Keywords
territorial consolidation
town and rural municipality of Wągrowiec
How to Cite
Abstract
The main objective of this article is to assess the possibilities and consequences of a potential consolidation of the town and rural municipalities of Wągrowiec into a single local government unit – an urban-rural municipality. The spatial scope of the study covers two administratively separate yet functionally interconnected local governments located in the Greater Poland Voivodeship, within Wągrowiec County. The temporal scope refers to the state as of 2022, with a projection of the potential effects of consolidation through 2030. The study consists of five main stages. The first stage includes a review of the literature on municipal consolidation reforms in both international and national contexts. The second stage presents the geographical location and characteristics of the two municipalities. The third stage discusses the potential opportunities and consequences of a merger, including the identification of possible financial benefits – particularly the ministerial consolidation bonus. The fourth stage presents the results of a survey conducted among residents of both the town and rural municipalities of Wągrowiec, covering their opinions on the proposed merger, willingness to participate in a potential referendum, and perceptions of potential benefits and risks associated with creating a new administrative unit. The final stage provides conclusions and recommendations embedded in a broader discussion on the future of urban and rural municipalities and the feasibility of their potential consolidation. The analysis indicates that a newly formed urban-rural municipality could receive a ministerial bonus of over PLN 33 million within five years, which would significantly enhance investment capacity, particularly in the rural areas. Survey results suggest that residents of both municipalities would be likely to participate in a possible referendum on the merger.
References
Brezovnik B., Hoffman I., Kostrubiec J. 2021. Local Self-Government in Europe. Institute for Local Self-Government, Maribor, Slovenia. DOI: https://doi.org/10.4335/978-961-7124-00-2
Cieślak-Wróblewska A. 2021. Awantury o granice. Ekspansja terytorialna miast budzi opory mieszkańców. Rzeczpospolita, Warszawa (https://regiony.rp.pl/spolecznosci-lokalne/art19174231-awantury-o-granice-ekspansja-terytorialna-miast-budzi-opory-mieszkancow; dostęp: 1.07.2025).
Czyżniewski T. 2013. Gminy otaczające miasto? Ja bym je zlikwidował! Łącznik Zielonogórski, Zielona Góra (https://www.lzg24.pl/artykul/aktualnosci-rozmowy-o-polaczeniu/gminy-otaczajace-miasto-ja-bym-je-zlikwidowal; dostęp: 1.07.2025).
Dąmbska A., Trzyna S. (red.) 2013. Samorząd 3.0. Forum Od-nowa, Warszawa.
Dolnicki B. 2024. Samorząd terytorialny. Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Frączek M. (red.) 2014. Sprawne państwo. Czy konieczne są systemowe zmiany w funkcjonowaniu jednostek samorządu terytorialnego? Małopolska Szkoła Administracji Publicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.
Gawłowski R., Makowski K., Nowosielski M. 2023. Samorząd terytorialny w Polsce. Ustrój, organizacja, działanie. Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa.
Gibas P. 2016a. Zmiany poziomu rozwoju „obwarzankowych” małych miast i gmin miejsko-wiejskich w Polsce – analiza porównawcza. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 279: 304-311.
Gibas P. 2016b. Analiza tempa rozwoju tzw. gmin obwarzankowych na tle pozostałych gmin w Polsce. [W:] K. Heffner, B. Klemens (red.), Obszary wiejskie – wiejska przestrzeń i ludność, aktywność społeczna i przedsiębiorczość. Studia KPZK PAN, 167: 60-69.
Hausner J. (red.) 2013. Narastające dysfunkcje, zasadnicze dylematy, konieczne działania. Raport o stanie samorządności terytorialnej w Polsce. Małopolska Szkoła Administracji Publicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.
Izdebski H. 2020. Samorząd terytorialny. Pionowy podział władzy. Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.
Jaciow M., Kucia J. 2010. Wywiad bezpośredni czy ankieta on-line – dylematy badacza. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 96: 189-198.
