Przyczyny, przebieg oraz implikacje konfliktu w Jemenie

Main Article Content

Barbara Krzewińska

Abstrakt

W artykule przeprowadzono analizę przyczyn, przebiegu oraz skutków toczącego się od 2015 r. konfliktu w Jemenie. Wśród czynników, które doprowadziły do wybuchu wojny wskazano m.in. na ingerencję w sprawy wewnętrzne tego państwa Turcji i Wielkiej Brytanii, co doprowadziło do jego podziału na część północną oraz południową. Podkreślono również, że zjednoczony w 1990 r. Jemen jest destabilizowany przez działalność organizacji terrorystycznych oraz narastający konflikt między przedstawicielami ruchu Huti oraz sunnickimi władzami. Ponadto zaznaczono, iż ważnym wymiarem wojny w Jemenie jest rywalizacja Iranu i Arabii Saudyjskiej, które pretendują do roli hegemona w regionie bliskowschodnim. Artykuł zawiera także charakterystykę implikacji jemeńskiego konfliktu, czyli kryzysu humanitarnego oraz ekonomicznego.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Krzewińska, B. (2020). Przyczyny, przebieg oraz implikacje konfliktu w Jemenie. Refleksje. Pismo Naukowe studentów I doktorantów WNPiD UAM, (19-20), 235-255. https://doi.org/10.14746/r.2019.1.16
Dział
Artykuły
Biogram autora

Barbara Krzewińska, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

magister, absolwentka Uniwersytetu Śląskiego. Doktorantka dziennych studiów doktoranckich w zakresie nauk społecznych na Wydziale Nauk Społecznych UŚ. Główne zainteresowania badawcze: polityka wschodnia Polski, stosunki polityczne w regionie Bliskiego Wschodu oraz Afryki.

Bibliografia

  1. Aboul Enein Y. (2004), The Egyptian Yemen War (1962–1967): Egyptian Perspectives on Guerilla Warfare, Infantry Magazine, Jan–Feb.
  2. Al-Kaida przejęła 60 tys. miasto, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/al-kaida-przejela-60-tys-miasto,197472.html, 1.03.2019.
  3. Al-Kaida zdobyła ważne miasto, Huti stracili pałac prezydencki, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/al-kaida-zdobyla-miasto-huti-wycofali-sie-zpalacu-prezydenckiego,530422.html, 1.03.2019.
  4. Almost 100,000 flee Yemen in four months since fighting started, https://www.unhcr.org/news/latest/2015/8/55c0d5c09/100000-flee-yemen-four-months-sincefighting-started.html, 1.03.2019.
  5. Anger in Yemen after UAE troops take over island of Socotra, famed as ‘most alien – looking place on Earth, https://www.scmp.com/news/world/africa/article/2144927/anger-yemen-after-uae-troops-take-over-island-socotra-famedmost, 1.03.2019.
  6. Apele o pokój bezskuteczne. Kolejny dzień krwawych walk w Jemenie, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/w-jemenie-walki-mimo-apeli-o-pokoj-zestrony-onz-i-usa,881684.html, 1.03.2019.
  7. Arabia Saudyjska nakazała wstrzymanie ofensywy na strategiczny port, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-arabia-saudyjska-nakazujewstrzymanie-ofensywy-na-al-hudajde,883995.html, 1.03.2019.
  8. Arabia Saudyjska przerzuca wojska do Jemenu. Otoczyli główny port, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/arabia-saudyjska-przerzuca-wojska-do-jemenu,565615.html, 1.03.2019.
  9. Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem, https://www.wprost.pl/swiat/528688/arabia-saudyjska-zerwala-stosunki-dyplomatyczne-z-iranem.html, 1.03.2019.
  10. Arabowie przejęli irański kuter z bronią, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wojna-w-jemenie-arabowie-przejeli-iranski-kuter-z-bronia-dlahutich,581603.html, 1.03.2019.
