Keywords
municipal adaptation plan
type of measure
adaptation patterns
climate risk
How to Cite
Abstract
Celem pracy było określenie wzorców reakcji miast na zidentyfikowane zagrożenia klimatyczne i ich zróżnicowanie przestrzenne. Wzorce struktury działań wobec zagrożeń klimatycznych wyłoniono za pomocą hierarchicznej analizy skupień. Zidentyfikowano cztery wzorce adaptacji miejskiej w Polsce. W miastach położonych w strefie wybrzeża Bałtyku największej liczbie zagrożeń klimatycznych towarzyszył duży udział działań reaktywnych. W miastach wschodniej i północno-wschodniej Polski podejmowane były głównie działania adaptacyjne, południowej i centralnej Polski – antycypacyjne i mitygacyjne. W miastach na zachodzie kraju częściej planowane były działania łączące adaptację z mitygacją. Wykazano, że strategie adaptacyjne miast nie były przypadkowe, lecz powiązane z liczbą zagrożeń i położeniem geograficznym.
References
Begum R.A., Sarkar Md.S.K., Jaafar A.H., Pereira J.J. 2014. Toward conceptual frameworks for linking disaster risk reduction and climate change adaptation. International Journal of Disaster Risk Reduction, 10: 362-373. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2014.10.011 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2014.10.011
Bidłasik M., Dubel A., Hajto M., Iskra K., Juszko I., Kuśmierz A., Marcinkowski M., Melka K., Potapowicz I., Rajkowska B., Rymsza B., Siwiec E., Skotak K., Walczak M. 2023. Katalog działań adaptacyjnych dla samorządów. KLIMADA 2.0. IOŚ-PIB, Warszawa.
CLIMCITIES 2017. Projekt CLIMCITIES – adaptacja do zmian klimatu małych i dużych miast (http://adaptcity.pl/projekt-climcities-adaptacja-zmian-klimatu-malych-srednich-miastach/; dostęp: 1.04.2026).
Demuzere M., Orru K., Heidrich O., Olazabal E., Geneletti D., Orru H., Bhave A.G., Mittal N., Feliu E., Faehnle M. 2014. Mitigating and adapting to climate change: Multi-functional and multi-scale assessment of green urban infrastructure. Journal of Environmental Management, 146: 107e115. http://dx.doi.org/10.1016/j.jenvman.2014.07.025 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2014.07.025
Dumieński G., Lisowska A., Tiukało A. 2019. Zagrożenia klimatyczne 44 miast w Polsce na podstawie miejskich planów adaptacji do zmian klimatu. [W:] H. Lorenc, W. Ożga (red.), Współczesne Problemy Klimatu Polski, Polskie Towarzystwo Geofizyczne, Wydawnictwo IMGW-PIB, Warszawa, s. 189-201.
Dynakowska M., Iskra K., Jaczewska A., Marcinkowski M., Rakoczy A., Romańczak A., Różyński G., Rymsza B., Sadowski M., Syrzycki M., Szczesiak T. 2023. Katalog dobrych praktyk adaptacyjnych. IOŚ-PIB, Warszawa.
EEA 2024. European Climate Risk Assessment. Report 01/2024, European Environment Agency, Copenhagen, Denmark. https://doi.org/10.2800/8671471
Görbig G.M., Flacke J., Keller M., Pflugradt N., Sliuzas R., Reckien D. 2024. Fitting consistent knowledge into the planning process: An integrated database on adaptation and mitigation measures in Europe. Data in Brief, 55: 110580. https://doi.org/10.1016/j.dib.2024.110580 DOI: https://doi.org/10.1016/j.dib.2024.110580
Graczyk D., Pińskwar I., Kundzewicz Z.W., Hov Ø., Førland E.J., Szwed M., Choryński A. 2017. The heat goes on – changes in indices of hot extremes in Poland. Theoretical and Applied Climatology, 129: 459. https://doi.org/10.1007/s00704-016-1786-x DOI: https://doi.org/10.1007/s00704-016-1786-x
Hajto M., Bidłasik M., Kuśmierz A., Marcinkowski M., Potapowicz I., Rajkowska B., Romańczak A., Siwiec E. 2023. Podręcznik adaptacji do zmian klimatu dla miast. Aktualizacja 2023. IOŚ-PIB, Warszawa.
