Słowa kluczowe
dziedzictwo kulturowe
adaptacyjne ponowne użycie
organizacje pozarządowe
Śląsk
Jak cytować
Abstrakt
Adaptacyjne ponowne użycie obiektów historycznych stanowi jedno z ważnych współczesnych wyzwań gospodarki przestrzennej. Celem badania była weryfikacja, czy i w jakim wymiarze procesy adaptacyjne mogą skutecznie być realizowane przez organizacje pozarządowe. W tekście poddano analizie działanie takiego podmiotu, odpowiadając na pytanie, na ile jego ingerencja stała się szansą dla przetrwania trudnego zasobu dziedzictwa poprzemysłowego w sposób zachowujący jego substancję, wartości kulturowe oraz relacje z otaczającą przestrzenią i społecznością. Studium przypadku dotyczy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Analizą objęto okres od roku 2004, w którym NGO przejęło pierwszy z obiektów historycznych.
Bibliografia
Bandarin F., van Oers R. 2012. The Historic Urban Landscape: Managing Heritage in an Urban Century. Wiley-Blackwell, Chichester. DOI: https://doi.org/10.1002/9781119968115
Bednarek-Szczepańska M. 2020. Współczesne podejścia do uczestnictwa społeczności lokalnej w planowaniu przestrzeni w literaturze naukowej. Przegląd Geograficzny, 92(4): 543-567 DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.5
Bullen P.A., Love P.E. 2011. Adaptive Reuse of Heritage Buildings. Structural Survey, 29: 411-421. DOI: https://doi.org/10.1108/02630801111182439
Cossons N. 2013. Why preserve the industrial heritage? [W:] J. Douet (red.), Industrial Heritage Re-tooled: The TICCIH Guide to Industrial Heritage Conservation. Routledge, New York, s. 6-16.
Gerber P. 2020. Uwagi na temat ochrony historycznych obiektów przemysłowych. Śląskie doświadczenia. Architectus, 1(61): 69-80.
Girard L.F. 2025. The Circular “Human-Centred” Adaptive Reuse of Cultural Heritage: Theoretical Foundations. [W:] L.F. Girard, A. Gravagnuolo (red.), Adaptive Reuse of Cultural Heritage Circular Business, Financial and Governance Models. Springer, Cham, s. 15-70. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-67628-4_2
Hołuj D. 2024. The Impact of NGOs on Heritage Objects and Spaces. Protection of Cultural Heritage, 19: 1-15 DOI: https://doi.org/10.35784/odk.5694
Ifko S. 2016. Comprehensive Management of Industrial Heritage Sites as A Basis for Sustainable Regeneration. Procedia Engineering, 161: 2040-2045. DOI: https://doi.org/10.1016/j.proeng.2016.08.800
Kalman H. 2014. Heritage Planning: Principles and Process. Routledge, London-New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315779850
Koj J. 2024. Adaptive Reuse of Industrial Heritage in a Polycentric Metropolitan Area: the Case of GZM (Silesian Province, Poland). Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 65(65): 141-153 DOI: https://doi.org/10.12775/bgss-2024-0029
Krzysztofik R., Boroń P., Dragan W., Grudniewski J. 2024. Shaping a Model of Transformation in a Huge Centre of Zinc and Lead Smelting: Case Study of Szopienice District in the City of Katowice (Poland). Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 63: 17-32 DOI: https://doi.org/10.12775/bgss-2024-0002
Landorf Ch. 2011. A Future for the Past: A New Theoretical Model for Sustainable Historic Urban Environments. Planning Practice and Research, 26(2): 147-165 DOI: https://doi.org/10.1080/02697459.2011.560458
Lorens P., Bugalski Ł. 2021. Reshaping the Gdańsk Shipyard – The Birthplace of the Solidarity Movement. The Complexity of Adaptive Reuse in the Heritage Context. Sustainability, 13: 7183 DOI: https://doi.org/10.3390/su13137183
Markowski T. 1999. Zarządzanie rozwojem miast. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Martin P. 2011. Industrial Heritage Preservation Organizations and Institutions. Forum Journal, Spring, 25(3): 25-31.
Masierek E., Pazder D. 2024. Partycypacja w rewitalizacji – przykład ulicy św. Marcin w Poznaniu. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 17(72): 111-129 DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2024.72.07
Merkel J., Altrock U. 2024. Industrial Heritage and Cultural Clusters: More Than a Temporary Affair? Urban Planning, 9: 9368 DOI: https://doi.org/10.17645/up.9368
Morin B.J. 2013. The Legacy of American Copper Smelting Industrial Heritage versus Environmental Policy. The University of Tennessee Press, Knoxville. DOI: https://doi.org/10.2307/jj.26248884
Moterski F. 2019. Dziedzictwo przemysłowe jako element zintegrowanego zarządzania miastem. Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-745-6
Parysek J.J. 2010. Gospodarka przestrzenna i rola partycypacji społecznej w procesie planowania przestrzennego. [W:] W. Ratajczak, K. Stachowiak (red.), Gospodarka przestrzenna społeczeństwu. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Pytel S., Sitek S., Chmielewska M., Zuzańska-Żyśko E., Runge A., Markiewicz-Patkowska J. 2021. Transformation Directions of Brownfields: The Case of the Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolis. Sustainability, 13: 2075 DOI: https://doi.org/10.3390/su13042075
Rodopoulou T.Ch. 2016. Modern Industrial Museums. Industrial Museums at Risk. TICCIH Bulletin, 71(1): 15-16.
Runge A., Kantor-Pietraga J., Runge J., Krzysztofik R., Dragan W. 2018. Can Depopulation Create Urban Sustainability in Postindustrial Regions? A Case from Poland. Sustainability, 10(12): 4633 DOI: https://doi.org/10.3390/su10124633
Stubbs M. 2004. Heritage-sustainability: Developing a Methodology for the Sustainable Appraisal of the Historic Environment. Planning Practice and Research, 19: 285-305. DOI: https://doi.org/10.1080/0269745042000323229
Szromek A.R., Butler R.W. 2023. A Re-positioning of Post-industrial Heritage in Upper Silesia, Poland, into an Integrated Thematic Tourist Route. Journal of Heritage Tourism, 19(2): 310-330 DOI: https://doi.org/10.1080/1743873X.2023.2281440
Tunbridge J.E., Ashworth G.J. 1996. Dissonant Heritage: The Management of the Past as a Resource in Conflict. Wiley, New York-Chichester.
Tweed C., Sutherland M. 2007. Built Cultural Heritage and Sustainable Urban Development. Landscape Urban Planning, 83(1): 62-69. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.05.008
Wójcicki M. 2013. Pojęcie, istota i formy partycypacji społecznej w procesie planowania przestrzennego. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, (24): 169-184 DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2013.24.10
Vafaie F., Remøy H., Gruis V. 2023. Adaptive Reuse of Heritage Buildings; a Systematic Literature Review of Success Factors. Habitat International, 142: 102926. DOI: https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102926
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Dominika Hołuj
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.