Jańczuk L. 2020. Współpraca gmin obwarzankowych na płaszczyźnie gospodarczej. Zarys problemu. Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, 18(4): 247-259. DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2020.4.11
Kachniarz M., Hubar P. 2025. W cieniu miasta – heterogeniczność gmin obwarzankowych. Czasopismo Geograficzne, 96(1): 125-150. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-96-06
Kachniarz M., Raczyński R., Pięta I. 2017. Czy podział terytorialny wymaga zmian? Inspiracja Lubińska. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 490: 78-89. DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2017.490.07
Kaczmarek T. 2016. Gminny podział administracyjny w świetle 25 lat funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce. Przegląd Politologiczny, 1: 63-80. DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2016.21.1.5
Kaczmarek T. 2005. Struktury terytorialno-administracyjne i ich reformy w krajach europejskich. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Kamosiński S. 2015. Gminy obwarzankowe w Polsce na przykładzie Kujaw i Pomorza. [W:] Z. Bukowski, S. Kamosiński (red.), Samorząd terytorialny: wybory, partycypacja społeczna, gospodarka lokalna. Wydawnictwo Uniwersytetu im. Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz, s. 245-270.
Karlikowski M. 2013. Zadania jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, 27: 330-340. DOI: https://doi.org/10.62961/1d60js40
Klobučník M., Bačík V. 2015. Local self-government structure in the EU member states in 2011. Journal of Maps, 12(4): 671-675. DOI: https://doi.org/10.1080/17445647.2015.1060181
Kociuba D. 2019. Zmiany granic administracyjnych miast w Polsce – efekty przestrzenne i społeczno-ekonomiczne. Studia Miejskie, 33: 99-113. DOI: https://doi.org/10.25167/sm.1253
Konarzewski K. 2000. Jak uprawiać badania oświatowe: metodologia praktyczna. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Kozubek D. 2023a. Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego gmin obwarzankowych na tle pozostałych gmin wiejskich w województwie wielkopolskim. Samorząd Terytorialny, 5: 63-78.
Kozubek D. 2023b. Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin w układach obwarzankowych w województwie wielkopolskim – analiza porównawcza. Space-Society-Economy, 34: 75-102. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.34.05
Kozubek D., Konecka-Szydłowska B. 2025a. Układy obwarzankowe małych miast a poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. Studium przypadku województwa wielkopolskiego. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 73: 125-149. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2025.73.08
Kozubek D., Konecka-Szydłowska B. 2022. Potencjał Wągrowca jako ośrodka powiatowego w świetle wybranych kategorii poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 62: 111-130. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2022.62.07
Kozubek D., Konecka-Szydłowska B. 2025b. Territorial capital as a foundation for the endogenous development of the bagel-shaped systems of small towns: A case study of the Wielkopolskie Voivodeship. Acta Geographica Universitatis Comenianae, 69(1): 45-76.
Krok E. 2015. Budowa kwestionariusza ankietowego a wyniki badań. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia Informatica, 37: 55-73. DOI: https://doi.org/10.18276/si.2015.37-05
Kubicki J. 2017. Połączenie miasta Zielona Góra z gminą Zielona Góra we wspólny samorząd terytorialny. [W:] B. Ślusarz, M. Górka (red.), Wyzwania rozwoju miast. Łączenie samorządów lokalnych. Budżet obywatelski. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne w Zielonej Górze, Zielona Góra, s. 6-20.
Kudra-Ostrowska A. 2021. Model przeprowadzania zmian granic gmin – problemy teraźniejszości. Centrum Ekspertyzy Lokalnej, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego, Analiza Celowa, 5. Warszawa.
Kuhlmann S., Dumas B.P., Heuberger M. 2022. The Capacity of Local Governments in Europe. Autonomy, Responsibilities and Reforms. Palgrave Macmillan, Cham, Switzerland. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-07962-7
Ocena sytuacji samorządów lokalnych. 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Warszawa.
Pawłowska A. 2015. Zmiany granic i konsolidacja jednostek samorządu terytorialnego w Stanach Zjednoczonych Ameryki – podstawy prawne i praktyka. Studia Politologiczne, 35: 224-241.
Polskie obwarzanki. 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Warszawa.
Rogalińska D. 2024. Metody i zakres badań zróżnicowań przestrzennych w badaniach GUS. [W:] A. Gałązka, P. Szukalski (red.), Demograficzne zróżnicowanie przestrzenne Polski. Rządowa Rada Ludnościowa, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.
Sakowicz M. 2012. Struktury terytorialne państw. W poszukiwaniu optymalnych rozwiązań. Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-Społecznego. Studia i Prace, 1: 129-152. DOI: https://doi.org/10.33119/KKESSiP.2012.1.5
Sekuła A. 2016. Gmina w systemie zarządzania państwem. [W:] A. Sekuła (red.), Meandry zarządzania. Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk, s. 57-80.
