Całożyciowe uczenie się jako idea edukacyjna, polityka, strategie działań i zmieniający się krajobraz edukacyjny rzeczywistości

Słowa kluczowe

lifelong learning
adult education
educational policy
opportunities and barriers
technological advancement and cultural changes
individual responsibility for the course of the educational path (individualization of the educational path)

Jak cytować

Solarczyk-Ambrozik, E. . (2018). Całożyciowe uczenie się jako idea edukacyjna, polityka, strategie działań i zmieniający się krajobraz edukacyjny rzeczywistości. Studia Edukacyjne, (51), 23–37.


The idea of lifelong learning has appeared in 1920’s, situating on the background of the phenomena of adult education, which, since it emergence, have been a long way – as shall be defined – from the socialization of the masses to the empowerment of individuals, and the prospect of such changes is included into a peculiar continuum – between industrialization and urbanization, and the knowledge society. Nowadays the problem of lifelong learning goes far beyond the traditionally perceived adult education. Inscribing itself into the global educational discourse becomes its essential issue – it refers to the questions of educational possibilities and opportunities in the different socio-cultural contexts. It dominates the discussions on adult education, vocational training and higher education, providing a theoretical framework for the development of relevant policy and action strategies, but in addition it plays a crucial role in economic debates on labour market, quality, capacity, sustainable development, learning in organizations and – importantly – it also appears in non-education-related debates including such issues as: social exclusion, unemployment, environmental protection, active citizenship and health. The phenomenon of lifelong learning allows to respond to such conceptual categories as flexibility and uncertainty. As a result of technological advances, competition creates the need for flexibility which in case of learners is, in the one hand, recognised as emancipation, and in the other, as a threat to individuals enable to meet the new requirements associated with individual responsibility for the course of the educational path. Alongside opinions presenting anti-institutional interpretation of lifelong learning, the „supply” of an institutional offer of adult education is raised. The conclusions of the presented analyses results in showing lifelong learning as a phenomenon, which is not unambiguously evaluated, since it may by understood as a the purpose, a process, an effect, a form of self-realization, a socio-cultural constraint, and at least as an important field of educational reality in the word of new challenges.


Alheit P., Całożyciowe uczenie się i kapitał społeczny, Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 2009, 4(48).

Alheit P., Polityki dyskursu – całożyciowe uczenie się jako postmodernistyczna gra o władzę? Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 2010, 4(52).

Alheit P., Podejście biograficzne do całożyciowego uczenia się, Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 2011, 3(55).

Archer L., Hutchings M., Ross A., Higher Education and Social Class :Issues of Exclusion and Inclusion, Routledge, London 2003.

Archer L., Leathwood C., Identities, Inequalities and Higher Education, [w:] Higher Education and Social Class: Issues of Exclusion and Inclusion, red. L. Archer, M. Hutchings, A. Ross, Routledge, London 2003.

Bloomer M., Hodkinson P., Learning careers: Continuity and change in young people`s dispositions to learning, British Educational Research Journal, 2000, 26(5).

Burke P.J., Jackson S., Reconceptualising Lifelong Learning. Feminist interventions, Routledge, London 2007.

Crowther J., “In and Against” lifelong learning: Flexibility and the corrosion of character, International Journal of Lifelong Education, 2004, 23(2).

Elliott G., Lifelong Learning: The politics of the new learning environment, Routledge & Kegan Paul, London 1999.

Featherstone M., Consumer Culture and Postmodernism, Sage Publications, London 1991.

Green A., The Many Faces of Lifelong Learning: Recent Education Policy Trends in Europe, Journal of Education Policy, 2002, 17(6).

Griffin C., From education policy to lifelong learning strategies, [w:] The age of learning. Education and the knowledge society, red. P. Jarvis, Kogan Page, London 2001.

Malewski M., Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2010.

Morgan-Klien B., Osborne M., The Concepts and Practices of Lifelong Learning, Routledge, London – New York 2007.

Nicoll K., Edwards R., Lifelong Learning and the Sultans of Spin: Policy as Persuasion? Journal of Education Policy, 2004, 19(1).

Skeggs B., Class, Self, Culture, Routledge, London 2004.

Solarczyk-Ambrozik E., Makrostrukturalne uwarunkowania zmienności systemu oświaty dorosłych, [w:] Zmiana społeczna a kompetencje edukacyjne dorosłych, red. K. Przyszczypkowski, E. Solarczyk-Ambrozik, Wydawnictwo Miscellanea, Koszalin 1995.

Solarczyk-Ambrozik E., Kształcenie ustawiczne w perspektywie globalnej i lokalnej. Między wymogami rynku a indywidualnymi strategiami edukacyjnymi, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2009.

Solarczyk-Ambrozik E., Uczenie się przez całe życie jako rzeczywistość edukacyjna. Dyskurs całożyciowego uczenia się w tle zmian społeczno-ekonomicznych, [w:] Całożyciowe uczenie się jako wyzwanie dla teorii i praktyki edukacyjnej, red. E. Solarczyk-Ambrozik, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013.

Solarczyk-Ambrozik E., Zmiany we wzorach przebiegu karier a całożyciowe uczenie się, [w:] Doradztwo zawodowe w perspektywie całożyciowego uczenia się, red. E. Solarczyk-Ambrozik, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2016.

Usher R., Bryant I., Johnston R., Adult Education and Postmodern Challenge. Learning Beyond the Limits, Routledge, London – New York 1997.

Usher R., Edwards R., Lifelong Learning – Signs, Discourses, Practices, Springer, Dordrecht 2007.