Słowa kluczowe
genetic criticism
early modern manuscript
draft
Jak cytować
Abstrakt
Textual genetics originated as a field of modern literary research and for decades its applicability to the study of early modern manuscripts was outright denied. Therefore, I will first present the issues of genetic research in relation to 16th- and 17th-century writings. I will also discuss the problems arising from the specific nature of early modern textual documentation, such as the understanding of the phenomenon of authorship and textual fluidity, or the specific nature of genetic documents. The intended goal of this analysis is to show that the recontextualization of the tools of genetic criticism not only facilitates the study of old manuscripts, but also constitutes an important complement to traditional philological practices. Furthermore, in addition to summarizing the preliminary stage of my own research in this field, I will indicate potential objectives for this type of study, and will discuss how the new perspective may redefine our perceptions of early modern manuscript culture.
Bibliografia
ALI – Autografi dei letterati italiani (2025), http://www.autografi.net/it/[dostęp: 20.10.2025].
Antoniuk Mateusz (2020), Krytyka genetyczna jako kulturowa poietyka (nie)pamięci, „Teksty Drugie”, nr 6.
Antoniuk Mateusz i in. (2024), Czech, Hungarian, Polish, Slovak, and Ukrainian literary drafts, w: A Comparative History of the Literary Draft in Europe, red. Olga Beloborodova, Dirk Van Hulle, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam.
Axer Jerzy (2020), Między nauką, sztuką i fałszerstwem. Przypadek łacińskiej krytyki tekstu, w: Prawda i fałsz w nauce i sztuce, red. Ewa Kosowska, Barbara Bokus, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Barłowska Maria (2010), Swada i milczenie. Zbiory oratorskie XVII–XVIII wieku – prolegomena filologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Beloborodova Olga, Hulle Dirk Van, red. (2024), A Comparative History of the Literary Draft in Europe, John Benjamins Publishing Company.
Bem Paweł, Cybulski Łukasz (2017), „Genetyka tekstów” P.-M. de Biasiego a polska recepcja krytyki genetycznej, w: Archiwa i bruliony pisarzy. Odkrywanie, red. Maria Prussak, Paweł Bem, Łukasz Cybulski, IBL PAN, Warszawa.
Berger Busse Anna Maria (2005), Medieval Music and the Art of Memory, University of California Press, Berkeley.
Biasi Pierre-Marc de (2015), Genetyka tekstów, przeł. Filip Kwiatek, Maria Prussak, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Birkenmajer Aleksander, Kocowski Bronisław, Trzynadlowski Jan, red. (1971), Encyklopedia wiedzy o książce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Bohuszewicz Paweł (2018), Metody badań literatury staropolskiej dziś. Analiza odpowiedzi ankietowych, „Terminus”, z. 1.
Carruthers Mary (2008), The Book Of Memory. A Study of Memory in Medieval Culture, Cambridge University Press, Cambridge.
CELM – Catalogue of English Literary Manuscripts 1450–1700 (2025), https://celm.folger.edu [dostęp: 20.10.2025].
Cucinotta Caterina (2022), Time and movement in the process of film making: an approximation to the genetic criticism of costume design in raúl ruiz’s “mysteries of lisbon”, „Revista de História da Arte”, nr 11.
Cybulski Łukasz (2022), „Nowe niebo duchowne […]” – dzieło Tomasza Nargielewicza OP? Atrybucja autorstwa, „Pamiętnik Literacki”, z. 2.
Cybulski Łukasz (2023), Brulionowata otwartość. O genetyce tekstów dawnych i polskim wieku rękopisów, „Teksty Drugie”, nr 5.
Cybulski Łukasz (2026), O „przedmiocie badań, którego nie ma”, choć jest. Chronologia procesu twórczego, jego ślady i geneza w dawnych rękopisach – uwagi wstępne, „Teksty Drugie” [w druku].
Goliński Zbigniew (1967), O problemie tekstu kanonicznego, „Pamiętnik Literacki”, z. 4.
Goliński Zbigniew (1969), Edytorstwo – tekstologia. Przekroje, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Groupe Génétique XVIe-XVIIe siècles (2025), https://www.item.ens.fr/16-17 [dostęp: 17.10.2025].
