Abstrakt
This article examines symmetry as a method of constructing the world in Maria Wirtemberska’s Malwina, that is, The Perspicacity of the Heart. The author draws particular attention to the opposing textual and semantic structures in the chapter entitled “Charity”. The focus is on contrasting images of vita activa and vita contemplativa, drawing the reader’s attention to reflections on humanist philanthropy and the Christian concept of charity. This topic is situated against the backdrop of pre-Romantic ideas that underpinned the creation of a sublime way of experiencing the world by the titular protagonist of this late Enlightenment work.
Bibliografia
Czartoryska Izabela (1805), Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów, Wilhelm Bogumił Korn, Wrocław.
Kossakowski JK [właśc. Józef Kazimierz] (1786), Panicz gospodarz, czyli kontynuacja „Warszawianina w domu”, Piotr Dufour, Warszawa.
Krasicki Ignacy (1973), Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, oprac. Mieczysław Klimowicz, wyd. 6 zm., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Śniadecki Jędrzej (1816), Malwina. List stryja do synowicy pisany z Warszawy 31 stycznia 1816 r. n[owego] z [tylu] z przesłaniem nowego pod tym tytułem romansu, „Dziennik Wileński”, t. 3, nr 14.
Wirtemberska Maria (1978), Malwina, czyli Domyślność serca, oprac. i wstępem poprzedził Witold Billip, PIW, Warszawa.
Aleksandrowicz Alina (2022), Twórczość Marii z ks. Czartoryskich ks. Wirtemberskiej. Literatura i obyczaj, DiG, Warszawa.
Bogucka Maria (2008), Życie codzienne – spory wokół profilu badań i definicji, w: tejże, Człowiek i świat. Studia z dziejów kultury i mentalności XV–XVIII w., Semper, Warszawa.
Butterwick Richard (1998), Co to jest Oświecenie? Esej o dyskusji polskiej drugiej połowy XVIII wieku, „Przegląd Powszechny”, nr 5.
Butterwick-Pawlikowski Richard (2014), Między Oświeceniem a katolicyzmem, czyli o katolickim Oświeceniu i oświeconym katolicyzmie, „Wiek Oświecenia”, nr 30.
Chachaj Małgorzata (2022), „Broniłem ci zawsze czytać romanse…” – uwagi o lekturach dla młodych kobiet w „Liście stryja do synowicy Jana Śniadeckiego” (1816), „Bibliotekarz Podlaski”, t. 56, nr 3.
Dąbrowski Andrzej (2012), Wpływ emocji na poznanie, „Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria”, nr 3.
Domeracki Piotr (2008), Związki samotności z kontemplacją w perspektywie filozoficznej, „Kultura i Edukacja”, nr 1.
Grusza Sylwia Aleksandra (2022), Lektura „Pieśni Osjana” przez Marię Wirtemberską i jej wpływ na kreację literacką tytułowej bohaterki „Malwiny, czyli domyślności serca”, „Bibliotekarz Podlaski”, t. 55, nr 2.
Janeczek Stanisław (1994), Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.
Jasińska Maria (1965), Narrator w powieści przedromantycznej (1776–1831), PIW, Warszawa.
Kostkiewiczowa Teresa (1975), Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia, PWN, Warszawa.
Kostkiewiczowa Teresa (2002), Polski wiek świateł. Obszary swoistości, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Kostkiewiczowa Teresa (2010), Z oddali i z bliska. Studia o wieku oświecenia, Neriton, Warszawa.
Kowalewska Danuta (2016), „Już nie wieśniaczka, ale elegantka”. Przestrzenie miejskie w „Malwinie” Marii Wirtemberskiej, w: Antropologia kultury mieszczańskiej, red. Joanna Ławnikowska-Koper, Lucyna Rożek, Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa.
Kowalewska Danuta i in. (2018), Wstęp, w: Oświecenie nieoświecone. Człowiek, natura i magia, red. Danuta Kowalewska, Agata Roćko, Filip Wolański, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa.
Kowalewska Danuta (2023), „O! Czemuż nie jesteś mi równą!”. O mezaliansie w literaturze polskiego oświecenia, „Bibliotekarz Podlaski”, t. 58, nr 1.
Kurządkowska Beata (2013), Między rzeczywistością a fikcją w relacji z podróży Marii Wirtemberskiej „Niektóre zdarzenia, myśli i uczucia doznane za granicą”, „Prace Literaturoznawcze”, z. 1.
Magryś Roman (2007), Bohater literacki powieści stanisławowskiej. Poszukiwanie współczesnej interpretacji artystycznego fenotypu, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Norkowska Aleksandra (2019), Miasto w piśmiennictwie polskiego oświecenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Roćko Agata (2013), Polski „wielki świat warszawski” oczyma Inflantyczka, w: Codzienność i niecodzienność oświeconych, [cz.] 2: W rezydencji, w podróży i na scenie publicznej, red. Bożena Mazurkowa, z udziałem Małgorzaty Marcinkowskiej i Szymona Piotra Dąbrowskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Roćko Agata (2015), Kontusz i frak. O symbolice stroju w XVIII-wiecznej literaturze polskiej, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa.
Roszak Stanisław (2005), Historyk kultury na rozdrożu, czyli w poszukiwaniu Oświecenia, „Wiek Oświecenia”, nr 21.
Ryba Janusz (1998), Maskarady oświeconych. Próba opisu zjawiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Ryba Janusz (2011), Rozkosze światowców: konwersacja, w: Przyjemność w kulturze epoki rozumu, red. Teresa Kostkiewiczowa, DiG, Warszawa.
Ryba Janusz (2020), Jan Potocki i oświeceniowy „grand monde”, „Pamiętnik Literacki”, z. 1.
Sinko Zofia (2006), Powieść [hasło], w: Słownik literatury polskiego Oświecenia, red. Teresa Kostkiewiczowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Snopek Jerzy (1999), Oświecenie. Szkic do portretu, PWN, Warszawa.
Stankiewicz-Kopeć Monika (2018), Miasto i cywilizacja w kontekście sporów modernizacyjnych w piśmiennictwie polskim lat 1800–1830. Studia, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum, Kraków.
Stopka Krzysztof i in. (2012), Ormiańska Warszawa/Havac ‘Varšavan/Armenian Warsaw, red. Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, Warszawa.
Szary-Matywiecka Ewa (1994), „Malwina”, czyli głos i pismo w powieści, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Turnau Irena (1973), Łazarewiczowa (Łazarowiczowa, Lazarewiczowa) Urszula [hasło], w: Polski słownik biograficzny, t. 18, red. Emanuel Rostworowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zając Grzegorz (2002), Fabuła powieści polskiego oświecenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Zawadzka Joanna (1997), Kronika serc czułych. Stereotypy polskiej powieści sentymentalnej I połowy XIX wieku, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Norkowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).