Abstract
Urban–rural relations provide an important context for understanding the functioning of educational institutions, particularly in suburban areas experiencing processes of urbanisation. Such areas are characterised not only by dynamic transformations in school networks but also by substantial educational flows between suburban zones and their respective core cities. This article focuses on the latter phenomenon, using Poznań as a case study to investigate the extent to which the spatial positioning of schools within the urban fabric, alongside their institutional status (public versus non-public), shapes both the direction and magnitude of commuting from surrounding suburban municipalities. Drawing on detailed data from the Educational Information System (System Informacji Oświatowej), the analysis led to several key findings. First, the location of schools within the urban structure, and in relation to neighbouring suburbs, plays a significant role in shaping commuting patterns from adjoining municipalities. A broad and unsurprising tendency was observed: pupils from a given suburban municipality typically commute to schools situated in those sectors of the city which lie – broadly speaking – between their municipality and the city centre. Second, pupils residing in suburban municipalities predominantly travelled to non-public schools. Such institutions are scarce within the suburban zone of Poznań and frequently provide alternative pedagogical models distinct from those offered by mainstream public schooling. Third, in the case of public primary schools, their specific location within Poznań influenced not only the direction of commuting flows from surrounding municipalities but also the absolute number of suburban pupils and their share within the total school enrolment. By contrast, for non-public schools, location affected the directionality of commuting but had no significant bearing on pupil numbers or their proportion of the school population. Schools located near the municipal boundary attracted pupils predominantly from adjacent suburbs – a pattern described here as “directional attractiveness” – whereas those situated closer to the city centre drew pupils from across the entire suburban belt, exemplifying what we term “dispersed attractiveness”.
References
Bajerski A. 2011. Organizacja przestrzenna i funkcjonowanie usług edukacyjnych w aglomeracji poznańskiej. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Bajerski A. 2012. Przemieszczenia uczniów miedzy obwodami szkolnymi a zróżnicowanie wyników publicznych szkół podstawowych i gimnazjów. Przypadek Poznania. Studia Regionalne i Lokalne, 13(48): 62-76.
Bajerski A. 2014. Klasyfikacja typologiczna sieci szkół podstawowych w gminach Polski. Przegląd Geograficzny, 86(4): 541-566. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.4.5
Bajerski A. 2016. Struktura społeczno-przestrzenna, lokalna polityka edukacyjna a zróżnicowanie wyników egzaminacyjnych gimnazjów w dużym polskim mieście. Przykład Poznania. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 34: 119-130. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2016.34.08
Bajerski A. 2021. Osadniczo-ludnościowe uwarunkowania organizacji przestrzennej szkolnictwa podstawowego w Polsce. Ujęcie ilościowe. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Bajerski A., Kisiała W. 2023. Wybrane czynniki kształtujące natężenie dojazdów do różnych typów szkół ponadpodstawowych w Poznaniu. Czasopismo Geograficzne, 94(2): 289-306. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-94-12
Ball S.J. 2003. The risks of social reproduction: The middle class and education markets. London Review of Education, 1(3): 163-175. DOI: https://doi.org/10.1080/1474846032000146730
Barczykowska A. 2021. (Niby) idylla przedmieścia – rozważania o szansach i barierach w procesie socjalizacji dzieci i młodzieży. Społeczeństwo. Edukacja. Język, 14: 19-39.
Bartosiewicz B. 2012. Powiązania społeczne w Łódzkim Obszarze Metropolitalnym. Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, 147: 83-103.
Beim M. 2007. Modelowanie procesu suburbanizacji w aglomeracji poznańskiej z wykorzystaniem sztucznych sieci neuronowych i automatów komórkowych. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań (rozprawa doktorska).
Bul R. 2024. Dojazdy do szkół w województwie wielkopolskim w roku szkolnym 2022/23. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 72: 231-259. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2024.72.13
Bul R., Walaszek M. 2015. Dojazdy do pracy i szkół jako podstawowe kryterium delimitacji obszarów funkcjonalnych miast. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 29: 119-138. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2015.29.09
Burdick-Will J., Logan J.R. 2017. Schools at the rural-urban boundary: Blurring the divide? The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 672(1): 185-201. DOI: https://doi.org/10.1177/0002716217707176
Falski M. 1925. Materjały do projektu sieci szkół powszechnych: na obszarze województw: warszawskiego, łódzkiego, kieleckiego, lubelskiego i białostockiego oraz m. st. Warszawy. Książnica-Atlas, Warszawa.
Guzik R. 2003. Przestrzenna dostępność szkolnictwa ponadpodstawowego. Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Holme J.J., Frankenberg E., Diem S., Welton A.D. 2013. School choice in suburbia: The impact of choice policies on the potential for suburban integration. Journal of School Choice, 7(2): 113-141. DOI: https://doi.org/10.1080/15582159.2013.789293
Hoxby C.M. 2002. How school choice affects the achievement of public school students. [W:] P.T. Hill (red.), Choice with equity. Hoover Institution Press, Stanford, s. 141-178.
Jackson K.T. 1987. Crabgrass frontier: The suburbanization of the United States. Oxford University Press, New York, Oxford.
Jurkowski W., Ilnicki D. 2025. Dojazdy do szkół ponadpodstawowych we Wrocławiu. Czasopismo Geograficzne, 96(2): 295-321. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-96-13
Kunstler J.H. 1994. Geography of nowhere: The rise and decline of America’s man-made landscape. Simon and Schuster, Chicago.
Mazurowska A. 2021. Uwarunkowania wyboru prywatnej szkoły podstawowej przez rodziców z klasy średniej. Wybrane konteksty. Roczniki Nauk Społecznych, 49(4): 47-63. DOI: https://doi.org/10.18290/rns21494.6
Ormicki W. 1932. Badania sfery wpływu w geografii miast. Wiadomości Geograficzne, 10: 84-87.
Piwowarski R. 1992. Sieć szkolna a dostępność kształcenia. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Piwowarski R. 2006. Edukacja z perspektywy lokalnej i międzynarodowej. Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Rokicka M., Sztanderska U. 2013. Cechy społeczno-ekonomiczne rodziny a ponoszenie wydatków na prywatne dobra i usługi edukacyjne. Edukacja, 121(1): 7-23.
Walaszek M. 2013. Dostępność placówek edukacyjnych w gminach Aglomeracji Poznańskiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, 15(3): 167-192. DOI: https://doi.org/10.18778/1508-1117.15.11
Walaszek M. 2016. Dostępność przestrzenna szkół oraz warunki i wyniki nauczania w aglomeracji poznańskiej. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Wysocka D., Biegańska J., Grzelak-Kostulska E. 2022. Identyfikacja i ocena głównych problemów rozwoju strefy podmiejskiej w dokumentach strategicznych i planistycznych gmin powiatów bydgoskiego i toruńskiego. Czasopismo Geograficzne, 93(1): 83-106. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-93-04
Xiang L., Stillwell J. 2023. Rural-urban educational inequalities and their spatial variations in China. Applied Spatial Analysis and Policy, 16(2): 873-896. DOI: https://doi.org/10.1007/s12061-023-09506-1
Zbróg Z. 2010. Dynamika rozwoju niepublicznych szkół podstawowych. Forum Oświatowe, 43(2): 143-159.
License
Copyright (c) 2025 Artur Bajerski

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
