Słowa kluczowe
obligatoryjność planu
planowanie adaptacji
zmiana klimatu
liczba ludności
Jak cytować
Abstrakt
Dotychczasowe planowanie adaptacji w polskich miastach było fakultatywne i ukierunkowane głównie na największe miasta. Wejście w życie ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, wprowadza obowiązek posiadania planu adaptacji do zmiany klimatu przez miasta liczące 20 tys. mieszkańców i więcej. Powstaje pytanie, czy nowy obowiązek planistyczny będzie stanowił duże wyzwanie dla miast w województwie wielkopolskim? W pracy zbadano stan planowania adaptacji do zmiany klimatu we wszystkich 119 miastach województwa wielkopolskiego. Ustalono, że obowiązek posiadania miejskiego planu adaptacji do zmiany klimatu (MPA) do 2 stycznia 2028 r. dotyczy 17 miast (14% wszystkich miast). W tej grupie 2 miasta spełniły już wymogi ustawy, 14 ma opracowany dokument dotyczący adaptacji lub jest w trakcie jego przygotowania, jedno miasto nie rozpoczęło przygotowania planu.
Bibliografia
Abramowska-Kmon A., Sobestjańska A., Sopińska A. 2024. Starzejące się miasta. Przemiany demograficzne prognozowane do 2050 r. a wyzwania największych polskich miast. Raport. Centrum Analiz i Badań Unii Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza, Warszawa.
Aguiar F.C., Bentz J., Silva J.M.N., Fonseca A.L., Swart R.J., Santos F.D., Penha-Lopes G. 2018. Adaptation to climate change at local level in Europe: An overview. Environmental Science & Policy, 86: 38-63. DOI: https://doi.org/10.1016/j.envsci.2018.04.010
Araos M., Berrang-Ford L., Ford J.D., Austin S.E., Biesbroek R., Lesnikowski A. 2016. Climate change adaptation planning in large cities: a systematic global assessment. Environmental Science & Policy, 66: 375-382. DOI: https://doi.org/10.1016/j.envsci.2016.06.009
Belčáková I., Świąder M., Bartyna-Zielińska M. 2019. The green infrastructure in cities as a tool for climate change adaptation and mitigation: Slovakian and Polish experiences. Atmosphere, 10(9): 552. DOI: https://doi.org/10.3390/atmos10090552
Castán Broto V., Bulkeley H. 2013. A survey of urban climate change experiments in 100 cities. Global Environmental Change, 23: 92-102. DOI: https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2012.07.005
Dulal H.B. 2019. Cities in Asia: how are they adapting to climate change? Journal of Environmental Studies and Sciences, 9(1): 13-24. DOI: https://doi.org/10.1007/s13412-018-0534-1
EEA Report No 12/2020. Urban adaptation in Europe: how cities and towns respond to climate change. Publications Office of the European Union, Luxembourg.
Fagiewicz K., Churski P., Herodowicz T., Kaczmarek P., Lupa P., Morawska-Jancelewicz J., Mizgajski A. 2021. Cocreation for climate change – needs for actions to vitalize drivers and diminish barriers. Weather, Climate, and Society, 13: 555-570. DOI: https://doi.org/10.1175/WCAS-D-20-0114.1
He Y., Wu B., He P., Gu W., Liu B. 2021. Wind disasters adaptation in cities in a changing climate: A systematic review. PLoS one, 16(3), E0248503. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0248503
Heidrich O., Dawson R.J., Reckien D., Walsh C.L. 2013. Assessment of the climate preparedness of 30 urban areas in the UK. Climate Change, 120(4): 771-784. DOI: https://doi.org/10.1007/s10584-013-0846-9
Herodowicz T., Kaczmarek P., Morawska J. 2023. Identyfikacja relacji budujących lokalny kapitał terytorialny w kontekście adaptacji do zmian klimatu w Metropolii Poznań – doświadczenia projektu TeRRIFICA. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 65: 131-150. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2023.65.09
Internet 1. Nowy system planowania adaptacji miast do zmian klimatu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (https://www.gov.pl/web/klimat/nowy-system-planowania-adaptacji-miast-do-zmian-klimatu; dostęp: 30.06.2025).
Internet 2. Informacja o przystąpienie do MPA do zmian klimatu dla miasta Leszna. Prezydent Miasta Leszna (https://leszno.pl/Opracowanie_Miejskiego_Planu_Adaptacji_do_zmian_klimatu_dla_miasta_Leszna__.html; dostęp: 30.06.2025).