  11. Atak na pałac prezydencki – uderzyli w trakcie modłów, https://wiadomosci.wp.pl/atakna-palac-prezydencki-uderzyli-w-trakcie-modlow-6082105361220737a,1.03.2019.
  12. Baza nad strategiczną cieśniną w rękach Huti (2015), https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/huti-zajeli-baze-wojskowa-nad-strategiczna-ciesnina-balal-mandab,529457.html, 1.03.2019.
  13. Bitwa o ważny jemeński port. Ruszyła ofensywa, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/ofensywa-na-wazny-port-opanowany-przez-rebeliantow-wjemenie,844908.html, 1.03.2019.
  14. Bombardowanie Jemenu „zakończone sukcesem”. Czas na negocjacje, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/arabia-saudyjska-oglosila-sukces-operacjiwojskowej-w-jemenie,535497.html, 1.03.2019.
  15. Boucek Ch. (2010), War in Saada: From Local Insurrection to National Challenge, https://carnegieendowment.org/files/war_in_saada.pdf.
  16. Bryjka F. (2016), Saudyjsko-Irańska wojna zastępcza w Jemenie, w: M. Bodziany, D. Hofman, A. Kotasińska, M. Lubicz-Miszewski, A. Tichoniuk, Społeczeństwo a wojna: oblicza bezpieczeństwa w XX i XXI wieku, Wydawnictwo WSOWL, Wrocław.
  17. Busky D. F. (2002), Communism in History and Theory: Asia, Africa and the Americas, Wydawnictwo Greenwood Publishing Group, Londyn.
  18. Były prezydent Jemenu zabity. Huti: użyliśmy granatnika, potem go zastrzeliliśmy, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-byly-prezydent-zabityprzez-bojownikow-huti,795741.html, 1.03.2019.
  19. Desant „niezidentyfikowanych żołnierzy” w Adenie. Al-Kaida uwolniła 300 więźniów, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-al-kaida-zdobylawiezienie-uwolnila-jednego-ze-swoich-szefow,529902.html, 1.03.2019.
  20. Dymisja premiera i prezydenta. Rebelianci świętują, USA redukują personel ambasady, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/prezydent-i-premier-jemenu-podali-sie-do-dymisji,508425.html, 1.03.2019.
  21. Easterly G. (2018), Before 2014: Yemen’s economy before the war, https://www.yemenpeaceproject.org/blog-x/2018/7/16/before-2014-yemens-economybefore-the-war.
  22. Efekt rewolucji. Jeden kandydat z 99,8 proc. głosów, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/efekt-rewolucji-jeden-kandydat-z-99-8-proc-glosow,201765.html, 1.03.2019.
  23. Egipt spłaca długi. Wysyła wojsko na nie swoją wojnę, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/egipskie-wojsko-w-jemenie-egipt-dolaczyl-do arabskiejkoalicji,575848.html, 1.03.2019.
  24. Egzekucja szyickiego duchownego wywołała burzę. Atak na ambasadę Arabii Saudyjskiej w Teheranie, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/egzekucja-szyickiego-duchownego-wywolala-burze-atak-na-ambasade-w-arabii-saudyjskiej/vj4m1w, 1.03.2019.
  25. Guzikowska M. (2012), Jemen: Al-Kaida zmusza kobiety do noszenia nikabu, http://www.psz.pl/154-bliski-wschod/jemen-al-kaida-zmusza-kobiety-do-noszenia-nikabu.
  26. Houthis Seize Strategic City in Yemen, Escalating Power Struggle, https://www.huffingtonpost.com/2015/03/22/houthi-yemen-fighting_n_6918306.html?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_cs=JgJjLNwd0J3ks38K1cQPRA, 1.03.2019.
  27. Hurd R., Noakes G. (1994), North and South Yemen: Lead-up to the Break-up, https://www.wrmea.org/1994-july-august/north-and-south-yemen-lead-up-to-thebreak-up.html.
