Słowa kluczowe
efektywność środowiskowa
Polska
regiony
DEA (Data Envelopment Analysis)
Jak cytować
Abstrakt
Celem opracowania jest ocena środowiskowej efektywności rolnictwa w Polsce na poziomie województw. W badaniu zastosowano metodę DEA (Data Envelopment Analysis). Pozwoliło to na przeprowadzenie oceny efektywności produkcyjnej oraz efektywności środowiskowej badanych regionów. W przypadku ośmiu województw od- notowano pełną efektywność produkcyjną, a włączenie do modelu komponentu środowiskowego (emisji gazów cieplarnianych) nie spowodowało pogorszenia miejsca wśród badanych województw. W odniesieniu do pozostałych regionów obserwuje się zmiany pozycji w rankingu dotyczącego wskaźnika efektywności środowiskowej w stosunku do efektywności produkcyjnej. Z badań wynika, że redukcja tylko niechcianych rezultatów jest w przypadku produkcji rolniczej bardzo trudna, natomiast możliwa jest jednoczesna redukcja rezultatów pozytywnych i negatywnych.
Bibliografia
Ait Sidhoum A., Canessa C., Sauer J. 2023. Effects of agrienvironment schemes on farm-level eco-efficiency measures: Empirical evidence from EU countries. Journal of Agricultural Economics, 74: 551-569. DOI: https://doi.org/10.1111/1477-9552.12520
Alem H. 2023. The role of green total factor productivity to farm-level performance: evidence from Norwegian dairy farms. Agricultural Economics 11, 2. DOI: https://doi.org/10.1186/s40100-023-00243-0
Baležentis T., Blancard S., Shen Z., Štreimikienė D. 2021. Analysis of Environmental Total Factor Productivity Evolution in European Agricultural Sector. Decision Sciences, 52(2): 483-511. DOI: https://doi.org/10.1111/deci.12421
Bereżnicka J., Wicki L. 2023. Land and labor efficiency changes in polish agriculture in regional terms. Annals PAAAE, 25(2): 23-39. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.3035
Bieńkowski J.F., Jankowiak J., Holka M., Dąbrowicz R. 2014. Środowiskowa ocena rozwoju rolnictwa w Polsce w ujęciu regionalnym. Roczniki Naukowe SERiA, 16(1): 14-19.
Banker R.D., Charnes A., Cooper W.W. 1984. Some methods for estimating technical and scale inefficiencies in data envelopment analysis. Management Science, 30(9): 1078-1092. DOI: https://doi.org/10.1287/mnsc.30.9.1078
Bureau J.C., Antón J. 2022. Agricultural Total Factor Productivity and the environment: A guide to emerging best practices in measurement. OCDE Food, Agriculture and Fisheries Paper, 177.
Charnes A., Cooper W.W., Rhodes E. 1978. Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6): 429-444. DOI: https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
Czyżewski A., Smędzik K. 2010. Efektywność techniczna i środowiskowa gospodarstw rolnych w Polsce według ich typów i klas wielkości w latach 2006-2008. Roczniki Nauk Rolniczych, G, 97(3): 61-71. DOI: https://doi.org/10.22630/RNR.2010.97.3.33
Dedieu B., Prados E. 2022. What are the challenges facing agriculture? Agriculture and digital technology: Getting the most out of digital technology to contribute to the transition to sustainable agriculture and food systems. INRIA, 6, White book.
Emrouznejad A., Yang G.-L. 2018. A survey and analysis of the first 40 years of scholarly literature in DEA: 1978-2016. Socio-Economic Planning Sciences, 61: 4-8. DOI: https://doi.org/10.1016/j.seps.2017.01.008
Góral J., Rembisz W. 2017. Produkcja w rolnictwie w kontekście ochrony środowiska. Roczniki Naukowe Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 104(1): 7-21. DOI: https://doi.org/10.22630/RNR.2017.104.1.1
GUS 2023. Rocznik statystyczny rolnictwa 2023. Warszawa.
GUS 2024. Środki produkcji w rolnictwie w roku gospodarczym 2022/2023. Warszawa.
BDL 2025. Rolnictwo. https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/temat (dostęp: 10.01.2025).
Hamid S., Wang K. 2022. Environmental total factor productivity of agriculture in South Asia: A generalized decomposition of Luenberger-Hicks-Moorsteen productivity indicator. Journal of Cleaner Production, 351: 131483. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.131483
Hamid S., Wang Q., Wang K. 2023. The spatiotemporal dynamic evolution and influencing factors of agricultural green total factor productivity in Southeast Asia (ASEAN-6). Environment, Development and Sustainability. DOI: https://doi.org/10.1007/s10668-023-03975-7
Harasim A. 2018. Środowiskowe aspekty specjalizacji gospodarstw rolnych. Annals PAAAE, 20(2): 65-71. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0011.8117
Kagan A. 2014. Techniczna i środowiskowa efektywność wielkotowarowych przedsiębiorstw rolnych w Polsce. IERiGŻ-PIB, Warszawa.
Kerstens K., Shen Z., van de Woestyne I. 2018. Comparing Luenberger and Luenberger-Hicks-Moorsteen productivity indicators: How well is total factor productivity approximated? International Journal of Production Economics, 195: 311-318. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2017.10.010
KOBiZE 2024. Krajowy Raport Inwentaryzacyjny 2024. Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), Warszawa.
