Słowa kluczowe
urban sprawl
GIS
DBSCAN
obszary uzupełnienia zabudowy
Jak cytować
Abstrakt
Przedmiotem badań są przemiany przestrzenne zabudowy w województwie wielkopolskim zachodzące w latach 2014–2023. Celem pracy jest zweryfikowanie, w jaki sposób w wymienionym okresie rozwijała się zabudowa, w szczególności czy nowe reali – zacje przyczyniały się do występowania zjawiska urban sprawl. Analizy stanu zabudowy z wykorzystaniem algorytmu DBSCAN wykazały, że prawie 60% budynków powstałych po 2014 r. stworzyło klastry z dotychczasową zabudową. Ponad 40-procentowy przyrost nowych obiektów położonych w znacznym oddaleniu od istniejących siedlisk świadczy o konieczności dalszego ograniczania niekontrolowanej zabudowy. Nowe narzędzie, jakie stanowią obszary uzupełnienia zabudowy w planach ogólnych, może przyczynić się do ograniczenia zjawiska urban sprawl.
Bibliografia
Abhishek J. 2025. UML Part 6 – OPTICS Clustering (https://medium.com/@abhishekjainindore24/uml-part-6-optics-clustering-3f6f74ad121b).
AlHasawi M., Maatouk M.M.H., Qurunfulah E. 2024. Key Success Factors of Urban Infill Development: A Conceptual Framework. European Journal of Architecture and Urban Planning, 3(3): 9-17. DOI: https://doi.org/10.24018/ejarch.2024.3.3.40
Bajwoluk T. 2020. Przestrzeń podmiejska. Wybrane zagadnienia struktury funkcjonalno-przestrzennej. Wydawnictwo PK.
Baza Danych Obiektów Topograficznych (BDOT10k) (https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/baza-danych-obiektow-topograficznych-bdot10k/).
Bittencourt J.C.N., Costa D.G., Portugal P., Peixoto M.L.M., Vasques F. 2025. On the spatiotemporal knowledge-driven vulnerability assessment of urban areas: A clustering-based approach. International Journal of Disaster Risk Reduction, 127 (wrzesień): 105681. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105681
Caudillo-Cos C.A., Montejano-Escamilla J.A., Tapia-McClung R., Ávila-Jiménez F.G., Barrera-Alarcón I.G. 2024. Defining urban boundaries through DBSCAN and Shannon’s entropy: The case of the Mexican National Urban System. Cities, 149 (czerwiec): 104969. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.104969
Chettry V. 2023. A Critical Review of Urban Sprawl Studies. Journal of Geovisualization and Spatial Analysis, 7(2): 28. DOI: https://doi.org/10.1007/s41651-023-00158-w
Dadashpoor H., Shahhossein G. 2024. Defining urban sprawl: A systematic review of 130 definitions. Habitat International, 146 (kwiecień): 103039. DOI: https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2024.103039
Dawid M., Wojciech D., Kudłacz K. 2023. Suburbanizacja w Polsce i jej konsekwencje. Perspektywa badawcza i analityczna zjawiska. Barometr Regionalny. Analizy i Prognozy, 19(2): 157-70. DOI: https://doi.org/10.56583/br.2271
Drabicki A., Grythe H., Lopez-Aparicio S., Górska L., Gzyło C., Pyzik M. 2025. Modelling the influence of suburban sprawl vs. compact city development upon road network performance and traffic emissions. Transportation Research Procedia, 86: 371-378. DOI: https://doi.org/10.1016/j.trpro.2025.04.047
Ester M., Kriegel H.-P., Sander J., Xu X. 1996. A density-based algorithm for discovering clusters in large spatial databases with noise. Proceedings of the Second International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 226-231.
Główny Urząd Statystyczny (GUS). Bank Danych Lokalnych (https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start).
Goździewicz-Biechońska J. 2018. Prawne uwarunkowania suburbanizacji (urban sprawl) w Polsce. Samorząd Terytorialny, 86-97.