  28. Jemen: Pierwsza pomoc humanitarna od ponad dwóch tygodni, https://naszdziennik.pl/swiat/191841,jemen-pierwsza-pomoc-humanitarna-od-ponad-dwochtygodni.html, 1.03.2019
  29. Jemeńczycy wystrzelili scuda w Saudów, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemenczycy-wystrzelili-scuda-w-saudow,555885.html, 1.03.2019.
  30. Kelley S. R. (2010), Egypt’s Air War in Yemen, https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltextu2/1019031.pdf.
  31. Kolejny dyktator na Bliskim Wschodzie traci władzę, https://wiadomosci.wp.pl/kolejny-dyktator-na-bliskim-wschodzie-traci-wladze-6082107816608897a, 1.03.2019.
  32. Lister T. (2015), The war in Yemen is getting worse and a civilian catastrophe is looming, https://edition.cnn.com/2015/04/08/middleeast/yemen-saudi-6-thingslister/index.html, 1.03.2019.
  33. Majka P. (2015), Między młotem a kowadłem. Historia Jemenu, https://histmag.org/Miedzy-mlotem-a-kowadlem.-Historia-Jemenu-3150, 1.03.2019.
  34. Melvin D. (2015), UNICEF: Shipment of medical supplies, other aid reaches Yemen’s capital, https://edition.cnn.com/2015/04/10/middleeast/yemen-crisis/, 1.03.2019.
  35. Miliony ludzi głodują, żywność zamknięta w magazynach. ONZ: zapasy zaczną wkrótce gnić, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wojna-w-jemenie-magazyny-zywnosci-sa-niedostepne-ostrzega-onz,908534.html, 1.03.2019.
  36. Młoda rewolucja na ugodę się nie zgadza, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/mloda-rewolucja-na-ugode-sie-nie-zgadza,191748.html, 1.03.2019.
  37. Nalot na żałobników. Prawie 700 zabitych i rannych, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-nalot-na-zalobnikow-wielu-zabitych-i-rannych,682359.html, 2.03.2019.
  38. Nie będzie rozmów z rebeliantami. Rząd Jemenu: to strata czasu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/nie-bedzie-rozmow-z-szyickimi-rebeliantami,644683.html, 2.03.2019.
  39. North Yemen Civil War (1962–1970), https://www.globalsecurity.org/military/world/war/yemen.htm.
  40. NOTATKA BBN: Sytuacja w Jemenie, https://www.bbn.gov.pl/pl/prace-biura/publikacje/analizy-raporty-i-nota/6470,NOTATKA-BBN-Sytuacja-w-Jemenie.html,2.03.2019.
  41. Obama wspiera działania wobec Jemenu. Amerykanie uratowali saudyjskich pilotów, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/konflikt-w-jemenie-obamapoparl-krola-arabii-saudyjskiej,528407.html, 2.03.2019.
  42. Obce wojska mają się wycofać ze „smoczej wyspy”. „Kryzys się zakończył”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-wojska-arabii-saudyjskiej-iemiratow-maja-wycofac-sie-z-sokotry,837053.html, 2.03.2019.
  43. Odejdzie w świetle fleszy albo wcale. Dyplomaci uwięzieni, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/odejdzie-w-swietle-fleszy-albo-wcale-dyplomaciuwiezieni,171943.html, 2.03.2019.
  44. O’Driscoll D. (2017), Violent Extremism and Terrorism in Yemen, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/59ad50b540f0b6616a1cbd68/154-156-ViolentExtremism-and-Terrorism-in-Yemen.pdf.
  45. ONZ dostarczy pomoc z Iranu do Jemenu. Przez saudyjską blokadę, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/onz-przejmie-iranska-pomoc-dla-jemenu,544800.html, 2.03.2019.
  46. Opozycja jemeńska zaakceptowała plan rozwiązania kryzysu, https://wiadomosci.wp.pl/opozycja-jemenska-zaakceptowala-plan-rozwiazania-kryzysu6082107701290113a/komentarze, 2.03.2019.