Kołodziejczak W. 2018. Zatrudnienie i wartość dodana brutto w sektorach gospodarki państw Unii Europejskiej w latach 2002 i 2016. Problemy Rolnictwa Światowego, 18(4): 270-283. DOI: https://doi.org/10.22630/PRS.2018.18.4.117
Kołoszko-Chomentowska Z. 2016. Efektywność wykorzystania środków trwałych w gospodarstwach rolnych. Roczniki Naukowe SERiA, 18(3): 178-183.
Krasowicz S., Matyka M. 2021. Produkcja towarowa jako kryterium wykorzystania potencjału rolnictwa w różnych regionach Polski. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 367(2): 48-72. DOI: https://doi.org/10.30858/zer/134170
Kryszak Ł., Świerczyńska K., Staniszewski J. 2023. Measuring total factor productivity in agriculture: a bibliometric review. International Journal of Emerging Markets, 18(1): 148-172. DOI: https://doi.org/10.1108/IJOEM-04-2020-0428
Kuo H.F., Chen H.L., Tsou K.W. 2014. Analysis of farming environmental efficiency using a DEA model with undesirable outputs. APCBEE Procedia, 10: 154-158. DOI: https://doi.org/10.1016/j.apcbee.2014.10.034
Li T., Ormeño-Candelario V., Chen X. 2024. Assessing Agricultural Green Total Factor Productivity in Latin America. Agribusiness. DOI: https://doi.org/10.1002/agr.22006
Lichaczewska-Ziemba M., Gradziuk P. 2024. Przemiany i zróżnicowanie regionalne struktury obszarowej gospodarstw rolnych w Polsce. Annals PAAAE, 26(3): 96-111. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7548
Mergoni A., Dipierro A.R., Colamartino C. 2024. European agricultural sector: The tortuous path across efficiency, sustainability and environmental risk. Socio-Economic Planning Sciences, 92: 101848. DOI: https://doi.org/10.1016/j.seps.2024.101848
Mrówczyńska-Kamińska A. 2009. Przepływy materiałowe w rolnictwie w krajach Unii Europejskiej. Zeszyty Naukowe SGGW W Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, 9: 128-139. DOI: https://doi.org/10.22630/PRS.2009.9.61
Nowak A. 2024. Konkurencyjność rolnictwa w Polsce w ujęciu regionalnym. Wieś i Rolnictwo, 3(204): 29-52. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2024.3.204/02
Nowak A., Wójcik E. 2013. Potencjał produkcyjny rolnictwa województw Polski wschodniej. Roczniki Naukowe SERiA, 15(2): 233-238.
Pawlak K., Kołodziejczak M. 2020. The role of agriculture in ensuring food security in developing countries: Considerations in the context of the problem of sustainable food production. Sustainability, 12: 5488. DOI: https://doi.org/10.3390/su12135488
Pishgar-Komleh S.H., Čechura L., Kuzmenko E. 2021. Investigating the dynamic eco-efficiency in agriculture sector of the European union countries. Environmental Science and Pollution Research, 28(35): 48942-48954. DOI: https://doi.org/10.1007/s11356-021-13948-w
Richterová E., Richter M., Sojková Z. 2021. Regional eco-efficiency of the agricultural sector in V4 regions, its dynamics in time and decomposition on the technological and pure technical eco-efficiency change. Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy, 16(3): 553-576. DOI: https://doi.org/10.24136/eq.2021.020
Seiford L.M., Zhu J. 2002. Modeling undesirable factors in efficiency evaluation. European Journal of Operational Research, 142: 16-20. DOI: https://doi.org/10.1016/S0377-2217(01)00293-4
Scown M.W., Nicholas K.A. 2020. European agricultural policy requires a stronger performance framework to achieve the Sustainable Development Goals. Global Sustainability 3, e11: 1-11. DOI: https://doi.org/10.1017/sus.2020.5
Staniszewski J. 2017. The economic and environmental productivity of agriculture in the process of development. Research Papers in Economics and Finance, 2(1): 7-18. DOI: https://doi.org/10.18559/ref.2017.1.1
Staniszewski J., Czyżewski A. 2018. Interdependence of economic and environmental efficiency in agriculture in the European Union. Acta Scientiarum Polonorum, Oeconomia 17(4): 159-169. DOI: https://doi.org/10.22630/ASPE.2018.17.4.63
Streimikis J., Saraji M.K. 2022. Green productivity and undesirable outputs in agriculture: a systematic review of DEA approach and policy recommendations. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 35(1): 819-853. DOI: https://doi.org/10.1080/1331677X.2021.1942947
Tsangas M., Gavriel I., Doula M., Xeni F., Zorpas A.A. 2020. Life cycle analysis in the framework of agricultural strategic development planning in the Balkan region. Sustainability, 12(5): 1813. DOI: https://doi.org/10.3390/su12051813
Viana C.M., Freire D., Abrantes P., Rocha J., Pereira P. 2022. Agricultural land systems importance for supporting food security and sustainable development goals: A systematic review. Science of the Total Environment, 806(3): 150718. DOI: https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.150718
Vlontzos G., Niavis S., Manos B. 2014. A DEA approach for estimating the agricultural energy and environmental efficiency of EUcountries. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 40: 91-96. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2014.07.153
Wrzaszcz W., Wigier M. (red.) 2024. Środowiskowo-klimatyczne uwarunkowania rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w Polsce w latach 2004-2030. Studia i Monografie, 201. IERiGŻ PIB, Warszawa.
Yang Y., Ma H., Wu G. 2022. Agricultural Green Total Factor Productivity under the Distortion of the Factor Market in China. Sustainability, 14: 9309. DOI: https://doi.org/10.3390/su14159309
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz Kijek, Anna Nowak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.