Słowa kluczowe
nierówności regionalne
finanse publiczne
skuteczność systemowej pomocy
Jak cytować
Abstrakt
System pomocy osobom uprawnionym do alimentów wspiera finansowo dzieci, gdy zawodzą osoby najbliższe, ograniczając jednocześnie obciążenie społeczeństwa kosztami jego funkcjonowania. W 2023 r. wypłacono 2 mln świadczeń z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 870,4 mln zł, natomiast łączna kwota zadłużenia z tytułu tych wypłat wyniosła ponad 14 mld zł (GUS ŚNR 2024). Głównym celem badań jest ocena skuteczności polskiego systemu pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ujęciu regionalnym oraz z perspektywy ekonomicznych aspektów jego działania. Analiza obejmuje zarówno wsparcie udzielane osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej z powodu nieściągalności alimentów, jak i działania instytucjonalne zmierzające do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Bibliografia
Becker G.S. 1964. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press, Chicago.
Berger L., Cancian M., Guarin A., Hodges L., Meyer D. 2021. Barriers to Formal Child Support Payment. Social Service Review, 95(2): 312-357. DOI: https://doi.org/10.1086/714370
Chełstowska A. 2016. Alimenty na dzieci – diagnoza polskiego systemu i przegląd praktyk zagranicznych. Fundacja Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, s. 46-50.
Coase R.H. 1937. The Nature of the Firm. Economica. New Series, 4(16): 386-405. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-0335.1937.tb00002.x
Garfinkel I., McLanahan S., Robins P.K. 1992. Child Support Assurance: Design Issues, Expected Impacts, and Political Barriers as Seen from Wisconsin. Urban Institute Press.
GUS RD 2024. Główny Urząd Statystyczny 2024. Rocznik Demograficzny, Warszawa, s. 243.
GUS RD 2023. Główny Urząd Statystyczny 2023. Rocznik Demograficzny, Warszawa, s. 243.
GUS RD 2022. Główny Urząd Statystyczny 2022. Rocznik Demograficzny, Warszawa, s. 244.
GUS RS 2024. Główny Urząd Statystyczny 2024. Rocznik Statystyczny Województw. Warszawa, s. 46.
GUS ŚNR 2024. Główny Urząd Statystyczny 2024. Świadczenia na rzecz rodziny w 2023 r.
GUS TAB 2024 (https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica; dostęp: 20.12.2024).
GUS ZUE 2023. Główny Urząd Statystyczny 2023. Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2023 r. (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/zasieg-ubostwa-ekonomicznego-w-polsce-w-2023-roku,14,11.html; dostęp: 25.11.2024).
IPiSS IME 2024. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 2024. Informacja o poziomie i strukturze minimum egzystencji w 2023 r. Warszawa (https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2024/04/ME-srednioroczne-2023.pdf; dostęp: 25.11.2024).
IPiSS WME 2024. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 2024. Wartości minimum egzystencji w województwach i klasach miejscowości w 2023 r. Warszawa (https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2024/06/ME-przestrzennie-2023_31-5-2024.pdf; dostęp: 25.11.2024).
Jaworski B. 2023. Konstytucyjna zasada pomocniczości a świadcząca rola samorządu gminnego. Ius et Administratio, 51(2): 68. DOI: https://doi.org/10.15584/iuseta.2023.2.5
Jensen M.C., Meckling W.H. 1976. Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs, and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4): 305-360. DOI: https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Kieżun W. 1998. Sprawne zarządzanie organizacją. Szkoła Główna Handlowa, Warszawa, s. 18.
Kisała M. 2015 Zasada sprawności w wykonywaniu zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego. Roczniki Nauk Prawnych, 25(1): 156. DOI: https://doi.org/10.18290/rnp.2015.25.1-8
Klimkowski M. 2015. Polskie unormowania konstytucyjne względem zasady pomocniczości i jej rozwinięcie w ustawach zwykłych. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 3(25): 93. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2015.03.04
KRD 2023 (https://krd.pl/centrum-prasowe/informacje-prasowe/2023/dluznicy-alimentacyjni-winni-juz-14-5-mld-zl-dla-wiekszosci-to-nie-jedyny-dlug?utm_source=chatgpt.com; dostęp: 25.11.2024).
Lerman R.I., Sorensen E. 2003. Child support: Interactions between private and public transfers. [W:] Means-tested transfer programs in the United States. University of Chicago Press, s. 587-628. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226533575.003.0010
Mędrzycki R. 2021. Zasada solidarności społecznej w prawie samorządu terytorialnego. Wolters Kluwer, Warszawa, s. 165.
MRiPS 2022. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, BKA – II.081.4.2.2022.IK.
NIK 2022 (https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/21/084/LOP/; dostęp: 20.10.2024).
Ostrowski A. 2024. Zasada pomocniczości a funkcjonowanie administracji samorządowej. [W:] J. Smarż, S. Fundowicz, P. Śwital (red.), Założenia nauki administracji. Wolters Kluwer, Warszawa (https://sip-1lex-1pl-1gwpwy8y7004c.han.bg.umcs.edu.pl/#/monograph/369576257/195?keyword=Zasada%20pomocniczo%C5%9Bci%20a%20funkcjonowanie%20administracji%20samorz%C4%85dowej%20&tocHit=1&cm=STOP; dostęp: 25.11.2024).
Pigou A.C. 1920. The Economics of Welfare Macmillan and Co. London.
Pilarz A.R., Cuesta L. 2024. Tendencje w otrzymywaniu alimentów i ich regularności w Stanach Zjednoczonych w latach 1996-2018. Journal of Marriage and Family: 1-15.
Przybysz P. 2020 Instytucje prawa administracyjnego. Wolters Kluwer Polska, Warszawa, s. 121.
Richter R. 2005. The New Institutional Economics: its Start, its Meaning, its Prospects. European Business Organization Law Review, 6(2): 161-200. DOI: https://doi.org/10.1017/S1566752905001618
Garfinkel I., Robins P.K., Wong P., Meyer D.R. 1990. The Wisconsin child support assurance system: Estimated effects on poverty, labor supply, caseloads, and costs. Journal of Human Resources: 1-31. DOI: https://doi.org/10.2307/145725
Shehan C.L., Berardo F.M., Owens E., Berardo D.H. 2002. Alimony: An anomaly in family social science. Family Relations, 51(4): 308-316. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2002.00308.x
Sierpowska I. 2009. Zasada pomocniczości w pomocy społecznej. Acta Universitatis Wratislaviensis 3109: 210.
Smyczyński T., Andrzejewski M. 2022. Prawo rodzinne i opiekuńcze. C.H. Beck, Warszawa, s. 332.
Szołno O. 2016. Wybrane aspekty pomiaru efektywności i skuteczności jednostki samorządu terytorialnego. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia, 84 (1): 91-99. DOI: https://doi.org/10.18276/frfu.2016.6/1-08
Walkowiak R. 2011. Prakseologiczne zasady sprawnego działania. Zeszyty Naukowe Ekonomia i Zarzadzanie, 1: 29.
Winiarska K. 2012. Kontrola zarządcza w jednostkach sektora finansów publicznych. Wolters Kluwer, Warszawa, s. 136.
k.k. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 17 z późn. zm.).
KONSTYTUCJA RP. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 48 z późn. zm.).
k.p.c. – Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.).
k.p.dz. – Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 120, poz. 526 z późn. zm.).
k.r.o. – Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809).
u.p.o.u.a. – Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 199).
u.p.s. – Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.).
u.p.z.i.r. – Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 475 z późn. zm.).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Renata Kwiatkowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.