Keywords
diachronic linguistics
word formation
semantics
feminine names
How to Cite
Number of views: 40
Number of downloads: 15
Abstract
This article discusses the state of research on the 16th-century chronicle Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiéj Rusi (Chronicle of Poland, Lithuania, Samogitia and all of Ruthenia) by Maciej Stryjkowski, first published in 1582. Linguistic research to date (earlier studies by Zenon Klemensiewicz, Maria Karpluk, Karol and Zofia Zierhoffer and more recent studies – Olga Gaiseniuk’s doctoral thesis) has focused primarily on the phonetic, grammatical, lexical and onymic layer of the text, and to a lesser extent on the problem of the influence of other languages (Latin and Ruthenian languages) on the Polish language of the text. Using feminine names as an example, it is shown that the lexical material of the text can contribute to research in cultural linguistics. The role of women in ancient societies, although important and recognised by modern researchers, is not always sufficiently visible. This may be due to the range of themes and topics taken up in a given text, as is the case with Stryjkowski’s chronicle dominated by war issues, traditionally reserved mainly for men. In conclusion, the most important linguistic research perspectives on the text in question are indicated: pragmatic and discursive conditions as well as cross-cultural contexts related to social and moral transformations.
References
KMS – Stryjkowski Maciej (1980), Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkowskiego. t. 1–2, wyd. nowe, będące dokładném powtórzeniem wydania pierwotnego królewskiego z roku 1582, Warszawa.
Kronika… – Stryjkowski Maciej (1582), Kronika Polska Litewska, Zmodzka, y wszystkiey Rusi Kijowskiey, Moskiewskiey, Siewierskiey, Wołynskiey, Podolskiey, Podgorskiey, Podlaskiey, etc. Y rozmaite przypadki woienne y domowe, Pruskich, Mazowieckich, Pomorskich, y inszych krain Krolestwu Polskiemu y Wielkiemu Xięstwu Litewskiemu przyległych […], Drukowano w Krolewcu: v Gerzego Osterbergera, https://tiny.pl/6fdxpwms [dostęp: 15 listopada 2023]
Bogucka Maria (1998), Białogłowa w dawnej Polsce: kobieta w społeczeństwie polskim XVI–XVIII wieku na tle porównawczym, Warszawa.
Clark Alice (1919), Working Life of Women in the Seventeenth Century, London.
Dubisz Stanisław (2005), Słownictwo różnych zakresów tematycznych, w: tenże, Język – Historia – Kultura (wykłady, studia, analizy), wyd. II, Warszawa, s. 132–140.
Gaiseniuk Olga (2017), Pospolite nazwy osobowe w „Kronice…” Macieja Stryjkowskiego na tle słowiańskim (studium leksykalno-słowotwórcze), Łódź (niepublikowana rozprawa doktorska), https://tiny.pl/stknthyn [dostęp: 15 listopada 2023].
Jadacka Hanna (2007), Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa.
Karpiński Andrzej (1990), Przekupki, kramarki, straganiarki. Zakres feminizacji drobnego handlu w miastach polskich w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. 38, nr 1–2, s. 81–91.
Karpiński Andrzej (1995), Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Warszawa.
Karpluk Maria (1977), O języku Macieja Stryjkowskiego historyka i poety z drugiej połowy XVI wieku, cz. 1: Regionalizmy, cechy ruskie i poetyzmy w dziedzinie fonetyki, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Karpluk Maria (1985), Cechy regionalne oraz rutenizmy morfologiczne i składniowe w języku Macieja Stryjkowskiego (2. połowa XVI w.), „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, t. 23, s. 44–45.
Karpluk Maria (2010), O językowych środkach ekspresji w wierszowanych opisach bitew przez historyka Litwy i Rusi Macieja Stryjkowskiego, „LingVaria”, nr 2 (10), s. 121–139, https://tiny.pl/b5r5w41x [dostęp: 16 listopada 2023].
King Margaret L. (1991), Women of the Renaissance, Chicago–London. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226436166.001.0001
Klemensiewicz Zenon (1985), Historia języka polskiego II, Warszawa.
Kleszczowa Krystyna, red. (1996), Słowotwórstwo języka doby staropolskiej: przegląd formacji rzeczownikowych, Katowice.
Kreja Bogusław (1964), Słowotwórstwo nazw żeńskich we współczesnym języku polskim, „Język Polski”, z. 3, s. 129–140.
Kuklo Cezary (1998), Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej: studium demograficzno-społeczne, Białystok.
Kuran Michał (2011), Spór o autorstwo Sarmatiae Europae descriptio a działalność translatorska Marcina Paszkowskiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, t. 14, nr 2, s. 9–23. DOI: https://doi.org/10.18778/1505-9057.14.19
Kwapień Ewelina (2010), Kształtowanie się zasobu leksykalnego polszczyzny XIX wieku – rzeczowniki (na podstawie danych leksykograficznych), Warszawa.
Luto-Kamińska Anetta (2021), Kim były szesnastowieczne malarki, murarki i mydlarki?, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 55, s. 11–35. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.01
Małocha-Krupa Agnieszka (2018), Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych, Wrocław.
Markowski Andrzej (1992), Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1–2, Warszawa.
Oszczęda Aleksandra (2020), Wokół „Zwierciadła kroniki litewskiej” Macieja Stryjkowskiego, „Pamiętnik Literacki”, z. 2, s. 259–274. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2020.2.19
Radziszewska Julia (1978), Maciej Stryjkowski, historyk-poeta z epoki odrodzenia, Katowice.
Tomala Karolina (2021), Kształtowanie się w polszczyźnie formacji feminatywnych o nacechowaniu pejoratywnym (na przykładzie derywatów formowanych od męskich podstaw na -nik i -arz), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 55, s. 89–104. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.05
Wojtkowiak Zbysław (1990), Maciej Stryjkowski dziejopis Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kalendarium życia i działalności, Poznań.
Woźniak Ewa (2014), Język a emancypacja, feminizm, gender, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego”, t. 60, s. 295–312, https://tiny.pl/h6k2cy_h [dostęp: 16 listopada 2023].
Zierhoffer Karol, Zierhofferowa Zofia (2000), Nazwy zachodnioeuropejskie w języku polskim a związki Polski z kulturą Europy, Poznań.
Zierhofferowa Zofia, Zierhoffer Karol (1992), Adaptacja zachodnioeuropejskiego nazewnictwa przejętego z łaciny przez polszczyznę XVI wieku, „Onomastica”, t. 37, s. 13–39.
License
Copyright (c) 2025 Rafał Zarębski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
The Author declares that they are entitled to personal and property (material) copyrights to their work published in “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, and that these rights are not limited by the terms of Author’s agreement. The Author warrants the originality, authorship, and sole ownership of all rights to the Work, and affirms that they have the right to grant all kinds of licenses hereinabove without infringing on the intellectual property rights of any third party, including personal rights.
The Author(s) retains copyright to their article and the right to freely dispose of the work, granting Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free licence under the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons licence to use the Work without territorial restrictions for an indefinite period in the fields of use designated in the Author’s agreement.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Other
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to the journal as a whole (including its layout, graphic design, title, cover design, logo and more).