Abstract
This article examines symmetry as a method of constructing the world in Maria Wirtemberska’s Malwina, that is, The Perspicacity of the Heart. The author draws particular attention to the opposing textual and semantic structures in the chapter entitled “Charity”. The focus is on contrasting images of vita activa and vita contemplativa, drawing the reader’s attention to reflections on humanist philanthropy and the Christian concept of charity. This topic is situated against the backdrop of pre-Romantic ideas that underpinned the creation of a sublime way of experiencing the world by the titular protagonist of this late Enlightenment work.
References
Czartoryska Izabela (1805), Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów, Wilhelm Bogumił Korn, Wrocław.
Kossakowski JK [właśc. Józef Kazimierz] (1786), Panicz gospodarz, czyli kontynuacja „Warszawianina w domu”, Piotr Dufour, Warszawa.
Krasicki Ignacy (1973), Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, oprac. Mieczysław Klimowicz, wyd. 6 zm., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Śniadecki Jędrzej (1816), Malwina. List stryja do synowicy pisany z Warszawy 31 stycznia 1816 r. n[owego] z [tylu] z przesłaniem nowego pod tym tytułem romansu, „Dziennik Wileński”, t. 3, nr 14.
Wirtemberska Maria (1978), Malwina, czyli Domyślność serca, oprac. i wstępem poprzedził Witold Billip, PIW, Warszawa.
Aleksandrowicz Alina (2022), Twórczość Marii z ks. Czartoryskich ks. Wirtemberskiej. Literatura i obyczaj, DiG, Warszawa.
Bogucka Maria (2008), Życie codzienne – spory wokół profilu badań i definicji, w: tejże, Człowiek i świat. Studia z dziejów kultury i mentalności XV–XVIII w., Semper, Warszawa.
Butterwick Richard (1998), Co to jest Oświecenie? Esej o dyskusji polskiej drugiej połowy XVIII wieku, „Przegląd Powszechny”, nr 5.
Butterwick-Pawlikowski Richard (2014), Między Oświeceniem a katolicyzmem, czyli o katolickim Oświeceniu i oświeconym katolicyzmie, „Wiek Oświecenia”, nr 30.
Chachaj Małgorzata (2022), „Broniłem ci zawsze czytać romanse…” – uwagi o lekturach dla młodych kobiet w „Liście stryja do synowicy Jana Śniadeckiego” (1816), „Bibliotekarz Podlaski”, t. 56, nr 3.
Dąbrowski Andrzej (2012), Wpływ emocji na poznanie, „Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria”, nr 3.
Domeracki Piotr (2008), Związki samotności z kontemplacją w perspektywie filozoficznej, „Kultura i Edukacja”, nr 1.
Grusza Sylwia Aleksandra (2022), Lektura „Pieśni Osjana” przez Marię Wirtemberską i jej wpływ na kreację literacką tytułowej bohaterki „Malwiny, czyli domyślności serca”, „Bibliotekarz Podlaski”, t. 55, nr 2.
Janeczek Stanisław (1994), Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.
Jasińska Maria (1965), Narrator w powieści przedromantycznej (1776–1831), PIW, Warszawa.
Kostkiewiczowa Teresa (1975), Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia, PWN, Warszawa.
Kostkiewiczowa Teresa (2002), Polski wiek świateł. Obszary swoistości, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Kostkiewiczowa Teresa (2010), Z oddali i z bliska. Studia o wieku oświecenia, Neriton, Warszawa.
Kowalewska Danuta (2016), „Już nie wieśniaczka, ale elegantka”. Przestrzenie miejskie w „Malwinie” Marii Wirtemberskiej, w: Antropologia kultury mieszczańskiej, red. Joanna Ławnikowska-Koper, Lucyna Rożek, Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa.
Kowalewska Danuta i in. (2018), Wstęp, w: Oświecenie nieoświecone. Człowiek, natura i magia, red. Danuta Kowalewska, Agata Roćko, Filip Wolański, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa.
Kowalewska Danuta (2023), „O! Czemuż nie jesteś mi równą!”. O mezaliansie w literaturze polskiego oświecenia, „Bibliotekarz Podlaski”, t. 58, nr 1.
Kurządkowska Beata (2013), Między rzeczywistością a fikcją w relacji z podróży Marii Wirtemberskiej „Niektóre zdarzenia, myśli i uczucia doznane za granicą”, „Prace Literaturoznawcze”, z. 1.
Magryś Roman (2007), Bohater literacki powieści stanisławowskiej. Poszukiwanie współczesnej interpretacji artystycznego fenotypu, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Norkowska Aleksandra (2019), Miasto w piśmiennictwie polskiego oświecenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Roćko Agata (2013), Polski „wielki świat warszawski” oczyma Inflantyczka, w: Codzienność i niecodzienność oświeconych, [cz.] 2: W rezydencji, w podróży i na scenie publicznej, red. Bożena Mazurkowa, z udziałem Małgorzaty Marcinkowskiej i Szymona Piotra Dąbrowskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Roćko Agata (2015), Kontusz i frak. O symbolice stroju w XVIII-wiecznej literaturze polskiej, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa.
Roszak Stanisław (2005), Historyk kultury na rozdrożu, czyli w poszukiwaniu Oświecenia, „Wiek Oświecenia”, nr 21.
Ryba Janusz (1998), Maskarady oświeconych. Próba opisu zjawiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Ryba Janusz (2011), Rozkosze światowców: konwersacja, w: Przyjemność w kulturze epoki rozumu, red. Teresa Kostkiewiczowa, DiG, Warszawa.
Ryba Janusz (2020), Jan Potocki i oświeceniowy „grand monde”, „Pamiętnik Literacki”, z. 1.
Sinko Zofia (2006), Powieść [hasło], w: Słownik literatury polskiego Oświecenia, red. Teresa Kostkiewiczowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Snopek Jerzy (1999), Oświecenie. Szkic do portretu, PWN, Warszawa.
Stankiewicz-Kopeć Monika (2018), Miasto i cywilizacja w kontekście sporów modernizacyjnych w piśmiennictwie polskim lat 1800–1830. Studia, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum, Kraków.
Stopka Krzysztof i in. (2012), Ormiańska Warszawa/Havac ‘Varšavan/Armenian Warsaw, red. Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, Warszawa.
Szary-Matywiecka Ewa (1994), „Malwina”, czyli głos i pismo w powieści, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Turnau Irena (1973), Łazarewiczowa (Łazarowiczowa, Lazarewiczowa) Urszula [hasło], w: Polski słownik biograficzny, t. 18, red. Emanuel Rostworowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zając Grzegorz (2002), Fabuła powieści polskiego oświecenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Zawadzka Joanna (1997), Kronika serc czułych. Stereotypy polskiej powieści sentymentalnej I połowy XIX wieku, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
License
Copyright (c) 2025 Aleksandra Norkowska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” are required to complete, sign and return to the editor's office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of texts published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” grant the Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0)Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to continue the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” since 2016, for non-commercial purposes only, under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2016.
Miscellaneous
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to magazines as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).