Internet 3. Bank danych lokalnych. GUS (https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/teryt/jednostka; dostęp: 15.06.2025).
Internet 4. Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców realizowanym przez Ministra Środowiska w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 (www.44mpa; dostęp: 15.06.2025).
Internet 5. https://sako-info.pl/planie-adaptacji-do-zmian-klimatu-aglomeracji-kalisko-ostrowskiej/ (dostęp: 30.05.2025).
Internet 6. Lista projektów ocenionych, złożonych w ramach naboru nr FENX.02.04-IW.01-001/23 (https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0204-iw01-00123; dostęp: 30.06.2025). DOI: https://doi.org/10.31579/2835-7957/123
Internet 7. Wyniki naboru FENX.02.04-IW.01-012/24 (https://www.gov.pl/web/nfosigw/wyniki-naboru-fenx0204-iw01-01224; dostęp: 30.05.2025).
Internet 8. Konkurs „Adaptacja dla Wielkopolski” 2025 (https://adaptacjadlawielkopolski.pl/; dostęp: 30.06.2025).
Internet 9. Urząd Statystyczny w Poznaniu (https://poznan.stat.gov.pl/; dostęp: 30.05.2025).
IPCC 2023. Sections. [W:] Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC, Geneva, Switzerland.
Janik L. 2021. Polskie miasta na drodze adaptacji do zmian klimatu – przykłady Wrocławia i Radomia. Urban Development Issues, 71: 69-77. DOI: https://doi.org/10.51733/udi.2021.71.07
Kalbarczyk E., Kalbarczyk R. 2022. Credibility assessment of municipal climate change adaptation plans using the ex-ante method: A case study of Poland. Sustainable Cities and Society, 87: 104242. DOI: https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.104242
Kalbarczyk E., Piegat M. 2021. Implementation of municipal adaptation plans to climate changes: case study of Poznań. Acta Scientiarum Polonorum, Administratio Locorum, 20(4): 323-334. DOI: https://doi.org/10.31648/aspal.6817
Kalbarczyk E., Roszyk M. 2023. Planning climate change adaptation in small and medium-sized towns – results of preliminary research in southern Wielkopolska Region. Acta Sci. Pol. Administratio Locorum, 22(3): 347-358. DOI: https://doi.org/10.31648/aspal.8851
Karaczun Z.M., Bojanowski J., Zawieska J., Swoczyna B. 2022. Adaptacja do zmiany klimatu w programach ochrony środowiska małych i średnich polskich miast. Studia BAS, 3(71): 59-80. DOI: https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2022.21
Kind C., Sartison K. 2017. UBA-Studie: Wie deutsche Großstädte sich an den Klimawandel anpassen (https://www.umweltbundesamt.de/uba-studie-wie-deutsche-grossstaedte-sich-an-den).
Kozubek D., Konecka-Szydłowska B. 2025. Układy obwarzankowe małych miast a poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. Studium przypadku województwa wielkopolskiego. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 73: 125-149. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2025.73.08
Legutko-Kobus P., Rzeńca A., Skubała P., Sobol A. 2020. Miasta i ich mieszkańcy w obliczu wyzwań adaptacji do zmian klimatu. Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, 8/200. Wyd. PAN KPZK, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.24425/137070
Masik M., Gajewski R. 2021. Working towards urban capacity and resilience strategy implementation: Adaptation plans and strategies in Polish cities. Cities, 119: 103381. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103381
Oduro-Ofori E., Isahaka F., Opoku-Antwi G. 2021. Evidence of implementation of climate change adaptation programs by selected local governments in the Ashanti region, Ghana. GeoJournal. DOI: https://doi.org/10.1007/s10708-021-10522-2
Olazabal M., Ruiz De Gopegui M. 2021. Adaptation planning in large cities is unlikely to be effective. Landscape and Urban Planning, 206, 103974. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2020.103974
Olazabal M., Ruiz De Gopegui M., Tompkins E.L., Venner K., Smith R. 2019. A cross-scale worldwide analysis of coastal adaptation planning. Environmental Research Letters, 14(12). DOI: https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab5532
Otto A., Göpfert Ch., Thieken A.H. 2021. Are cities prepared for climate change? An analysis of adaptation readiness in 104 German cities. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 26: 35. DOI: https://doi.org/10.1007/s11027-021-09971-4