  47. Orkaby A. (2014), The international History of the Yemen Civil War, 1962–1968, Wydawnictwo Harvard University, Cambridge.
  48. Pierwsza akcja specjalna autoryzowana przez Trumpa. Zginął komandos, samolot stracony, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-akcja-komandosow-usa-nie-w-pelni-sie-udala,711214.html, 2.03.2019.
  49. Pierwsza akcja za prezydentury Trumpa zakończyła się cywilnymi ofiarami. Nie chcą kolejnych, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-wycofujepozwolenie-na-akcje-antyterrorystyczne-usa,713709.html, 2.03.2019.
  50. Pięciodniowy rozejm wymuszony bombardowaniami, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wszedl-w-zycie-pieciodniowy-rozejm-na-pomochumanitarna,541813.html, 2.03.2019.
  51. „Początek procesu, którego końcowym rezultatem może być pokój w Jemenie”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/szwecja-po-rozmowach-wrimbo-blizej-pokoju-w-jemenie,892078.html, 2.03.2019.
  52. Polityczne trzęsienie ziemi w Zatoce Perskiej. Dlaczego państwa odcinają się od Kataru?, https://www.newsweek.pl/swiat/polityczne-trzesienie-ziemi-w-zatoceperskiej-dlaczego-panstwa-odcinaja-sie-od-kataru/dpcfymx, 2.03.2019.
  53. Ponad ośmiu milionom Jemeńczyków grozi głód, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/glod-w-jemenie-zagrozonych-8-4-miliona-mieszkancow,840049.html, 2.03.2019.
  54. „Ponury obraz”. 80 procent ludności potrzebuje pomocy, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wojna-w-jemenie-pomocy-humanitarnej-potrzebuje80-procent-ludzi,911193.html, 2.03.2019.
  55. Pół miliona dzieci zagrożonych śmiercią głodową, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wojna-w-jemenie-pol-miliona-dzieci-gloduje,586703.html, 2.03.2019.
  56. Prezydent Jemenu odda władzę, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/prezydent-jemenu-odda-wladze,167491.html, 2.03.2019.
  57. Prezydent Jemenu odrzucił plan pokojowy ONZ, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-prezydent-odrzucil-plan-pokojowy-onz,687900.html, 2.03.2019.
  58. Prezydent Jemenu „poważnie ranny”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/prezydent-jemenu-powaznie-ranny,173861.html, 2.03.2019.
  59. Prezydent ustąpi, bo boi się powtórki z Egiptu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/prezydent-ustapi-bo-boi-sie-powtorki-z-egiptu,160606.html, 2.03.2019.
  60. Profile: Al-Qaeda in the Arabian Peninsula, https://www.bbc.com/news/world-middle-east-11483095, 2.03.2019.
  61. Profile: Yemen’s Ansar al-Sharia, https://www.bbc.com/news/world-middle-east17402856, 2.03.2019.
  62. Profile: Yemen’s Houthi fighters, https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/08/200981294214604934.html, 2.03.2019.
  63. Protestowali przeciw prezydentowi. Zginęli, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-zeswiata,2/protestowali-przeciw-prezydentowi-zgineli,187633.html, 2.03.2019.
  64. Próba przewrotu w Jemenie. Zajęli siedzibę rządu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-separatysci-zajeli-siedzibe-rzadu-w-adenie,810249.html, 2.03.2019.
  65. Przechwycili pocisk. Rebelianci celowali w pałac królewski, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/arabia-saudyjska-proba-ataku-na-palac-krolewski,799814.html, 2.03.2019.
  66. Przywódca Hutich został męczennikiem, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/huti-saleh-al-samad-zginal-w-nalocie,831879.html, 2.03.2019.
