Słowa kluczowe
gospodarowanie odpadami
efektywność
DEA
modelowanie tobitowe
Jak cytować
Abstrakt
Celem badania jest ocena efektywności gospodarowania odpadami komunalnymi w gminach wiejskich, miejsko-wiejskich i miejskich za pomocą metody Data Envelopment Analysis (DEA) oraz identyfikacja determinant tej efektywności przy użyciu modelowania tobitowego. Gminy wiejskie cechowały się największym rozrzutem efektywności gospodarowania odpadami, wskazując na obecność pojedynczych, wysoce nieefektywnych jednostek. Gminy miejskie z kolei wykazywały najbardziej jednorodny rozkład efektywności. Jedynym czynnikiem istotnie wpływającym na efektywność we wszystkich typach gmin było wykształcenie mieszkańców, podczas gdy nieistotnie wpływającym był wskaźnik obciążenia osobami starszymi. W przypadku infrastruktury drogowej oraz ilości wytwarzanych odpadów per capita badanie wskazało na występowanie efektów sprzecznych. Pozostałe czynniki (stopa bezrobocia, dochody własne per capita, gęstość zaludnienia, dostęp kanalizacji, powierzchnia mieszkania per capita) wykazywały zróżnicowany pod względem istotności wpływ w zależności od analizowanej grupy.
Bibliografia
Antczak E. 2019. Municipal waste in Poland: analysis of the spatial dimensions of determinants using geographically weighted regression. European Spatial Research and Policy, 26(2): 177-197.
Brzozowska A.A., Łukomska-Szarek J., Brzeziński S., Brzeszczak A. 2024. Municipal waste management in the context of economic and organisational conditions at the local level in Poland. Economics and Environment, 88(1): 630.
Ciuła J., Bajdur W., Gronba-Chyła A., Kwaśnicki P. 2023. Transformation of Municipal Waste Management in Poland Towards a Circular Economy. Rocznik Ochrona Środowiska, 25: 374-382.
Cooper W. W., Seiford L. M., Tone K. 2006. Introduction to data envelopment analysis and its uses. Springer.
Dellnitz, A., Kleine, A., Rodder, W. 2018. CCR or BCC: what if we are in the wrong model? Journal of Business Economics, 88(3): 831-850.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy. 22.11.2008.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów. 14.06.2018.
Głuszyński P., Kobylińska A., Chodkiewicz E. 2024. Wyzwania gospodarki odpadami komunalnymi w gminach. Instytut Spraw Publicznych (https://www.isp.org.pl/pl/publikacje/wyzwania-gospodarki-odpadami-komunalnymi-w-gminach).
Grupa Badawcza DSC Sp. z o.o. 2022. Badanie świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski. Raport z badania trackingowego. Raport przygotowany dla Ministerstwa Klimatu i Środowiska (https://www.gov.pl/attachment/36a223bd-2607-4545-88a6-edc2b4bb98d8).
Guerrini A., Carvalho P., Romano G., Marques R., Leardini C. 2017. Assessing efficiency drivers in municipal solid waste collection services through a non-parametric method. Journal of Cleaner Production, 147: 431-441.
Guzik B. 2009. Podstawowe modele DEA w badaniu efektywności gospodarczej i społecznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań.
Halkos G., Petrou K.N. 2018. Assessment of national waste generation in EU Member States’ efficiency. Munich Personal RePEc Archive (https://mpra.ub.uni-muenchen.de/84590/1/MPRA_paper_84590.pdf).
Kostrzewska J. 2011. Interpretacja w modelach tobitowych. Przegląd Statystyczny, 58(3-4): 256-280.
Kotlińska J., Żukowska H. 2023a. Municipal waste management in municipalities in Poland – towards a circular economy model. Economics and Environment, 85(2): 175-197.
Kotlińska J., Żukowska H. 2023b. Zadania gmin z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce i źródła ich finansowania. Przegląd Prawno-Ekonomiczny, 4: 43-73.
Lacko M., Hajduova Z. 2018. Determinants of Environmental Efficiency of the EU Countries Using Two-Step DEA Approach. Sustainability, 10(10): 207-217.
Macias A., Piniarski W. 2016. Municipal Solid Waste Management Problems on a Local Scale: A Case Study from Rural Poland. Polish Journal of Environmental Studies, 25(4): 1623-1632.
