Keywords
language norm
language competences
secondary school
How to Cite
Number of views: 17
Number of downloads: 8
Abstract
The aim of the article is to analyze the language awareness of selected groups of third-grade secondary school students. The author examines data collected through a survey conducted in two schools: one located in a large city, the capital of the country, and the other in a small town in the Lublin region. The overview of the results is based both on a general assessment of the language awareness of the selected group of adolescents and on highlighting the diversity of the environments in which the schools operate, as well as identifying differences between particular classes – the author studied classes learning Polish at the basic level and at the extended level. Moreover, the analysis considers differences among respondents in terms of gender. By analysis of language awareness, the author understands the examination of what the surveyed students think about language, how they assess their own language competence, and to what extent they have actually mastered the principles of the standard codified norm of the Polish language. In the article, language awareness is understood – in accordance with the traditional description of language culture [cf. Markowski 2005] – as the totality of judgments about language characteristic of a given individual or a specific community. Language awareness is also associated with the ability to express oneself correctly and efficiently. The obtained results illustrate to what degree secondary school students, who come from different backgrounds, pay attention to the language they use. It turns out that the majority of adolescents assess their language competence relatively highly and have, to a considerable extent, mastered the principles of the standard language norm, as well as being able to use them properly – correct responses constitute 67% of all answers collected in the questionnaires. The level of language knowledge (correlated with the level of language awareness) in the different environments (small-town and large-city) is almost identical.
References
EJO – Polański Kazimierz, red. (1993), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław.
NSPP PWN – Markowski Andrzej, red. (1999), Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa.
WSPP PWN – Markowski Andrzej, red. (2004), Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa.
Bańko Mirosław (2008), O normie i błędzie, „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 3–17.
Bartol-Jarosińska Danuta (1986), Świadomość językowa robotników warszawskich. Studium leksykalno-semantyczne, Warszawa.
Bugajski Marian (1999), Świadomość językowa a świadomość lingwistyczna. Społeczne i naukowe potrzeby kultury języka, w: Mowa rozświetlona myślą. Świadomość normatywno-stylistyczna współczesnych Polaków, red. Jan Miodek, Wrocław, s. 33–38.
Buttler Danuta, Kurkowska Halina, Satkiewicz Halina (1973), Teoretyczne zagadnienia kultury języka, w: też, Kultura języka polskiego, t. 1: Zagadnienia poprawności gramatycznej, Warszawa, s. 11–79.
Buttler Danuta, Kurkowska Halina, Satkiewicz Halina (1982), Kultura języka polskiego, t. 2: Zagadnienia poprawności leksykalnej, Warszawa.
Buttler Danuta (1970a), Typy błędów leksykalnych. I. O niecelowych użyciach wyrazów, „Poradnik Językowy”, z. 2, s. 79–84.
Buttler Danuta (1970b), Typy błędów leksykalnych. II. Naruszenie społecznej tradycji w zakresie znaczeń i łączliwości wyrazów, „Poradnik Językowy”, z. 3, s. 151–156.
Buttler Danuta (1970c), Typy błędów leksykalnych. III. Kryterium funkcjonalne a uzualne w ocenie metaforycznych zastosowań wyrazów, „Poradnik Językowy”, z. 4, s. 215–221.
Buttler Danuta (1976), Zagadnienia ogólne, w: taż, Innowacje składniowe współczesnej polszczyzny (walencja wyrazów), Warszawa, s. 8–107.
Dobkowska Joanna, Hącia Agata (2012), Ocena poprawności językowej prac egzaminacyjnych uczniów III klasy gimnazjum: wewnętrznojęzykowe przyczyny trudności w ocenie, wyniki zastosowania skali egzaminacyjnej, zalecenia dla systemu egzaminacyjnego, „Edukacja”, nr 2, s. 93–117.
Gajda Stanisław (1987), Nauka o kulturze języka, „Polonistyka”, nr 8, s. 581–592.
Gajda Stanisław (1992), Komunikacja językowa w nauce a kultura językowa uczonych, w: Modele komunikacji międzyludzkiej, red. Waldemar Woźniakowski, Warszawa, s. 57–69.
Kłosińska Katarzyna, Hącia Agata, Mandes Sławomir, Adamczyk Mateusz, Kiełpińska Kaja (2017), Postawy wobec języka. Raport z badań przeprowadzonych w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Obserwatorium Kultury” 2016–2017, Warszawa.
Kłosińska Katarzyna (2020), Archipelag normatywny w przestrzeni przepływów, w: Polszczyzna w dobie cyfryzacji, red. Agata Hącia, Katarzyna Kłosińska, Piotr Zbróg, Warszawa, s. 97–103.
Kłosińska Katarzyna (2024), Jak należy postrzegać język i jego promowanie? O metaświadomości językowej wnioskodawców do programu dotacyjnego „Ojczysty – dodaj do ulubionych”, w: Świadomość językowa dawniej i dziś, red. Magdalena Hawrysz, Agata Hącia, Magdalena Steciąg, Warszawa, s. 149–167.
Kurkowska Halina (1985), Teoria kultury języka polskiego i jej podstawowe pojęcia, „Prasa Techniczna”, nr 2, s. 10–25.
Maćkowiak Krzysztof (2011), Świadomość językowa – problem definicji, „Poradnik Językowy”, z. 2, s. 5–23.
Maćkowiak Krzysztof (2024), Pojęcie i obszary świadomości językowej. Kilka uwag porządkujących, w: Świadomość językowa dawniej i dziś, red. Magdalena Hawrysz, Agata Hącia, Magdalena Steciąg, Warszawa, s. 13–24.
Markowski Andrzej (2005), Kultura języka polskiego, t. 1: Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa.
Porayski-Pomsta Józef (1994), Dziecko jako nadawca i odbiorca komunikatów językowych, w: tenże, Umiejętności komunikacyjne dzieci w wieku przedszkolnym. Studium psycholingwistyczne, Warszawa, s. 62–95.
Porayski-Pomsta Józef (1999), Kultura języka, w: Nauka o języku dla polonistów, red. Stanisław Dubisz, Warszawa, s. 67–112.
Sagan-Bielawa Mirosława (2014), Społeczna świadomość językowa – wprowadzenie do zagadnienia, w: taż, Dziedzictwo pozaborowe. Społeczna świadomość językowa Polaków w Drugiej Rzeczypospolitej, Kraków, s. 37–73.
Saloni Zygmunt (1971), Błędy językowe w pracach pisemnych uczniów liceum ogólnokształcącego. Próba analizy językoznawczej, Warszawa.
Zgółka Tadeusz (1996), Warstwy świadomości językowej, w: Świadomość językowa – kompetencja – dydaktyka. Materiały ogólnopolskiej konferencji „Z badań nad kompetencją i świadomością językową dzieci i młodzieży”, Warszawa 25–26 listopada 1994, red. Elżbieta Sękowska, Warszawa, s. 13–19.
License
Copyright (c) 2026 Monika Rarak-Korulczyk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
The Author declares that they are entitled to personal and property (material) copyrights to their work published in “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, and that these rights are not limited by the terms of Author’s agreement. The Author warrants the originality, authorship, and sole ownership of all rights to the Work, and affirms that they have the right to grant all kinds of licenses hereinabove without infringing on the intellectual property rights of any third party, including personal rights.
The Author(s) retains copyright to their article and the right to freely dispose of the work, granting Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free licence under the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons licence to use the Work without territorial restrictions for an indefinite period in the fields of use designated in the Author’s agreement.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Other
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to the journal as a whole (including its layout, graphic design, title, cover design, logo and more).