Stalmach S. 2010. Gminy wiejskie nie chcą do miast. Rzeczpospolita, Warszawa (https://www.rp.pl/samorzad/art7090461-gminy-wiejskie-nie-chca-do-miast; dostęp: 1.07.2025).
Strategia rozwoju gminy Wągrowiec na lata 2020-2030. 2020. Urząd Gminy Wągrowiec, Wągrowiec.
Strategia rozwoju miasta Wągrowca do 2030 r. 2023. Urząd Miejski w Wągrowcu, Wągrowiec.
Swianiewicz P. 2002. Modele samorządu terytorialnego w krajach Europy Zachodniej oraz Środkowowschodniej – próba generalizacji. Studia Regionalne i Lokalne, 10(4): 49-67.
Swianiewicz P. 2009. Reformy konsolidacji terytorialnej – teoria i praktyka krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Samorząd Terytorialny, 4: 5-22.
Swianiewicz P. 2014. Ocena podziału terytorialnego państwa z uwzględnieniem efektywności funkcjonowania urzędów organów jednostek samorządu terytorialnego – wnioski i rekomendacje. Ekspertyza, Warszawa.
Swianiewicz P., Gendźwiłł A., Łukomska J., Kurniewicz A. 2016. Wielkość gmin i powiatów a sprawność ich funkcjonowania. Hipotezy wielkoludów i liliputów. Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa.
Swianiewicz P., Szmigiel-Rawska K. 2019. Niezwykłe rozszerzenie granic miasta. Przypadek Zielonej Góry w kontekście zjawiska jazdy na gapę. Studia Regionalne i Lokalne, 78(4): 54-74.
Sześciło D. (red.) 2019. Polska samorządów. Silna demokracja, skuteczne państwo. Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa.
Szmytkie R. 2019. Zmiany granic administracyjnych miast w Polsce w latach 1990-2017 i ich wpływ na wielkość zaludnienia. Konserwatorium Wiedzy o Mieście, 32(4): 19-34. DOI: https://doi.org/10.18778/2543-9421.04.02
Szmytkie R., Sikorski D. 2024. Poziom wyposażenia instytucjonalnego gmin w Polsce w 2021 roku. Czasopismo Geograficzne, 95(1): 75-94.
Szmytkie R., Sikorski D. 2024. Poziom wyposażenia instytucjonalnego gmin w Polsce w 2021 roku. Czasopismo Geograficzne, 95(1): 75-94. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-95-04
Szyjewski Z., Szyjewski G. 2017. Wiarygodność metod badawczych. Informatyka Ekonomiczna, 44(2): 118-131. DOI: https://doi.org/10.15611/ie.2017.2.10
Taylor Z. 1992. O stosowaniu badań ankietowych w geografii społeczno-ekonomicznej. Przegląd Geograficzny, 64(3-4): 261-276.
Walczak D. 2012. Konieczność zmian w podziale terytorialnym gmin. Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, 99: 205-213. DOI: https://doi.org/10.22630/EIOGZ.2012.99.87
Witaszek Z. 2007. Miejsce i rola sondaży w badaniu opinii społecznej. Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej, 171(4): 141-162.
Wojciechowski E. (red.) 2014. Samorząd terytorialny w Polsce. Instytut Diagnoz i Analiz Społecznych, Łódź.
Wojciechowski E. 2022. Potrzeba zmian w samorządzie terytorialnym. Analiza celowa nr 17. Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego, Warszawa.
Wolanin M., Jasiul R. 2019. Determinanty zarządzania procesem edukacji w gminach obwarzankowych. [W:] M. Kęsy (red.), Rozważania badawcze w obszarze zarządzania. Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, Bydgoszcz, s. 115-144.
Wolanin M., Kęsy M. 2021. Zarządzanie strategiczne zasobami edukacyjnymi gminach obwarzankowych. [W:] R. Moniuszko, M. Kęsy (red.), Problemy i uwarunkowania zarządzania edukacją. Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, Bydgoszcz, s. 107-131.
Zagańczyk A. 2014. Zasady konstruowania kwestionariusza ankiety. Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza, 1: 37-43.
Żelazo M. 2013. Kwestionariusz wywiadu jako narzędzie badawcze. Obronność – Zeszyty Naukowe Wydziału Zarządzania i Dowodzenia Akademii Obrony Narodowej, 2(6): 222-238.
License
Copyright (c) 2025 Dawid Kozubek
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.