Abstrakt
Art uses the human need to understand and be impressed, to wonder and at the same time come to terms with ambiguity (Magsamen, Ross, 2023). When something moves, or “gets to us”, we become interested in the author and the context; we want to get to know more. The point of experiencing art is that we learn a specific way of being, being mindful (Gadamer, 1993) and encountering a perspective other than our own. According to Jean Dubuffet, Art Brut is art created outside the mainstream culture, often by excluded or marginalized people. In this context, the work of people with intellectual disabilities becomes a special contact zone, or a place where the worlds of the artist, the recipient, and society meet. This art has the potential to break stereotypes, update ways of thinking, and build new and inclusive social relationships.
Bibliografia
Armstrong, T. (2011). The Power of Neurodiversity, Unleashing the Advantages of Your Differently Wired Brain. Philadelphia: Da Capo Press
Bal, M. (2012). Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych (przekł. M. Bucholc). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury
Bouillet, A. (2017). Myśleć art brut. Sztuka naiwna, sztuka ludowa, „nowi prymitywiści”, sztuka „nie-profesjonalna”… i art brut w Polsce (przekł. „(PDF) Transgresje Władysława Wałęgi – Academia.edu”) Katarzyna Kubaszczyk). W: J. Daszkiewicz, S. Rammer (red.), Art Brut. Różnorodnie (ss. 9-30). Poznań: Wydział Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu
Bourriaud, N. (2012). Estetyka relacyjna (przekł. Ł. Białkowski). Kraków: MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
Cardinal, R. (1972). Outsider Art. New York – Washington: Praeger Publishers
Chaney, S. (2022). Czy ktoś tu jest normalny? (przekł. N. Sztorc). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie
Daszkiewicz, J. (2017). Wstęp. W: J. Daszkiewicz, S. Rammer (red.), Art Brut. Różnorodnie (ss. 7-8). Poznań: Wydział Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu
Gadamer, H.G. (1993). Aktualność piękna. Sztuka jako gra, symbol i święto (przekł. K. Krzemieniowa). Warszawa: Oficyna Naukowa
Garland-Thomson, R. (2020). Niezwykłe ciała. Przedstawienia niepełnosprawności fizycznej w amerykańskiej literaturze i kulturze (przekł. N. Pamuła). Warszawa: Fundacja Teatr 21
Gawin, M. (2014). Bilet do nowoczesności. O kulturze polskiej w XIX/XX wieku. Warszawa: Teologia polityczna
Jackowski, A. (1995). Sztuka zwana naiwną. Warszawa: Wydawnictwo Krupski i S-ka
Jackowski, A. (2002). Inni. Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, 56, 1-2, 250-253
Kamińska-Jones, D. (2015). Kobiecość przekształcona. Indyzacja i europeizacja kobiety w strefach kontaktu na przykładzie malarstwa miniaturowego XVI-XIX w. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo XLVI, 215-242
Kurowicka, A. (2018). Sherlocka Holmesa droga do „normalności”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia de Cultura, 10(1), 125-136
Lubińska-Kościółek, E. (2015). Twórczość plastyczna osób z niepełnosprawnością intelektualną...jako forma komunikacji ze światem. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Paedagogica, IV, 161-167
Magsamen, S., Ross, I. (2023). Mózg pod wpływem sztuki. Jak sztuka nas zmienia (przekł. M. Nikiforuk). Elbląg: Wydawnictwo Ścieżki Mocy
Morawski, S. (1993). Posłowie. W: H.G., Gadamer, Aktualność piękna. Sztuka jako gra, symbol i święto (przekł. K. Krzemieniowa) (ss.72-84). Warszawa: Oficyna Naukowa
Muca, K. (2024). Opowiedzieć niepełnosprawność. Wybrane problemy kulturowych reprezentacji niepełnosprawności. Gdańsk: Fundacja Terytoria Książki
Nicols, J. (2015). The Rituals of Hospitium: The Tesserae Hospitales. W: J. Bodel, N. Dimitrova (red.), Ancient Documents and their Contexts (ss. 190-198). Leiden: The Netherlands: Brill
Popek, S.L. (2010). Psychologia twórczości plastycznej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Pratt, M.L. (1991). Arts of the Contact Zone. Profession (ss. 33-40). New York: Modern Language Associations
Pratt, M.L. (2011). Imperialne spojrzenie. Pisarstwo podróżnicze a transkulturacja (przekł. E. Nowakowska). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Price, D. (2023). Autyzm bez maski – nieznane oblicza neuroróżnorodności (przekł. M. Stankiewicz). Warszawa: Wydawnictwo Linia Biała Plama
Rogozińska, A. (2017). Outsider w obliczu zachłanności globalnego świata sztuki. W: J. Daszkiewicz, S. Rammer (red.), Art Brut. Różnorodnie (ss. 145-162). Poznań: Wydział Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu
Skarga, B. (2002). Ślad i obecność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Waldschmidt, A. (2017). Disability Goes Cultural, The Cultural Model of Disability as an Analytical Tool. W: A. Waldschmidt, H. Berressem, M. Ingwersen (red.), Culture – Theory –Disability: Encounters Between Disability Studies and Cultural Studies (ss. 19-28). Bielefeld: Transcript Verlag
Żabińska, A. (2022). Artyści z niepełnosprawnością intelektualną i schizofrenią w nurcie Art. Brut. Popularyzacja ich twórczości w Polsce w latach 2010-2020. Warszawa: Wydawnictwo APS
Zakrzewska-Manterys, E. (2010). Upośledzeni umysłowo. Poza granicami człowieczeństwa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Warszawskiego Materiały internetowe Reportaż – Sylwia Taciak, Radio Poznań 05.12.2018 g.20:50 Wystąpili: Lucyna Smok, Aleksandra Michalska, Luiza Niedźwiecka - Kowalonek oraz Sylwia Taciak https://radiopoznan.fm/audycja/reportaze/reportaz-sylwia-taciak [dostęp: 2025.12.10]
Dubuffet, J. (1949). Tiré de L’Art Brut préféré aux arts culturels, Paris, Galerie René Drouin, za: https://www.artbrut.ch/fr_CH/art-brut/qu-est-ce-que-l-art-brut COLLECTION DE L’ART BRUT LAUSANNE [dostęp: 2025.12.10]
Łabarzewski, R. Znalezienie – Blog https://znalezienie.pl [2025.10.12]
Martinelli O.G., Historia sztuki Art Brut: kontrowersyjny ruch. Magazyn ARTMAJEUR, 29.06.2022; https://www.artmajeur.com/pl/magazine/5-historia-sztuki/art-brut-kontrowersyjny-ruch/331762 [2025.12.13]
Strona Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu; https://www.muzeum.edu.pl/pl/radom/talent-pasja-intuicja-iii,3087.html [dostęp: 2025.12.10]
Nowaczyk, J. (2017). Nasza a artystka w Teleexpresie! 2017-12-16 https://www.mosina.pl/aktualnosci/nasza-artystka-w-teleexpresie, [dostęp: 2025.12.10]
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Pawelczak

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
