Keywords
phraseology
culture
linguistic worldview
linguistic creation of the world
cognitivism
How to Cite
Number of views: 27
Number of downloads: 20
Abstract
The stereotype of widowhood was shaped centuries ago, initially and primarily concerning widows, with widowers being included much later. Its reflection can be found in lexicon, phraseology and paremiography. It has been popularized in literature and artistically reproduced: the widow is generally discredited, while the widower is often valorized, regardless of his financial status, age or family relationships. Despite civilizational progress and the widely-promoted equality ideologies, we would not, in the first instance, entrust our financial assets to them (widows and widowers); they remain somewhat reserved. Widows are often seen taking care of the home and children. Both widows and widowers are deemed suitable for undertaking the demanding and difficult care for the chronically ill. In the functioning phraseology and proverbs related to widowhood, we find one unequivocally positive expression, wdowi grosz (“widow’s mite”), of biblical origin. The analysis of the linguistic image of widowhood found in proverbs, idioms and phrases was conducted primarily using material from the four-volume Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich (New book of Polish proverbs and proverbial expressions), published between 1969 and 1978, edited by Julian Krzyżanowski, and from the two-volume Słownik frazeologiczny języka polskiego (Phraseological dictionary of the Polish language) by Stanisław Skorupka from 1974. Additional studies and Polish language dictionaries were also used as supplementary sources. Both the portrayal of widowhood in classic literature and the results of a survey confirmed the persistence of its stereotype.
References
Browning Wilfred R.F. (2005), Słownik Biblii, przekład Jakub Słowik, Warszawa.
Brückner Aleksander, oprac. (1939), Trzaski, Everta i Michalskiego Encyklopedia staropolska, t. 4, Warszawa.
Drabarek Barbara, Falkowski Jacek, Rowińska Izabella (2004), Szkolny słownik motywów literackich, Warszawa.
ESJP – Bańkowski Andrzej (200), Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa.
Gloger Zygmunt (1903), Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 4, Warszawa.
Karłowicz Jan (1911), Słownik gwar polskich, t. 6, Kraków.
Kłosińska Katarzyna (2004), Słownik przysłów, czyli przysłownik, Warszawa.
L – Linde Samuel Bogumił (1854–1860), Słownik języka polskiego, wyd. II, t. 1–6, Lwów.
Makowiecki Andrzej Z. (2004), Słownik postaci literackich. Literatura polska, Warszawa.
Miłkowski Tomasz, Termer Janusz (2001), Leksykon dzieł i tematów literatury polskiej. Dla uczniów gimnazjów i liceów, Warszawa.
SEBrü – Brückner Aleksander (1970), Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa (przedruk z pierwszego wydania nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej, Kraków 1927).
SEJP – Boryś Wiesław (2005), Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
SFSkor – Skorupka Stanisław (1974), Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. 1–2, Warszawa.
SJPDor – Doroszewski Witold, red. (1958–1969), Słownik języka polskiego, t. 1–11, Warszawa.
SW – Karłowicz Jan, Kryński Adam A., Niedźwiedzki Władysław, red. (1900–1927), Słownik języka polskiego, t. 1–8, Warszawa.
USJP – Dubisz Stanisław, red. (2003), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1–4, Warszawa 2003.
WSJP PAN – Żmigrodzki Piotr, red. (2007–), Wielki słownik języka polskiego PWN, www.wsjp.pl [dostęp: 31 grudnia 2024–2 stycznia 2025].
Cegielski Tadeusz (1992), Sekrety masonów, Warszawa.
Gardyła Alina (2006), Polskie wdowy. Studium przypadku, „Państwo i Społeczeństwo”, t. 6, nr 2, s. 141–149.
Herz Paweł, Kopaliński Władysław (1975), Księga cytatów z polskiej literatury pięknej od XIV do XX wieku, Warszawa.