Hardoy J., Lankao P.R. 2011. Latin American cities and climate change: Challenges and options to mitigation and adaptation responses. Current Opinion in Environmental Sustainability, 3: 158-163. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2011.01.004 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cosust.2011.01.004
Kalbarczyk E., Kalbarczyk R. 2022. Credibility assessment of municipal climate change adaptation plans using the ex-ante method: A case study of Poland. Sustainable Cities and Society, 87: 104242. https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.104242 DOI: https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.104242
Kalbarczyk R., Kalbarczyk E. 2024. Risk of natural hazards caused by extreme precipitation in Poland in 1951-2020. Water, 16: 1705. https://doi.org/10.3390/w16121705 DOI: https://doi.org/10.3390/w16121705
Kalbarczyk R., Kalbarczyk E. 2025. Structure of Pb concentration variability in PM10 particulate matter in Poland and its dependence on thermal air conditions and precipitation. Atmospheric Research, 326: 108306. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2025.108306 DOI: https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2025.108306
Kalbarczyk E., Zięba P., Kalbarczyk R. 2025. Stan planowania miejskiej adaptacji do zmiany klimatu w województwie wielkopolskim. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 77: 55-70. https://doi.org/10.14746/rrpr.2025.77.04 DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2025.77.04
Kazancı G., Costa J.P., Gülümser A.A. 2026. From risk to action: benchmarking two generations of national climate adaptation policies in the Netherlands, UK, USA, Türkiye, and Portugal. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 31: x44. https://doi.org/10.1007/s11027-026-10312-6 DOI: https://doi.org/10.1007/s11027-026-10312-6
Leśniok M. 2011. Changeability of air pollution in Katowice Region (Central Europe, Southern Poland). [W:] F. Nejadkoorki (red.), Advanced Air Pollution. InTech. https://doi.org/10.5772/22013 DOI: https://doi.org/10.5772/22013
MPA44. Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa (https://www.gov.pl/web/klimat/mpa-44; dostęp: 15.04.2026).
Olazabal M., Ruiz De Gopegui M., Tompkins E.L., Venner K., Smith R. 2019. A cross-scale worldwide analysis of coastal adaptation planning. Environmental Research Letters, 14: 124056. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab5532 DOI: https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab5532
Plan ochrony klimatu i adaptacji do skutków zmian klimatu dla miasta Bydgoszczy. 2010. Atmoterm, Urząd Miasta Bydgoszczy (https://typo3.um.bydgoszcz.pl/fileadmin/multimedia/rozwoj/srodowisko/LAKS_-_zalaczniki/Plan_ochrony_klimatu.pdf; dostęp: 1.05.2026).
