Keywords
President of the Republic of Poland
minister of internal affairs
How to Cite
Abstract
This article presents the evolution of the legal relationships between a head of a state and a minister of internal affairs during the period 1989–2026. As a result of the “Round Table” agreements in 1989, the collegial head of state was abolished and the institution of the President of the Polish People’s Republic was introduced into the legal system. The President was to safeguard the sovereignty and security of the state, while the Minister of Internal Affairs was the supreme state administration authority responsible for protecting state security and public order. The legal position of the head of state and this minister, as well as the names of these organs, underwent changes between 1989 and 2026, with the legal relations between them also subject to changes. During the above period of time, three constitutional orders functioned: the Constitution of Polish People’s Republic of 1952, the Constitutional Act of 17 October 1992 on the Mutual Relations between the Legislative and Executive Institutions of the Republic of Poland and on Local Self-Government, and the Constitution of the Republic of Poland of 1997. On the basis of this analysis, the author seeks to answer the question of whether the current legal regulation is optimal or requires changes. He uses the dogmatic-legal method, analysing the contents of legal provisions, as well as the historical-legal method, presenting the evolution of the legal institution over the specified period of time. The conclusion includes de lege ferenda postulates.
References
Balicki R., Art. 126, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, pod red. M. Haczkowskiej, Warszawa 2014, LEX/el.
Balicki R., „Małe Konstytucje” w polskim prawie konstytucyjnym, w: Studia nad prawem konstytucyjnym, pod red. J. Trzcińskiego, B. Banaszaka, Wrocław 1997, s. 11–25.
Bednarz D., Rada Bezpieczeństwa Narodowego jako konstytucyjny organ doradczy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, „Facta Simonidis” 2018, nr 11(1), s. 65–84. DOI: https://doi.org/10.56583/fs.117
Bień-Kacała A., Rewizja czy zmiana konstytucji? (Charakter prawny nowelizacji konstytucji z 1989 r.), „Studia Iuridica Toruniensia” 2010, t. 7, s. 90–104. DOI: https://doi.org/10.12775/SIT.2010.014
Chałubińska-Jentkiewicz K., Art. 48, w: Ustawa o Policji. Komentarz, pod red. K. Chałubińskiej-Jentkiewicz, J. Kurek, wyd. 1, Warszawa 2021, Legalis.
Dolny J., Konstytucyjne kompetencje Prezydenta RP w zakresie sił zbrojnych, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2024, nr 1, s. 58–74.
Dolny J., Korpus obrony cywilnej i jego współdziałanie z Siłami Zbrojnymi w świetle ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2025, nr 1, s. 44–59. DOI: https://doi.org/10.4467/29567610PIB.25.011.21869
Dolny J., Weryfikacja byłych funkcjonariuszy tzw. policji granatowej a weryfikacja byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa – podobieństwa i różnice, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2025, nr 3, s. 114–138.
Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2012, Kraków 2013.
Dunaj K., Zadania i kompetencje ministra właściwego do spraw wewnętrznych w zakresie bezpieczeństwa państwa, w: M. Czuryk, K. Dunaj, M. Karpiuk, K. Prokop, Bezpieczeństwo państwa. Zagadnienia prawne i administracyjne, Olsztyn 2016, s. 66–75.
Giżyńska M., Uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie bezpieczeństwa państwa, w: Jakość w działaniach na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego państw Grupy Wyszehradzkiej z perspektywy europejskiej, pod red. M. Sitek, P. Majera, Józefów 2011, s. 369–382.
Grzybowski M., Kształtowanie się relacji pomiędzy Prezydentem a Radą Ministrów pod rządami Konstytucji RP z 1997 r., „Gubernaculum et Administratio” 2024, t. 2, nr 1(29), s. 123–146. DOI: https://doi.org/10.16926/gea.2024.01.02.08
Grzybowski M., Struktura Rady Ministrów w Rzeczpospolitej Polskiej a reforma centrum rządowego (1992–1999), „Państwo i Społeczeństwo” 2002, nr 2, s. 93–115.
Jagielski T., Funkcje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do praktyki politycznej, „Wschód Europy” 2022, nr 8(2), s. 83–97. DOI: https://doi.org/10.17951/we.2022.8.2.83-97
Jałoszyński K., Organy administracji rządowej wobec zagrożeń terrorystycznych. Policja w walce i przeciwdziałaniu terroryzmowi, Bielsko-Biała 2009.
Kolaszyński M., Status ustrojowy polskich służb specjalnych po 1989 roku, Kraków 2016.
Kuczma P., Rada Bezpieczeństwa Narodowego, „Zeszyty Naukowe DWSPiT. Studia z nauk społecznych” 2014, nr 7, s. 11–24.