Papalexiou S.M., Kouchak A., Trenberth K.E., Foufoula-Georgiou E. 2018. Global, regional, and megacity trends in the highest temperature of the year: diagnostics and evidence for accelerating trends. Earth’s Future, 6(1): 71-79. DOI: https://doi.org/10.1002/2017EF000709
Preston B.L., Westaway R.M., Yuen E.J. 2011. Climate adaptation planning in practice: an evaluation of adaptation plans from three developed nations. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 16: 407-438. DOI: https://doi.org/10.1007/s11027-010-9270-x
Reckien D., Buzasi A., Olazabal M., Spyridaki N.-A., Eckersley P., Simoes S.G., Salvia M., Pietrapertosa F., Fokaides P., Goonesekera S.M., Tardieu L., Balzan M.V., de Boer C.L., De Gregorio Hurtado S., Feliu E., Flamos A., Foley A., Geneletti D., Grafakos S., Heidrich O., Ioannou B., Krook-Riekkola A., Matosovic M., Orru K., Paspaldzhiev P., Rižnar K., Smigaj M., Szalmáné Csete M., Viguié V., Wejs A. 2023. Quality of urban climate adaptation plans over time. Urban Sustainability, 3: 1-14. DOI: https://doi.org/10.1038/s42949-023-00085-1
Reckien D., Flacke J., Dawson R.J., Heidrich O., Olazabal M., Foley A., Hamann J.J.P., Orru H., Salvia M., De Gregorio Hurtado S., Geneletti D., Pietrapertosa F. 2014. Climate change response in Europe: What’s the reality? Analysis of adaptation and mitigation plans from 200 urban areas in 11 countries. Climatic Change, 122(1): 331-340. DOI: https://doi.org/10.1007/s10584-013-0989-8
Reckien D., Flacke J., Olazabal M., Heidrich O. 2015. The influence of drivers and barriers on urban adaptation and mitigation plans – an empirical analysis of European cities. PLoS ONE, 10(8), e0135597. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0135597
Reckien D., Salvia M., Heidrich O., Church J.M., Pietrapertosa F., De Gregorio-Hurtado S., D’Alonzo V., Foley A., Simoes S.G., Krkoška Lorencová E., Orru H., Orru K., Wejs A., Flacke J., Olazabal M., Geneletti D., Feliu E., Vasilie S., Nador C., Krook-Riekkola A., Matosović M., Fokaides P.A., Ioannou B.I., Flamos A., Spyridaki N.A., Balzan M.V., Fülöp O., Paspaldzhiev I., Grafakos S., Dawson R. 2018. How are cities planning to respond to climate change? Assessment of local climate plans from 885 cities in the EU-28. Journal of Cleaner Production, 191: 207-219. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.03.220
Rosenzweig C., Solecki W., Romero-Lankao P., Mehrotra S., Dhakal S., Bowman T., Ali Ibrahim S. 2015. ARC3.2 Summary for City Leaders. Urban Climate Change Research Network. Columbia University, New York.
Rzeńca A., Sobol A., Ogórek P. (red.) 2021. Środowisko i adaptacja do zmian klimatu. Raport o stanie polskich miast. Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa-Kraków.
Shi L., Chu E., Debats J. 2015. Explaining progress in climate adaptation planning across 156 U.S. municipalities. Journal of the American Planning Association, 81(3): 191-202. DOI: https://doi.org/10.1080/01944363.2015.1074526
Szewrański S., Chruściński J., Kazak J., Świąder M., Tokarczyk-Dorociak K., Żmuda R. 2018. Pluvial Flood Risk Assessment Tool (PFRA) for rainwater management and adaptation to climate change in newly urbanised areas. Water, 10(4), 386. DOI: https://doi.org/10.3390/w10040386
Szukalski P. 2014. Depopulacja dużych miast w Polsce. Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny, 7 (http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/5090).
Szukalski P. 2023. Demograficzna przyszłość wielkich miast w Polsce. Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny, 4 (https://repozytorium.uni.lodz.pl/bitstream/handle/11089/50827).
UNEP: United Nations Environment Programme 2024. Adaptation Gap Report 2024: Come hell and high water – As fires and floods hit the poor hardest, it is time for the world to step up adaptation actions. Nairobi.
Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1940; https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001940).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Eliza Kalbarczyk, Patrycja Zięba, Robert Kalbarczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.