Keywords
legally-determined communicative community
lexical-axiological analysis
Zwierciadło Saskie
Saxon Mirror
Paweł Szczerbic
16th century
How to Cite
Number of views: 92
Number of downloads: 109
Abstract
The purpose of the article was to conduct a semantic and functional analysis of the lexeme infamous based on the material from Zwierciadło saskie (Saxon mirror) by Paweł Szczerbic. Infamous is a hyperonym for names defining an entity which does not respect the values that are the foundation of law, and which violates ethical and moral principles. This is a concept defined in the relic. The lexeme appears in a nominal function, in the specialized meaning of ‘condemned by law to loss of honour’. In certain contexts, its meaning becomes more specific. The sender’s desire for terminological precision is manifested both at the level of the text’s structure style (avoiding synonyms, derivative words). Calling someone infamous in the formula of presenting an accusation was a performative act of slander and accusation which caused specific legal consequences.
References
Szczerbic Paweł (1581), Speculum Saxonum Albo Prawo Saskie y Maydeburskie porządkiem obiecadła z Lacińskich y Niemieckich exemplarzow zebrane (…), sygnatura oryginału: XVI.F.4334, Lwów, https://tiny.pl/rm-905yx [dostęp: 11 marca 2024].
L – Linde Samuel Bogumił (1994), Słownik języka polskiego, t. 1–6, wyd. 2, Warszawa.
SEJP – Boryś Wiesław (2005), Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
SPXVI – Maria Renata Mayenowa i in., red. (1966–), Słownik polszczyzny XVI wieku, Warszawa, https://spxvi.edu.pl/indeks/ [dostęp: 11 marca 2024].
SPJS – IJP PAN, Słownik pojęciowy języka staropolskiego, Kraków, https://spjs.ijp.pan.pl/spjs/strona/kartaTytulowa [dostęp: 11 marca 2024].
WSEH – Długosz-Kurczabowa Krystyna (2008), Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, Warszawa.
Bardach Juliusz, Leśnodorski Bogusław, Pietrzak Michał (2002), Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa.
Bartmiński Jerzy (2003), Miejsce wartości w językowym obrazie świata, w: Język w kręgu wartości. Studia semantyczne, red. tenże, Lublin, s. 59–86.
Benenowska Iwona (2015), Wartościowanie w listach Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Bydgoszcz.
Borawski Stanisław (2005), Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii, w: Rozprawy o historii języka polskiego, red. tenże, Zielona Góra, s. 13–61.
Geremek Bronisław (1970), O grupach marginalnych w mieście średniowiecznym, „Kwartalnik Historyczny”, nr 3, s. 539–554.
Geremek Bronisław (1989), Człowiek marginesu w średniowieczu, „Przegląd Historyczny”, t. 80, z. 4, s. 705–727.
Grzegorczykowa Renata (2001), Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Warszawa.
Jurewicz-Nowak Magdalena (2013), O znaczeniach terminów: „obyczaj”, „zwyczaj”, „prawo” w „Zwierciadle saskim” Pawła Szczerbica (XVI w.), w: Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze: Komunikacyjne aspekty badania języka, red. Magdalena Hawrysz, Marzanna Uździcka, Zielona Góra, s. 7–18.
Jurewicz-Nowak Magdalena (2020), Językowy wyraz świadomości aksjologicznej wspólnoty komunikatywnej warunkowanej prawnie (na podstawie materiałów wstępnych do zbiorów prawa z XVI w.), w: Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze: Dyskursy o przeszłości. Dyskursy w przeszłości, red. Irmina Kotlarska, Magdalena Jurewicz-Nowak, Magdalena Hawrysz, Zielona Góra, s. 123–142.
Karpiński Andrzej (1987), Historycy wobec marginesu społecznego w Polsce XVI–XVIII wieku, „Kwartalnik Historyczny”, nr 2, s. 177–188.
Kowalski Grzegorz M. (2016), Speculum Saxonum w przekładzie Pawła Szczerbica (Lwów 1581) – pomnik prawa miejskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w: Speculum Saxonum albo prawo saskie y Maydeburskie (…), wyd. Grzegorz M. Kowalski, t. 1, Kraków, s. IX–XIV.
Laskowska Elżbieta (1992), Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz.
Milewski Stanisław (1971), Gwara przestępcza i jej przenikanie do języka ogólnego, „Poradnik Językowy”, nr 2, s. 92–101.
Pacuła Jarosław (2023), Ogólne nazwy złodzieja w dawnym żargonie przestępczym, „Język. Religia. Tożsamość”, t. 1, nr 27, s. 149–167. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.7717
Pajdzińska Anna (1991), Wartościowanie we frazeologii, w: Język a kultura, t. 3: Wartości w języku i tekście, red. Jadwiga Puzynina, Janusz Anusiewicz, Wrocław, s. 15–28.
Puzynina Jadwiga (1982), O pojęciu słownictwa etycznego, „Prace Filologiczne”, t. 31, s. 119–126.
Puzynina Jadwiga (1983), O elementach ocen w strukturze znaczeniowej wyrazów, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, z. 40, s. 121–128.
Puzynina Jadwiga (1991), Jak pracować nad językiem wartości?, w: Język a kultura, t. 2: Zagadnienia leksykalne i aksjologiczne, red. Jadwiga Puzynina, Jerzy Bartmiński, Wrocław, s. 129–137.
Puzynina Jadwiga (1992), Język wartości, Warszawa.
Puzynina Jadwiga (2011), O wartościach trwałych i istotnych, „Etnolingwistyka”, t. 23, s. 25–29.
Rak Maciej (2016), Kilka uwag o socjolekcie przestępczym polszczyzny przedwojennego Lwowa, „Socjolingwistyka”, t. 30, s. 133–145. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.30.11
Suchenek Renata (2019), Językowe określenia ludzi marginesu społecznego w perspektywie społeczno-kulturowej, „Język – Szkoła – Religia”, t. 14, nr 3, s. 9–21, https://tiny.pl/nzvq8rxj [dostęp: 11 marca 2024]
Tokarski Ryszard (1991), Wartościowanie człowieka w metaforach językowych, „Pamiętnik Literacki”, nr 82, z. 1, s. 144–157.
Urbańczyk Stanisław (1946), Historia przyimków bez i przez, „Język Polski”, z. 5, s. 134–139: https://tiny.pl/4pg95wbc [dostęp: 11 marca 2024]
Wierzbicka Anna (2011), Polskie słowa-wartości w perspektywie porównawczej, cz. 1, „Etnolingwistyka”, nr 23, s. 45–66.
Wojtyka Magdalena (2016), Z historii wybranych hiponimów leksemu „złodziej”, w: Słowo – wartość – jakość w języku i tekście, red. Barbara Mitrenga, Katowice, s. 17–34.
License
Copyright (c) 2025 Magdalena Jurewicz-Nowak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
The Author declares that they are entitled to personal and property (material) copyrights to their work published in “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, and that these rights are not limited by the terms of Author’s agreement. The Author warrants the originality, authorship, and sole ownership of all rights to the Work, and affirms that they have the right to grant all kinds of licenses hereinabove without infringing on the intellectual property rights of any third party, including personal rights.
The Author(s) retains copyright to their article and the right to freely dispose of the work, granting Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free licence under the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons licence to use the Work without territorial restrictions for an indefinite period in the fields of use designated in the Author’s agreement.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Other
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to the journal as a whole (including its layout, graphic design, title, cover design, logo and more).