  67. Raubo J. (2014), Jemen – zapomniany aktor Arabskiej Wiosny, „Przegląd Politologiczny”, nr 14.
  68. Rozejm w Jemenie zerwany „po kilkunastu minutach”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-walki-w-hudajdzie-rozejm-zerwany-po-kilkunastuminutach,893280.html, 2.03.2019.
  69. Salah zrzekł się władzy. Do kraju nie wróci?, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-zeswiata,2/salah-zrzekl-sie-wladzy-do-kraju-nie-wroci,191686.html, 2.03.2019.
  70. Saudi ‘Decisive Storm’ waged to save Yemen, http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemenstatement-.html, 2.03.2019.
  71. Saudis commit to fund aid appeal for Yemen: UN, http://post.jagran.com/saudis-commit-to-fund-aid-appeal-for-yemen-un-1429449797, 2.03.2019.
  72. Saudowie przyjęli ostry kurs. Po egzekucjach wznowienie wojny w Jemenie, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-koniec-rozejmu-arabiasaudyjska-za-koncem-zawieszenia-broni,607531.html, 2.03.2019.
  73. Separatyści zajęli Aden. Reuters: sojusz przeciwko Hutim zagrożony, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-separatysci-z-poludnia-zajeli-aden,810695.html, 2.03.2019.
  74. Seven killed in Yemen market bombing blamed on Houthi rebels, https://thedefensepost.com/2019/01/29/yemen-mokha-market-bombing-houthis/, 2.03.2019.
  75. Siły specjalne USA zabiły siedmiu bojowników Al-Kaidy w Jemenie (2017), https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-sily-specjalne-usa-zabilysiedmiu-bojownikow-al-kaidy,742523.html, 3.03.2019.
  76. Stack L. (2009), Saudi air strike kills Yemen rebels as US drawn into fight, https://www.csmonitor.com/World/terrorism-security/2009/1221/Saudi-air-strikekills-Yemen-rebels-as-US-drawn-into-fight.
  77. Starcie bliskowschodnich potęg. Iran oskarża Saudów o agresję, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/iran-ostro-protestuje-przeciwko-operacji-wjemenie,527824.html, 3.03.2019.
  78. Suicide Attacks at Mosques in Yemen Kill More Than 130, https://www.nytimes.com/2015/03/21/world/middleeast/suicide-attacks-at-shiite-mosques-in-yemen.html, 3.03.2019.
  79. Światowy Program Żywnościowy podwoi pomoc dla Jemenu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-otrzyma-dwa-razy-wieksza-pomoc-humanitarna,882230.html, 3.03.2019.
  80. Świętek H. (2017), Wojna w Jemenie – proxy war lub samospełniająca się przepowiednia, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 1.
  81. Tapia P. A. (2012), Guerre civile au Yemen du Nord (1962–1970), https://www.lesclesdumoyenorient.com/Guerre-civile-au-Yemen-du-Nord.html, 3.03.2019.
  82. The ISIS Branch in Yemen and Its Role in the Power Struggles, https://www.terrorisminfo.org.il/Data/articles/Art_21106/E_156_16_1336461923.pdf, 3.03.2019.
  83. Tłumy nie chcą układów z prezydentem, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/tlumy-nie-chca-ukladow-z-prezydentem,168945.html, 3.03.2019.
  84. Trafiony kulą w głowę. Demonstranci giną w Egipcie, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/trafiony-kula-w-glowe-demonstranci-gina-w-egipcie,160066.html, 3.03.2019.
  85. Usiedli do stołu z nadzieją na koniec wojny, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-usiedli-do-stolu-z-nadzieja-na-koniec-wojny,637727.html,3.03.2019.
  86. USS Cole attack, https://www.britannica.com/event/USS-Cole-attack, 3.03.2019.
  87. WHO i UNICEF: Jemen w obliczu największej epidemii cholery na świecie, http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C414754%2Cwho-i-unicef-jemenw-obliczu-najwiekszej-epidemii-cholery-na-swiecie.html, 3.03.2019.
