Słowa kluczowe
contemporary art
Siberian Neoarchaic
tradition
shamanism
Jak cytować
Abstrakt
At the turn of the twenty-first century, an innovative artistic movement called Siberian Neoarchaic or Siberian Archaeoart emerged in southern Siberia. It was a rather spontaneous movement reflecting the atmosphere of the time – the drive to find new inspiration in the indigenous Siberian tradition, its past, its beliefs and ritualism, and to express them in a new avant-garde form. Artists began to explore the Siberian arché, including the study of prehistoric art. The article discusses the origins of the movement, its goals and Polish research on this phenomenon. It also presents selected examples of how the ideas of the Siberian Neoarchaic are implemented by artists.
Finansowanie
Artykuł powstał w ramach projektu Narodowego Centrum Nauki nr 2017/25/B/ HS3/00889.
Bibliografia
Eliade Mircea (1994), Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy, przeł. i wstępem opatrzył Krzysztof Kocjan, nauk. oprac. Jerzy Tulisow, PWN, Warszawa.
Głowacka-Grajper Małgorzata, Nowicka Ewa, Połeć Wojciech (2013), Szamani i nauczyciele. Przemiany kultury Buriatów zachodnich, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Grimaldi Susan (2025), Tuvan Shamanism comes to America, http://www.susangrimaldi.com/docs/tuvamerica.pdf [dostęp: 29.09.2025].
Nowicka Ewa, red. (2000), Wielka Syberia małych narodów, Nomos, Kraków.
Połeć Wojciech (2019), Czyżby przedwczesny krzyk sowy Minerwy? O renesansie syberyjskiego szamanizmu, „Humaniora. Czasopismo internetowe”, nr 3 (27).
Rozwadowski Andrzej (2017), Rocks, Cracks and Drums. In Search of Ancient Shamanism in Siberia and Central Asia, przeł. Agnieszka Tokarczuk, Molnar & Kelemen Oriental Publishers, Budapest.
Rozwadowski Andrzej (2021), Being in Cosmos. Sergei Dykov’s Visual Exploration of the Spirit of Altai, „Religions”, nr 12 (6).
Rozwadowski Andrzej (2024), „I Am From Here”. Rock Art, Heritage and Identity, „Heritage and Society”, nr 18(1).
Rozwadowski Andrzej, Boniec Magdalena (2019), W poszukiwaniu tożsamości. Rewitalizacja przeszłości i etniczności w sztuce współczesnej Chakasji jako forma zachowania własnej kultury (na przykładzie Aleksandra Domożakowa), w: Dezintegracja i upadek ZSRR w perspektywie ćwierćwiecza, red. Elżbieta Lesiewicz, Paweł Stachowiak, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, Poznań.
Rozwadowski Andrzej, Boniec Magdalena (2021), Face to face with ancestors: Indigenous codes in the contemporary art of Siberia, w: Visual Culture, Heritage and Identity. Using Rock Art to Reconnect Past and Present, red. Andrzej Rozwadowski, Jamie Hampson, Oxford.
Галыгина Ольга Михайловна, ред. (2011), Chronotop. Каталог, Новокузнецк.
Галыгина Ольга Михайловна, реж. (2012), Сибирская неоархаика. Документальный фильм, Хорошее кино, Новокузнецк.
Галыгина Ольга Михайловна, сост. (2010), Perpetuum mobile. Каталог выставки, вступ. ст. Елена Жукова, Новокузнецк.
Галыгина Ольга Михайловна, сост. (2013), Сибирская неоархаика. Альбом, Новокузнецк.
Гребенникова Н.С. (2007), Онтологические основания бытия и пространственно-временная структура картины мира С. Дыкова, «Мир науки, культуры, образования», № 3, https://tinyurl.com/4ht23atw [доступ: 29.09.2025].
Дыренкова Надежда Петровна (2012), Тюрки Саяно-Алтая. Статьи и этнографические материалы, Наука, Санкт-Петербург.
Потапов Леонид Павлович (1997), Шаманский бубен – уникальный памятник духовной культуры тюркских народов Алтая, «Этнографическое обозрение», № 4.
Симонова Мария (2020), 150 портретов. Художник Сергей Лазарев о профессорах ТПУ, кулайцах и кровосмешении культур, «Томский Обзор», 26 августа, https://tinyurl.com/bde4svhs [доступ: 25.09.2025].
Чирков Владимир Фёдорович, Галыгина Ольга Михайловна (2025), Мифологическое наполнение произведений «сибирской неоархаики». К вопросу об изучении художественного направления, «Искусство Евразии», № 1 (36).
Чирков Владимир Фёдорович, Галыгина Ольга Михайловна, сост. (2011), Сибирская неоархаика: сборник материалов, Сибирское искусство, Новокузнецк.
[Galygina Olʹga Mihajlovna, red. (2011), Chronotop. Katalog, Novokuzneck.
Galygina Olʹga Mihajlovna, rež. (2012), Sibirskaâ neoarhaika. Dokumentalʹnyj filʹm, Horošee kino, Novokuzneck.
Galygina Olʹga Mihajlovna, sost. (2010), Perpetuum mobile. Katalog vystavki, vstup. st. Elena Žukova, Novokuzneck.
Galygina Olʹga Mihajlovna, sost. (2013), Sibirskaâ neoarhaika. Alʹbom, Novokuzneck.
Grebennikova N.S. (2007), Ontologičeskie osnovaniâ bytiâ i prostranstvenno-vremennaâ struktura kartiny mira S. Dykova, «Mir nauki, kulʹtury, obrazovaniâ», № 3, https://tinyurl.com/4ht23atw [dostup: 29.09.2025].
Dyrenkova Nadežda Petrovna (2012), Tûrki Saâno-Altaâ. Statʹi i ètnografičeskie materialy, Nauka, Sankt-Peterburg.
Potapov Leonid Pavlovič (1997), Šamanskij buben – unikalʹnyj pamâtnik duhovnoj kulʹtury tûrkskih narodov Altaâ, «Ètnografičeskoe obozrenie», № 4.
Simonova Mariâ (2020), 150 portretov. Hudožnik Sergej Lazarev o professorah TPU, kulajcah i krovosmešenii kulʹtur, «Tomskij Obzor», 26 avgusta, https://tinyurl.com/bde4svhs [dostup: 25.09.2025].
Čirkov Vladimir Fëdorovič, Galygina Olʹga Mihajlovna (2025), Mifologičeskoe napolnenie proizvedenij «sibirskoj neoarhaiki». K voprosu ob izučenii hudožestvennogo napravleniâ, «Iskusstvo Evrazii», № 1 (36).
Čirkov Vladimir Fëdorovič, Galygina Olʹga Mihajlovna, sost. (2011), Sibirskaâ neoarhaika: sbornik materialov, Sibirskoe iskusstvo, Novokuzneck.]
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Andrzej Rozwadowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).