Rapaport E., Manuel P., Krawchenko T., Keefe J. 2015. How can aging communities adapt to coastal climate change? Planning for both social and place vulnerability. Canadian Public Policy, 41(2): 166-177. https://doi.org/10.3138/cpp.2014-055 DOI: https://doi.org/10.3138/cpp.2014-055
Reckien D., Salvia M., Heidrich O., Church J.M., Pietrapertosa F., De Gregorio-Hurtado S., D’Alonzo V., Foley A., Simoes S.G., Krkǒska Lorencov’a E., Orru H., Orru K., Wejs A., Flacke J., Olazabal M., Geneletti D., Feliu E., Vasilie S., Nador C., Krook-Riekkola A., Matosovi’c M., Fokaides P.A., Ioannou B.I., Flamos A., Spyridaki N.A., Balzan M.V., Fülöp O., Paspaldzhiev I., Grafakos S., Dawson R. 2018. How are cities planning to respond to climate change? Assessment of local climate plans from 885 cities in the EU-28. Journal of Cleaner Production, 191: 207-219. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.03.220 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.03.220
Reckien D., Buzasi A., Olazabal M., Spyridaki N.-A., Eckersley P., Simoes S.G. i in. 2023. Quality of urban climate adaptation plans over time. Npj Urban Sustainability, 3: 1-14. https://doi.org/10.1038/s42949-023-00085-1 DOI: https://doi.org/10.1038/s42949-023-00085-1
Simpson N.P, Adade Williams P., Mach K.J., Berrang-Ford L., Biesbroek R., Haasnoot M., Alcade C., Segnon A.C., Campbell D., Musah-Surugu J.I., Joe E.T., Nunbogu A.M., Sabour S., Meyer A.L.S., Andrews T.M., Singh C., Siders A.R., Lawrence J., van Aalst M.H., Trisos C.H., The Global Adaptation Mapping Initiative Team 2023. Adaptation to compound climate risks: A systematic global stocktake. iScience, 26: 105926. https://doi.org/10.1016/j.isci. 2023.105926 DOI: https://doi.org/10.1016/j.isci.2023.105926
Smit B., Burton B., Klein R.J.T., Wandel J. 2000. An anatomy of adaptation to climate change and variability. Climatic Change, 45: 223-251. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1005661622966
Solecki W., Leichenko R., O’Brien K. 2011. Climate change adaptation strategies and disaster risk reduction in cities: connections, contentions, and synergies. Current Opinion in Environmental Sustainability, 3: 135-141. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2011.03.001 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cosust.2011.03.001
SPA 2013. Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030. Ministerstwo Środowiska, IOŚ-PIB, Warszawa.
Travis W.R., Bates B. 2014. What is climate risk management? Climate Risk Management, 1: 1-4. http://dx.doi.org/10.1016/j.crm.2014.02.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.crm.2014.02.003
Tylkowski J. 2017. Extreme weather events in Poland in the 21st century. Journal of Education, Health and Sport, 7(10): 40-51. http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.1000972
UNEP (United Nations Environment Programme) 2024. Adaptation Gap Report 2024: Come hell and high water – As fires and floods hit the poor hardest, it is time for the world to step up adaptation actions. Nairobi. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/46497 DOI: https://doi.org/10.59117/20.500.11822/46497
Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1940; https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001940).
Walsh C.L., Dawson R.J., Hall J.W., Barr S.L., Batty M., Bristow A.L., Carney S., Dagoumas A.S., Ford A.C., Harpham C., Tight M.R., Watters H., Zanni A.M. 2011. Assessment of climate change mitigation and adaptation in cities. Proceedings of the Institution of Civil Engineers – Urban Design and Planning, 164(2): 75-84. https://doi.org/10.1680/udap.2011.164.2.75 DOI: https://doi.org/10.1680/udap.2011.164.2.75
Wen J., Wan C., Ye Q., Yan J., Li W. 2023. Disaster Risk Reduction, Climate Change Adaptation and Their Linkages with Sustainable Development over the Past 30 Years: A Review. International Journal of Disaster Risk Science, 14: 1-13. https://doi.org/10.1007/s13753-023-00472-3 DOI: https://doi.org/10.1007/s13753-023-00472-3
Wibig J. 2017. Heat waves in Poland in the period 1951-2015: trends, patterns and driving factors. Meteorology Hydrology and Water Management, 6(1): 37-45. https://doi.org/10.26491/mhwm/78420 DOI: https://doi.org/10.26491/mhwm/78420
Widziewicz K., Rogula-Kozłowska W., Loska K., Kociszewska K., Majewski G. 2018. Health risk impacts of exposure to airborne metals and benzo(a)pyrene during episodes of high PM10 concentrations in Poland. Biomedical and Environmental Sciences, 31(1): 23-36. https://doi.org/10.3967/bes2018.003
Zhao C., Yan Y., Wang C., Tanga M., Wua G., Ding D., Song Y. 2018. Adaptation and mitigation for combating climate change – From single to joint. Ecosystem Health and Sustainability, 4(4): 85-94. https://doi.org/10.1080/20964129.2018.1466632 DOI: https://doi.org/10.1080/20964129.2018.1466632
License
Copyright (c) 2026 Eliza Kalbarczyk, Robert Kalbarczyk, Beata Raszka
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.