Słowa kluczowe
miejskie plany adaptacji
inwestycje wodne
błękitno-zielona infrastruktura
fundusze UE
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł ma na celu usystematyzowanie narzędzi adaptacji polskich miast do głównych zagrożeń wodnych towarzyszących zmianom klimatu, a także wskazanie źródeł ich finansowania. W pierwszej części przedstawiono główne zagrożenia wynikające z urbanizacji i zmian klimatu dla systemów wodnych w miastach. W oparciu o doświadczenia międzynarodowe i krajowe dokonano klasyfikacji działań zaradczych oraz wskazano potencjalne korzyści z ich zastosowania. Następnie przeanalizowano źródła finansowania inwestycji adaptacyjnych w Polsce w kontekście specyfiki podsektorów wodnych oraz wyboru opcji adaptacji. Wnioski płynące z opracowania to konieczność zintegrowanego podejścia do zagrożeń wodnych i rozwoju miast, uwzględnianie korzyści z NbS, podnoszenie świadomości lokalnych użytkowników i szersze ich włączenie w finansowanie bezpieczeństwa wodnego wspólnot lokalnych.
Bibliografia
Alaerts G. 2019. Financing for Water – Water for Financing: A Global Review of Policy and Practice. Sustainability, 11/821. DOI: https://doi.org/10.3390/su11030821
Atlas skutków zjawisk ekstremalnych. 2022. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. Klimada2.0 (https://klimada2.ios.gov.pl/atlas-skutkow-zjawisk-ekstremalnych/; dostęp: 5.10.2024).
Burchard-Dziubińska M. 2016. Adaptacja terenów zurbanizowanych do zmian klimatu. [W:] A. Rzeńca (red.), EkoMiasto#Środowisko. Zrównoważony, inteligentny i partycypacyjny rozwój miast. Wydawnictwo Uniwersytetu Łodzkiego, Łódź, s. 143-163. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-576-8.07
Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000).
Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (https://cinea.ec.europa.eu/programmes/life/climate-change-mitigation-and-adaptation_en; dostęp: 10.11.2024).
EEA 2023. Urban adaptation in Europe: what works? Implementing climate action in European cities. EEA Report 14/2023 (https://www.eea.europa.eu/publications/urban-adaptation-in-europe-what-works; dostęp: 1.09.2024).
Grimm N.B., Faeth S.H., Golubiewski N.E., Redman C.L., Wu J.G., Bai X.M., Briggs J.M. 2008. Global change and the ecology of cities. Science, 319(5864): 756-760. DOI: https://doi.org/10.1126/science.1150195
Grupa Banku Światowego. 2024. Krajowy raport klimatyczno-rozwojowy: Polska. (https://www.gov.pl/web/wody-polskie/inauguracja-krajowego-raportu-klimatyczno-rozwojowego; dostęp: 20.12.2024).
GUS 2024. Ochrona środowiska (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2024,1,25.html; dostęp: 20.12.2024).
GUS 2019, GUS 2024a. Ekonomiczne aspekty ochrony środowiska (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ekonomiczne-aspekty-ochrony-srodowiska-2024,14,6.html; dostęp: 20.12.2024).
Januchta-Szostak A. 2019. Strategie zintegrowanego zarządzania przestrzenią i wodą w miastach. [W:] J. Hausner, Z. Kundzewicz, J. Zaleski (red.), Miasto. Woda. Jakość życia. Open Eyes Economy Discussion Paper. Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków, s. 11-36.
Komisja Europejska 2024 (https://cohesiondata.ec.europa.eu/stories/s/j4px-zny5; dostęp: 5.10.2024).
Komisja Europejska 2024a (https://cohesiondata.ec.europa.eu/themes/5/14-20; dostęp: 28.12.2024).
Kowalczak P., Kundzewicz Z.W. 2011. Water-related conflicts in urban areas in Poland. Hydrological Sciences Journal, 56(4): 588-596. DOI: https://doi.org/10.1080/02626667.2011.572554
Kowalczak P. 2011. Wodne dylematy urbanizacji. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań.
Krauze K., Wagner I. 2019. From classical water-ecosystem theories to nature-based solutions — Contextualizing nature-based solutions for sustainable city. Science of The Total Environment, 655: 697-706. DOI: https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.11.187
Kronenberg J. 2016. Usługi ekosystemowe – nowe spojrzenie na wartość środowiska przyrodniczego. [W:] A. Rzeńca (red.), EkoMiasto#Środowisko. Zrównoważony, inteligentny i partycypacyjny rozwój miast. Wydawnictwo Uniwersytetu Łodzkiego, Łódź, s. 63-83. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-576-8.04
Lenart W. 2015. Miasto w zgodzie z klimatem. [W:] A. Kalinowska (red.), Miasto idealne – miasto zrównoważone. Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Ludwig F., Moench M. 2009. The Impacts of Climate Change on Water. [W:] F. Ludwig, P. Kabat, H. van Schaik, M. van der Valk (red.), Climate Change Adaptation in the Water Sector. Earthscan, London-Washington, s. 35-50.
