Keywords
surnames
German surnames
Polonization
graphic variants; phonetic variants
How to Cite
Number of views: 33
Number of downloads: 33
Abstract
The aim of the article is to analyze surnames in terms of their variants in order to determine whether the onymic system was stabilized in this respect and what its nature was. The analyzed material comes from the civil registry records of Zagórów (Słupca district) from the years 1843–1856. Their author was Father Karol Orive. The variants of surnames are primarily determined by the mutual influence of the Polish and German languages. The text examines graphic and phonetic variants. The examined onymic system was based mainly on the principles of the German language with an admixture of Polish; however, it was not fully stable, which is reflected in the existence of variants and rare types. In line with German orthography, [č] was written as tsch, [š] as sch, while such changes as replacing th with t, removing double letters and making sonority and voicelessness visible were influenced by Polish. The instability of the system resulting from the competition between the two languages in question can be seen in the use of the letter z to denote [c] or [z] and the trouble with the notation [ś].
References
DFD: Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands, https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/ [dostęp: 13 marca 2025].
Internetowy słownik nazwisk w Polsce, https://nazwiska.ijppan.pl/ [dostęp: 13 marca 2025].
Biolik Maria (1997), Germanizacja nazwisk polskich mieszkańców Węgorzewa w latach 1653–1853, „Zeszyty Naukowe WSP w Olsztynie”, z. 7, „Prace Językoznawcze”, nr 1, s. 5–19.
Czopek-Kopciuch Barbara (2004), Nazwiska polskie w Zagłębiu Ruhry, Kraków.
Grzonkowski Bogdan (2024), Ewangelicy na ziemi zagórowskiej (wieku XVI do XXI), oprac. i do druku podała Katarzyna Połom, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 33–56.
GUS – Główny Urząd Statystyczny (2024), Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego, https://tiny.pl/c4b4p [dostęp: 13 marca 2025].
Heinz Adam (1974), Pojęcie i rola wariantu językowego, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, t. 32, s. 137–157.
Jaracz Małgorzata (2001), Nazwiska mieszkańców Kalisza od XVI do XVIII wieku, Bydgoszcz.
Kowalski Przemysław (2024), Osadnictwo olęderskie i kolonizacja pruska w okolicach Zagórowa w latach 1746–1806, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 57–70.
Lica Zenon (2009), Sposoby adaptacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich w polszczyźnie, Gdańsk.
Lica Zenon (2020), O niemieckich nazwiskach współczesnych Polaków, Gdańsk.
Nowak Ewa (2012), Funkcjonowanie nazwisk pochodzenia niemieckiego w siedemnasto- i osiemnastowiecznych rejestrach poznańskich podatników czopowego. Świadectwa polonizacji, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 19, nr 1, s. 132–139. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2012.19.1.9
Polska w liczbach, https://www.polskawliczbach.pl/Zagorow [dostęp: 13 marca 2025].
Raszewska-Klimas Agnieszka (2015), Wariantywność dziewiętnastowiecznych nazwisk piotrkowian, „Onomastica”, t. 59, s. 169–179. DOI: https://doi.org/10.17651/ONOMAST.59.10
Rymut Kazimierz (2003), „Wencel, Stencel, Boncel” w polskiej antroponimii, w: tenże, Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe, Kraków, s. 121–125.
Słowiński Mirosław (2007), Zagórów. Album miasta 1407–2007, Warszawa.
Słowiński Mirosław (2024), Wprowadzenie, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 5–30.
Stegner Tadeusz (1989), Polonizacja Niemców-ewangelików w Królestwie Polskim 1815–1914, „Przegląd Historyczny”, t. 80, nr 2, s. 301–315.
Sudakiewicz Lidia B. (2003), Polonizacja niemieckich nazwisk mieszkańców Złotowa i okolic (od 2. połowy XVI do 2. połowy XIX wieku), w: Dzieje wsi pomorskiej. II Międzynarodowa Konferencja Naukowa,, red. Radosław Gaziński, A. Chludziński, Dygowo–Szczecin, s. 171–180.
License
Copyright (c) 2025 Błażej Osowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
The Author declares that they are entitled to personal and property (material) copyrights to their work published in “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, and that these rights are not limited by the terms of Author’s agreement. The Author warrants the originality, authorship, and sole ownership of all rights to the Work, and affirms that they have the right to grant all kinds of licenses hereinabove without infringing on the intellectual property rights of any third party, including personal rights.
The Author(s) retains copyright to their article and the right to freely dispose of the work, granting Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free licence under the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons licence to use the Work without territorial restrictions for an indefinite period in the fields of use designated in the Author’s agreement.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Other
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to the journal as a whole (including its layout, graphic design, title, cover design, logo and more).