotnikowym), „LingVaria”, X, 2 (20), s. 97–106.

Swan Michael (2020), Practical English usage, 4th edition, Oxford.

Śmiech Witold (1971), Funkcje aspektów czasownikowych we współczesnym języku ogólnopolskim, Łódź.

Westfal Stanisław (1956), A study in Polish morphology. The genitive singular masculine, Glasgow.

Wojdak Piotr (2013), Wielorodzajowość wśród rzeczowników współczesnej polszczyzny, Szczecin.

Wojdak Piotr (2020a), Oboczność -a/-u w D.lp. a dwurodzajowość M2/M3 – antysystemowe „skrzyżowanie”, „Język Polski”, z. 1, s. 47–56.

Wojdak Piotr (2020b), Oboczność -a/-u w D.lp. a dwurodzajowość M2/M3 w świetle badań korpusowych sterowanych słownikami, „Język Polski”, z. 2, s. 33–48.

Wojdak Piotr (2020c), Dwurodzajowe jednostki rzeczownikowe M2/M3 z obocznością -a/-u w D.lp. Modelowanie relacji między końcówkami a alternantami rodzajowymi na podstawie frekwencji, „Język Polski”, z. 3, s. 29–42.

Wróbel Henryk (1975), Składnia imiesłowów czynnych we współczesnej polszczyźnie, Katowice.

Zdunkiewicz-Jedynak Dorota (2021), Poprawne vs. właściwe użycia języka. Uwagi w kontekście Słownika właściwych użyć języka, „Język Polski”, z. 2, s. 5–16.