Jakuboszczak Agnieszka (2010), Wdowa i wdowieństwo w świetle XVIII-wiecznych tekstów religijnych, „Nasza Przeszłość”, t. 113, s. 247–267. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2010.113.247-267
Kicińska Urszula (2013), Rola wdowy w rodzinie i społeczeństwie staropolskim na podstawie polskich drukowanych oracji pogrzebowych XVII wieku, „Sensus Historiae”, t. 13, nr 4, s. 135–148.
Krzyżanowski Julian (1994), Mądrej głowie dość dwie słowie, t. 1–2, Warszawa.
Kuklo Cezary (1998), Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok.
Masłowscy Danuta, Włodzimierz (2003), Przysłowia polskie i obce od A do Z, Warszawa.
Masłowscy Danuta, Włodzimierz (2003), Przysłowia polskie, Katowice.
NKPP – Krzyżanowski Julian, red. (1969–1978), Nowa księga przysłów i zwrotów przysłowiowych polskich, t. 1–6, Warszawa.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia (2005), Poznań.
Pugacewicz Iwona (2007), Wizerunek dobrej wdowy w opiniach Ojców Kościoła i moralistów w epoce wczesno nowożytnej, w: Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV–XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze, red. Cezary Kuklo, Warszawa, s. 247–260.
Raźniewska Karolina (2022), Wdowi garb – czym jest, jak go leczyć?, Poradnik Gemini, https://gemini.pl/poradnik/artykul/wdowi-garb-czym-jest-jak-go-leczyc/ [dostęp: 2 stycznia 2025].
Sierociuk Jerzy (2003), O wdowie z pieśni ludowej, czyli językowo-kulturowy kontekst małżeństwa w polszczyźnie, [w:] Znak językowy w pejzażu semiotycznym, red. Janina Gardzińska, Alina Maciejewska, Siedlce, s. 170–178.
Skorupska-Raczyńska Elżbieta (2013), Kreacja ojca w powieściach nadniemeńskich Elizy Orzeszkowej (studium językowo-stylistyczne), Gorzów Wielkopolski.
Stuchlik-Surowiak Beata (2016), Wdowa i wdowieństwo w mieszczańskiej przestrzeni kulturowej barokowego Śląska, w: Antropologia kultury mieszczańskiej, red. Joanna Ławnikowska-Koper, Prace Interdyscyplinarne, t. 9, Częstochowa, s. 329–338.
Szukalski Piotr (2004), Wdowieństwo w starszym wieku w Polsce jako problem demograficzny, w: Samodzielność ludzi starych z perspektywy medycyny i polityki społecznej. Dotychczasowe doświadczenia UE i Polski. Materiały konferencyjne, Warszawa, s. 175–183.
Szukalski Piotr (2007), Wdowieństwo w starszym wieku w Polsce, „Gerontologia Polska”, t. 14, nr 2, s. 63–70.
Wenkler Kinga (2011), Językowy obraz wdowy w polskich i ukraińskich pieśniach ludowych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica”, t. 4, s. 274–278.
ZUS (2024), Wypłata świadczeń łącznie z rentą rodzinną, czyli tzw. renta wdowia, https://tiny.pl/rjd1mtqm [dostęp: 2 stycznia 2025].
License
Copyright (c) 2025 Elżbieta Skorupska-Raczyńska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
The Author declares that they are entitled to personal and property (material) copyrights to their work published in “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, and that these rights are not limited by the terms of Author’s agreement. The Author warrants the originality, authorship, and sole ownership of all rights to the Work, and affirms that they have the right to grant all kinds of licenses hereinabove without infringing on the intellectual property rights of any third party, including personal rights.
The Author(s) retains copyright to their article and the right to freely dispose of the work, granting Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free licence under the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons licence to use the Work without territorial restrictions for an indefinite period in the fields of use designated in the Author’s agreement.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Other
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to the journal as a whole (including its layout, graphic design, title, cover design, logo and more).