Hulle Dirk Van (2019), Modern Manuscripts [hasło], w: Oxford Research Encyclopedia, Literature, oxfordre.com/literature [dostęp: 25.08.2025].
Hulle Dirk Van (2023), The Logic of Versions in Born-Digital Literature, w: Genetic Criticism in Motion. New Perspectives on Manuscript Studies, red. Sakari Katajamäki, Veijo Pulkkinen, Editorial Office SKS, Helsinki.
Hulle Dirk Van i in., red. (2025), Stemmatology [hasło], w: Lexicon of Scholarly Editing, https://lexiconse.uantwerpen.be [dostęp: 5.12.2025].
Italia Paola i in., red. (2021), What is Authorial Philology, Open Book Publishers, Cambridge.
Italia Paola (2024), From Humanism to authorial philology, w: A Comparative History of the Literary Draft in Europe, red. Olga Beloborodova, Dirk Van Hulle, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam.
Karpińska-Krauze Joanna (2009), „Wirydarz poetycki” Jakuba Teodora Trembeckiego. Studium filologiczne, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Karpiński Adam (2003), Tekst staropolski. Studia i szkice o literaturze dawnej w rękopisach, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa.
Kinderman William (2012), Genetic Criticism as an Integrating Focus for Musicology and Music Analysis, „Revue de musicologie”, t. 98, nr 1.
Kuraszkiewicz Władysław (1932), Gramoty halicko-wołyńskie XIV–XV wieku. Studjum filologiczne, „Byzantinoslavica”, z. 2.
Kuraszkiewicz Władysław (1957), Gramoty nowogrodzkie na brzozowej korze, PWN, Warszawa.
Lichaczow Dymitrij (1994), Rekonstrukcje tekstu, przeł. Anna Symonowicz, „Pamiętnik Literacki”, z. 2.
Masłej Dorota (2020), Jak rodził się średniowieczny tekst. Tak zwane „Kazania augustiańskie” w perspektywie historycznojęzykowej, Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”, Poznań.
Prussak Maria (2020), Zmierzch edycji krytycznych?, „Pamiętnik Literacki”, nr 4.
Roelli Philipp, red. (2020), Handbook of Stemmatology. History, Methodology, Digital Approaches, De Gruyter, Berlin.
Rutkowska Kristina (2013), O tekście polskim „Punktów Kazań” Konstantego Szyrwida, w: Leksikografija ir leksikologija. D. 3. Konstantino Sirvydo darbai ir jo epocha, red. Zita Šimėnaitė, Lietuvių kalbos institutas, Vilnius.
Stewart Alan (2009), The Making of Writing in Renaissance England: Re-thinking Authorship Through Collaboration, w: Renaissance Transformations. The Making of English Writing 1500–1650, red. Margaret Healy, Thomas Healy, Edinburgh University Press, Edinburgh.
Stillinger Jack (1991), Multiple Authorship and the Myth of Solitary Genius, Oxford University Press, New York.
Trębska Małgorzata (2008), Staropolskie szlacheckie oracje weselne. Genologia, obrzęd, źródła, Uniwersytet Warszawski. Wydział Polonistyki, Warszawa.
„Wielogłos” (2019), nr 1: Krytyka genetyczna w XXI wieku.
Wilczak Marlena (2019), Archiwum procesu twórczego – podejście genetyczne w badaniach dzieł sztuki, „Autobiografia. Literatura. Kultura. Media”, nr 2.
Wojan Katarzyna (2013), Nowogrodzkie gramoty brzozowe jako najstarsze bałtyckofińskie zabytki językowe, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 3.
Wydra Wiesław (2009), Wokół fenomenu „Kazań świętokrzyskich”, w: „Kazania świętokrzyskie”. Nowa edycja, nowe propozycje badawcze, red. Paweł Stępień i in., Biblioteka Narodowa, Warszawa.
Zumthor Paul (1992), Toward a Medieval Poetics, przeł. Philip Bennett, University of Minnesota Press, Minneapolis.
Żbikowska-Migoń Anna, Skalska-Zlat Marta, red. (2017), Encyklopedia książki, t. 1–2, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Łukasz Cybulski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).