Hajihosseinlou M., Maghsoudi A., Ghezelbash R. 2024. A comprehensive evaluation of OPTICS, GMM and K-means clustering methodologies for geochemical anomaly detection connected with sample catchment basins. Geochemistry, 84(2): 126094. DOI: https://doi.org/10.1016/j.chemer.2024.126094
Imbrenda V., Coluzzi R., Bianchini L., Di Stefano V., Salvati L. 2022. Urban sprawl: Theory and practice. Urban Soil and Water Degradation, 8. DOI: https://doi.org/10.1016/bs.apmp.2022.10.017
Koliński K. 2024. Plan ogólny gminy. Potencjalne narzędzie ochrony gruntów rolnych. Wieś i Rolnictwo, 2(203) (sierpień): 85-99. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2024.2.203/04
Kryczka P., Sikorski D., Figlus T., Lisowska-Kierepka A., Musiaka Ł., Spórna T., Sudra P., Szmytkie R. 2025. Defining suburbanization in Central and Eastern Europe: A systematic literature review. Cities, 158: 105626. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105626
Łabuz R., Blazy R., Hess D.B. 2025. Identifying urban development clusters in southern Poland using the DBSCAN algorithm for spatial analysis. Town Planning Review. DOI: https://doi.org/10.3828/tpr.2025.32
Łowicki D. 2008. Land use changes in Poland during transformation. Landscape and Urban Planning, 87(4): 279-288. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2008.06.010
Ma B., Yang C., Li A., Chi Y., Chen L. 2023. A Faster DBSCAN Algorithm Based on Self-Adaptive Determination of Parameters. Procedia Computer Science, 221: 113-120. DOI: https://doi.org/10.1016/j.procs.2023.07.017
McInnes L., Healy J. 2017. Accelerated Hierarchical Density Based Clustering. 2017 IEEE International Conference on Data Mining Workshops (ICDMW). IEEE, s. 33-42. DOI: https://doi.org/10.1109/ICDMW.2017.12
Migdał-Najman K., Najman K. 2013. Analiza porównawcza wybranych metod analizy skupień w grupowaniu jednostek o złożonej strukturze grupowej. Zarządzanie i Finanse, 179-194.
Migerode C. van, Samardzhiev K., Caset F. 2025. The fewer predefined parameters, the better? A comparative analysis of urban delineation methods using building footprint data in the Netherlands. International Journal of Geographical Information Science, 39(8): 1727-1749. DOI: https://doi.org/10.1080/13658816.2025.2469240
Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 2023. Reforma systemu planowania przestrzennego (https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/reforma-systemu-planowania-przestrzennego).
Mitchell A., Griffin L.S. 2021. The Esri Guide to GIS Analysis. Spatial Measurements and Statistics. Second Ed. T. 2. Esri Press.
Mrozek J. 2024. Plan ogólny gminy – charakterystyka i zagadnienia problemowe. Samorząd Terytorialny, 6: 54-64.
Nagy G., Hegedűs T. 2016. Urban sprawl or/and suburbanisation? Belvedere Meridionale, 28(3): 106-119. DOI: https://doi.org/10.14232/belv.2016.3.8
Pradhan K., Rajabifard A., Aryal J., Crompvoets J. 2025. Dissecting multidimensional morphology of urban sprawl: Framework for policy intervention. Cities, 157 (luty): 105627. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105627
Rosati R.M. 2025. Urban Sprawl and Routing: A Comparative Study on 156 European Cities. Landscape and Urban Planning, 253: 105-205. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2024.105205
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 2 maja 2024 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszaru uzupełnienia zabudowy w planie ogólnym gminy. 2024 (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000729).
Schubert E., Sander J., Ester M., Kriegel H.P., Xu X. 2017. DBSCAN Revisited, Revisited. ACM Transactions on Database Systems, 42(3): 1-21. DOI: https://doi.org/10.1145/3068335
Sługocka M. 2025. Decyzja o warunkach zabudowy po reformie planistycznej. Materiały Budowlane, 2: 83-86.
Sudra P. 2020. Rozpraszanie i koncentracja zabudowy na przykładzie aglomeracji warszawskiej po 1989 roku. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Polska Akademia Nauk.
Szewczyk E., Szewczyk M. 2024. Plan ogólny – nowy (stary) instrument planowania przestrzennego. E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Tikoudis I., Farrow K., Mebiame R.M., Oueslati W. 2022. Beyond average population density: Measuring sprawl with density-allocation indicators. Land Use Policy, 112: 105832. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105832
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw. 2023 (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001688).
Vázquez F.I., Zseby T., Zimek A. 2025. Parameterization-free clustering with sparse data observers. Information Systems, 133 (sierpień): 102562. DOI: https://doi.org/10.1016/j.is.2025.102562
Wdowiarz-Bilska M., Ciepiela A., Łabuz R. 2024. The transformation of countryside into a dispersed city: a critical local-scale analysis of selected Polish suburbs. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 66 (listopad). DOI: https://doi.org/10.12775/bgeo-2024-0031
Zhang H. 2021. The Impact of Urban Sprawl on Environmental Pollution: Empirical Analysis from Large and Medium-Sized Cities of China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(16): 8650. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph18168650
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Rita Łabuz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.