Magnuszewski A. 2015. Wielkie i małe rzeki w miastach podczas przemian klimatycznych. [W:] A. Kalinowska (red.), Miasto idealne – miasto zrównoważone. Uniwersytet Warszawski, Warszawa, s. 35-42.
Major D.C., Omojola A., Dettinger M., Hanson R.T., Sanchez-Rodriguez R. 2011. Climate change, water and wastewater in cities. [W:] C. Rosenzweig, W.D. Solecki, S.A. Hammer, S. Mehrotra (red.), Climate change in cities. First Assessment Report of the Urban Climate Change Research Network. Cambridge University Press, Cambridge, s. 113-143. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511783142.011
McClymont K., Morrison D., Beevers L., Carmen E. 2019. Flood resilience: a systematic review. Journal of Environmental Planning and Management, 63(7): 1151-1176. DOI: https://doi.org/10.1080/09640568.2019.1641474
McGrane S.J. 2016. Impacts of urbanisation on hydrological and water quality dynamics, and urban water management: a review. Hydrological Sciences Journal, 61(13): 2295-2311. DOI: https://doi.org/10.1080/02626667.2015.1128084
Money A. 2017. Scaling-up financing through an attractive risk-return profile
(https://www.oecd.org/environment/resources/RT-Financing-Water-background-papersession-A-Money-Oxford.pdf; dostęp: 25.06.2020).
OECD 2013. Water and Climate Change Adaptation: Policies to Navigate UnchartedWaters. OECD Studies onWater, OECD Publishing.
OECD 2020. Financing Water Supply, Sanitation and Flood Protection: Challenges in EU Member States and Policy Options. OECD Studies on Water, OECD Publishing, Paris.
OECD 2022. Financing a Water Secure Future. OECD Studies on Water, OECD Publishing, Paris.
Podręcznik adaptacji dla miast. Aktualizacja 2023. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy.
Polityka ekologiczna państwa. 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej. 2019. Ministerstwo Środowiska, Warszawa.
Rosiek K. 2023. Korzyści ekonomiczne zagospodarowania wód opadowych w mieście. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/783 z dnia 29 kwietnia 2021 r. ustanawiające Program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) i uchylające rozporządzenie (UE) nr 1293/2013 (Tekst mający znaczenie dla EOG) Dz.U. L 172 z 17.05.2021.
Rzeka w mieście. 2023. Seria Zrównoważony Rozwój Zastosowania, 7. Fundacja Sendzimira, Kraków (https://sendzimir.org.pl/projekty/miejskie-ekosystemy-dolin-rzecznych/rzeka-w-miescie-nr-7-2023/; dostęp: 15.08.2024).
Sakson-Sysiak G. 2019. Emisja metali ciężkich zawartych w wodach opadowych odprowadzanych z terenów zurbanizowanych. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź.
Sumisławski W. 2023. Strategia gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi dla Miasta Wrocławia (https://baw.um.wroc.pl/UrzadMiastaWroclawia/document/69693/Zarzadzenie-11756_23; dostęp: 10.10.2024).
Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030. 2013. Ministerstwo Środowiska, Warszawa.
Szczegółowy Opis Priorytetów dla programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. V. 18.05.2025 (https://www.feniks.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-programie/prawo-i-dokumenty/szczegolowy-opis-priorytetow-dla-programu-fundusze-europejskie-na-infrastrukture-klimat-srodowisko-2021-2027/; dostęp: 22.05.2025).
Szczegółowy Opis Priorytetów dla programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027. V. 24.03.2025 (https://www.fepw.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-programie/prawo-i-dokumenty/szczegolowy-opis-priorytetow-programu-fundusze-europejskie-dla-polski-wschodniej-2021-2027/; dostęp: 22.05.2025).
UNEP 2023 (https://www.unep.org/topics/fresh-water/disasters-and-climate-change/; dostęp: 15.12.2024).
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16 poz. 95 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 24 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1940).
Ustawa z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.).
Whitehead P.G., Wilby R.L., Battarbee R.W., Kernan M., Wade A.J. 2009. A review of the potential impacts of climate change on surface water quality. Hydrological Sciences Journal, 54(1): 101-123. DOI: https://doi.org/10.1623/hysj.54.1.101
Wojciechowska E., Gajewska M., Matej-Łukowicz K. 2016. Wybrane aspekty zrównoważonego gospodarowania wodami opadowymi na terenie zurbanizowanym. Politechnika Gdańska, Gdańsk.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Szafran
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.