Majer P., Między koniecznością a możliwościami – przekształcenia w resorcie spraw wewnętrznych w okresie transformacji ustrojowej w Polsce; Aspekty organizacyjno-prawne, „Zeszyty Prawnicze UKSW” 2011, nr 11(3), s. 221–242. DOI: https://doi.org/10.21697/zp.2011.11.3.12
Mażewski L., Sposób powoływania i zakres kompetencji Prezydenta RP w perspektywie powstania systemu premierowskiego, „Przegląd Konstytucyjny” 2019, nr 3, s. 5–32.
Mojak R., Stanowisko konstytucyjne Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Małej konstytucji 1992 roku, „Przegląd Sejmowy” 1993, nr 2, s. 68–112.
Momro P., Prezydentura gen. Wojciecha Jaruzelskiego w świetle teorii i praktyki zarządzania władczymi kompetencjami ustrojowymi, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica” 2015, nr 14(181), s. 65–85.
Niemczyk Ł., Umiejscowienie Jednostki Wojskowej GROM w systemie bezpieczeństwa państwa, „Terroryzm – studia, analizy, prewencja” 2025, nr 7, s. 255–279. DOI: https://doi.org/10.4467/27204383TER.25.033.21810
Nieścior B., Status prawny urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–990, „International Journal of New Economics and Social Sciences” 2023, nr 21(5), s. 307–321. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.5011
Nycz M., „Prezydent się nie zgodził”. Nowe fakty ws. szefa SOP, RMF24, 20 I 2026, https://www.rmf24.pl/polityka/news-prezydent-sie-nie-zgodzil-nowe-fakty-ws-szefa-sop,nId,8059133 (dostęp: 19 II 2026).
Piotrowski P. Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990, „Pamięć i Sprawiedliwość”2003, 3(1), s. 51–107.
Rogowski S., Nowelizacje konstytucji z 22 lipca 1952 r. w latach 1989–1991, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 2009, t. 12, s. 309–330.
Rytel-Warzocha A., Constitutional reforms in Poland after 7 April 1989, „Toruńskie Studia Polsko-Włoskie” 2021, t. 17, s. 75–85. DOI: https://doi.org/10.12775/TSP-W.2021.006
Sarnecki P., Głowa państwa w obu polskich konstytucjach kwietniowych, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 22, s. 297–308. DOI: https://doi.org/10.17951/sil.2014.22.297
Siemieński F., Kwietniowa nowela konstytucyjna 1989 roku, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1989, nr 51(4), s. 1–22.
Skrzydło W., Władza wykonawcza w Małej Konstytucji z roku 1992, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia. Sectio G” 1993, nr 40(19), s. 175–182.
Surmański M., Bezpieczeństwo i obronność państwa w świetle kompetencji prezydenta RP i Rady Ministrów, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2013, nr 1(25), s. 125–139.
Szymczak T., Prezydent – pozycja ustrojowo-prawna (wybrane zagadnienia), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 1994, t. 59, s. 123–142.
Wawrzyniak J., Prezydentura w Polsce (uwagi ogólne), w: Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwiązania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariuszowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, pod red. K. Skotnickiego, K. Składowskiego, A. Michalak, s. 451–460.
Wawrzyniak J., Sejm i Senat w latach 1989–1997, w: Dzieje Sejmu Polskiego, pod red. J. Bardacha, Warszawa 1997, s. 307–369.
Winczorek P., Art. 154, w: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., Warszawa 2000.
Wojciszko M., Pozycja ustrojowa wybranych organów państwa w kontekście realizacji przez nie zadań w obszarze obronności, „Zeszyty Naukowe WSOWL” 2012, nr 1(163), s. 5–27.
Wojnicki J., Wpływ sposobu wyboru prezydenta na jego pozycję ustrojową – doświadczenia wybranych państw europejskich, „Studia Politologiczne” 2016, t. 42, s. 141–163.
Woźnicki M., Geneza i ewolucja odpowiedzialności politycznej ministra w III Rzeczypospolitej Polskiej, Lublin 2018.
Wróbel W., Negatywne (blokujące) uprawnienia Prezydenta w świetle art. 144 ust. 2 Konstytucji, „Państwo i Prawo” 2024, nr 12, s. 87–98.
Złamańczuk P., Art. 11, w: M. Rogalski, P. Szustakiewicz, P. Złamańczuk, Ustawa o Służbie Ochrony Państwa. Komentarz, wyd. 1, Warszawa 2019, Legalis.
License
Copyright (c) 2026 Jarosław Dolny
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.