Michels M., Musshoff O. 2022. A tobit regression model for the timing of smartphone adoption in agriculture. Heliyon, 8(11).
Molinos-Senante M., Maziotis A., Sala-Garrido R., Mocholi-Arce M. 2023. Factors influencing eco-efficiency of municipal solid waste management in Chile: A double-bootstrap approach. Waste Management & Research, 41(2): 457-466.
Mwanza B.G.M., Mbohwa C. 2017. Drivers to Sustainable Plastic Solid Waste Recycling: A Review. Procedia Manufacturing, 8: 649-656.
Myna A., Matacz A. 2019. Efektywność kosztowa odbierania i skuteczność recyklingu odpadów komunalnych. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 1(544): 70-78.
NIK. 2023. Prawidłowość naliczania i egzekwowania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wybranych gminach województwa mazowieckiego. LWA.430.005.2022 (nr ewid. 159/2022/P/22/083/LWA).
NIK. 2024. Działania organów administracji publicznej na rzecz zapobiegania powstawaniu odpadów i zapewnienia recyklingu. KSI.430.7.2024 (nr ewid. 104/2024/P/23/039/KSI).
Osińska M. 2024a. The determinants of municipal solid waste management efficiency in EU countries. Economics and Environment, 88(1): 637.
Osińska M. 2024b. Fuzzy-set Qualitative Comparative Analysis in the assessment of municipal solid waste treatment efficiency: A case study of EU countries. International Journal of Management and Economics, 60(5): 366-378.
Rios A., Picazo-Tadeo A. 2021. Measuring environmental performance in the treatment of municipal solid waste: The case of the European Union-28. Ecological Indicators, 123: 107328.
Rogowska J., Piątkowska K., Głowacz Z. 2024. Societal Involvement in Household Waste Sorting Behavior in the Context of the Circular Economy: A Case Study of Poland. Sustainability, 16: 1841.
Rybova K. 2019. Do Sociodemografic Characteristics in Waste Management Matter? Case study of recyclable Generation in the Czach Republic. Sustainability, 11(7).
Sala-Garrido R., Mocholi-Arce M., Molinos-Senante M., Maziotis A. 2022. Measuring technical, environmental and eco-efficiency in municipal solid waste management in Chile. International Journal of Sustainable Engineering, 15(1): 71-85.
Setiawan R.P. 2020. Factors determining the public receptivity regarding waste sorting: a case study in Surabaya city, Indonesia. Sustainable Environment Research, 30(1).
Smol M., Kulczycka J., Czaplicka-Kotas A., Włóka M. 2019. Zarządzanie i monitorowanie gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią, 108: 165-184.
Smoliński P., Biegańska J., Środa-Murawska S. 2024. Differences in the environmental awareness of the Polish population. Acta Scientiarum Polonorum Administratio Locorum, 23(2): 303-320.
Storto C. 2021a. Productivity Analysis of Municipal Solid Waste Collection in Italy using SBM DEA Malmquist Index. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 837: 012002.
Storto C. 2021b. Effectiveness-efficiency nexus in municipal solid waste management: A non-parametric evidence-based study. Ecological Indicators, 131: 108185.
Struk M. 2014. Municipal Solid Waste Management Attributes and its Efficiency. Proceedings of the 18th International Conference: Current Trends in Public Sector Research. Brno, s. 336-343. (https://www.researchgate.net/publication/308900363_Municipal_Solid_Waste_Management_and_its_Efficiency).
Tałałaj I.A. 2012. Standard życia mieszkańców województwa podlaskiego a ilość generowanych przez nich odpadów komunalnych. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, 3/1: 201-211.
Tobin J. 1958. Estimation of Relationships for Limited Dependent Variables. Econometrica, 26(1): 24-36.
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2023 poz. 1469).
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587).
Yang Q., Fu L., Liu X., Cheng M. 2018. Evaluating the Efficiency of Municipal Solid Waste Management in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(11): 2448.
Zhu J., Cook W. D. 2007. Modeling data Irregularities and Structural Complexities in Data Envelopment Analysis. Springer.
Zhu J., Zhang R. 2019. Efficiency Evaluation of Industrial Solid Waste Recycling Utilization Based on Improved DEA Model. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 295(3).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Osińska, Przemysław Gruszczyński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.