  88. „Wiatr w skrzydła Hutich”. Osiągnięcie pokoju będzie coraz trudniejsze, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/wojna-w-jemenie-urzednik-trumpao-wykorzystywaniu-jemenu-przez-iran,795943.html, 3.03.2019.
  89. W nalocie zginęło 40 dzieci. Koalicja przyznaje: to był błąd, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-po-nalocie-na-autobus-szkolny-winnychtrzeba-ukarac,865470.html, 3.03.2019.
  90. „Wojna praktycznie się skończyła dla naszych oddziałów”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-zea-zmniejsza-zaangazowanie-wojnapraktycznie-sie-skonczyla,653056.html, 3.03.2019.
  91. Wojsko w raju. Żołnierze z Emiratów na wyspie smoczych drzew, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-gubernator-sokotry-oskarza-zea-onaruszenie-suwerennosci,834932.html, 3.03.2019.
  92. Yemen, http://pubdocs.worldbank.org/en/547461538076992798/mpo-am18-yemenyem-9-14-kc-new.pdf, 3.03.2019.
  93. Yemen – World Bank report, https://tradingeconomics.com/yemen/gdp, 3.03.2019.
  94. Yemen Natural Gas Production (Yearly, Cubic Meters), https://ycharts.com/indicators/yemen_natural_gas_production, 3.03.2019.
  95. Yemen Oil Production (Yearly, Barrels per Day), https://ycharts.com/indicators/yemen_oil_production, 3.03.2019.
  96. Yemen – Regional Overview, http://data.unhcr.org/yemen/regional.php, 26.12.2018.
  97. Yemen says air raid kills two top al Qaeda militants, https://www.reuters.com/article/us-yemen/yemen-says-air-raid-kills-two-top-al-qaeda-militants-idUSTRE62D1TD20100314, 3.03.2019.
  98. Yemen says Shi’ite rebels kill accused collaborator, https://www.eleconomista.es/global/noticias/2018441/03/10/Yemen-says-Shiite-rebels-kill-accused-collaborator.html, 3.03.2019.
  99. Yemeni Civil War (1990–1994), https://www.globalsecurity.org/military/world/war/yemen1.htm, 3.03.2019.
  100. Yemeni forces kill rebel cleric, http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3643600.stm,3.03.2019.
  101. Yemen’s al-Qaeda: Expanding the Base, https://www.crisisgroup.org/middle-eastnorth-africa/gulf-and-arabian-peninsula/yemen/174-yemen-s-al-qaeda-expanding-base, 3.03.2019.
  102. Yemen’s rebels undefeated, https://web.archive.org/web/20070416192857/http://weekly.ahram.org.eg/2007/838/re8.htm, 3.03.2019.
  103. Zabili w nalocie 140 żałobników. Przyznają: mieliśmy błędne informacje, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-saudyjska-koalicja-przyznaje-sie-do-bledu,684293.html, 3.03.2019.
  104. zabitych, wybory zakończone, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/9-zabitych-wybory-zakonczone,201354.html, 3.03.2019.
  105. Zamach na „Charlie Hebdo” (7 stycznia 2015), http://wyborcza.pl/1,134835,19102752,zamach-na-charlie-hebdo-7-stycznia-2015.html?disableRedirects=true, 3.03.2019.
  106. Zawieszenie broni od 10 kwietnia, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/jemen-zapowiedz-zawieszenia-broni-od-10-kwietnia,629825.html, 3.03.2019.
  107. Zmarło już ponad 2 tysiące osób. Epidemia się rozszerza, https://zdrowie.dziennik.pl/aktualnosci/zdjecia/575949,1,jemen-epidemia-cholery-wiecej-ofiarsmiertelnych-odkazanie-ulic.html, 3.03.2019.
  108. „Zrzekam się władzy”. Kolejna udana rewolucja?, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/zrzekam-sie-wladzy-kolejna-udana-rewolucja,186819.html, 3.03.2019.