Słowa kluczowe
praktyki transgraniczne
pogranicze
granica
społeczność lokalna
Jak cytować
Abstrakt
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie praktyk transgranicznych w życiu codziennym mieszkańców Cieszyna. Przesłanką do podjętych rozważań była chęć poznania mechanizmów transferu kulturowego, obejmującego przepływ przedmiotów materialnych i niematerialnych. Cieszyn stanowi przykład miasta podzielonego sztuczną granicą państwową i przechodzącego proces scalania po wstąpieniu obu krajów do strefy Schengen. Efektem tych wydarzeń są licznie podejmowane inicjatywy oddolne i odgórne. Ramę teoretyczną stanowią koncepcje: „prawa do miasta i przestrzeni postrzeganej”, „socjologii codzienności”, „deborderyzacji” i „krajobrazów pogranicznych”. Do pomiaru zjawisk transgranicznych posłużyły natomiast: częstość przekraczania głównych arterii, cele odwiedzania i wybór popularnych miejsc w Czeskim Cieszynie, sposób przemieszczania się, a także opinie na temat powodów korzystania z usług przez Czechów po polskiej stronie. Analiza odpowiedzi respondentów opierała się na materiale empirycznym, zebranym za pomocą techniki indywidualnych wywiadów kwestionariuszowych w formie face-to-face. Wnioski płynące z badań obejmują nakreślenie wymiarów zaobserwowanych praktyk transgranicznych.
Bibliografia
Aleksander J. C., Giesen B., Mast J. L. (2006), Social Performance: Symbolic Action, Cultural Pragmatics, and Ritual, Cambridge University Press, Cambridge.
Babbie E. (2009), Podstawy badań społecznych, tłum. Agnieszka Kloskowska-Dudzińska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bogunia-Borowska B. (2008), Codzienność życia społecznego – wyzwania dla socjologii XXI wieku, [w:] Socjologia codzienności, red. P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska, Wydawnictwo Znak, Kraków, s. 57–58.
Bovone L. (1989), Theories of Everyday Life: a Search for Meaning or a Negation of Meaning?, [w:] The Sociology of Everyday Life, red. M. Mafessoli, Sage, London, s. 41–60.
Brambilla C. (2015), Exploring the critical potential of the borderscapes concept, „Geopolitics”, vol. 20, nr 1, s. 14–34.
Collins R. (2004), Interaction Ritual Chains, Princeton University Press, Princeton.
Dębicki M., Zenderowski R. (2021), Dlaczego Cieszyn (nie) jest stolicą Europy Środkowej? Idiosynkratyczne mniemania o charakterze miasta, Wydawnictwo UKSW, Warszawa.
Dołzbłasz S. (2015), Cieszyn-Czeski Cieszyn – wybrane aspekty funkcjonowania miasta podzielonego na granicy polsko-czeskiej w kontekście transgranicznej mobilności mieszkańców, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, vol. 4, nr 4, s. 201–219.
Elias N. (1980), Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu, tłum. Tadeusz Zabłudowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Goffman E. (1963), Behavior in Public Places, Free Press, New York.
Google Maps, https://www.google.com/maps, 06.08.2025.
Jańczak J. (2008), Polsko-niemieckie regiony transgraniczne i miasta transgraniczne po 2004 roku. Pomiędzy pragmatyzmem instytucjonalnym a izolacją społeczna, [w:] Przekształcenia regionalnych struktur funkcjonalno- przestrzennych. Europa bez granic – nowa jakość przestrzeni, red. S. Dołzbłasz, A. Raczyk, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław, s. 93–100.
Konecki K. (2009), Teoretyzowanie w socjologii – czyli o odkrywaniu i konstruowaniu teorii na podstawie analizy danych empirycznych, [w:] Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego, red. B. Glaser, A. Strauss, Zakład Wydawniczy „NOMOS”, Kraków, s. 7–29.
Kulczyńska K. (2018), Miasta podzielone na granicach Polski, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Lefebvre H. (1996), Writings on Cities, Blackwell Publishers, Oxford.
Maffesoli M. (1989), The Sociology of Everyday Life, Sage, London.
Merton R. (1996), Social Expected Durations, [w:] On Social Structure and Science, red. P. Sztompka, Chicago University Press, Chicago, s. 162–172.
Opiłowska E., Dolińska K., Kajta J., Makaro J., Niedźwiecka-Iwańczak N. (2022), Narracje o miastach podzielonych w Europie Środkowej, Scholar, Warszawa.
Rusek H., Kasperek A., Szymeczek J. (2012), Z dziejów antagonizmu i pojednania polsko-czeskiego oraz katolicko-ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim. Studium socjologiczne na przykładzie Cieszyna i Czeskiego Cieszyna, [w:] Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych, red. J. Kurczewski, A. Herman, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk, s. 89–144.
Simmel G. (2006), Most i drzwi. Wybór esejów, tłum. Małgorzata Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa.
Spierings B., van der Velde M. (2008), Shopping, borders and unfamiliarity: consumer mobility in Europe, „Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie”, vol. 99, nr 4, s. 497–505.
Szlachcicowa I. (2019), Borderscapes – krajobrazy granic jako nowa perspektywa badań, „Politeja”, vol. 16, nr 1, s. 15–29.
Sztompka P. (2008), Życie codzienne – temat najnowszej socjologii, [w:] Socjologia codzienności, red. P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska, Wydawnictwo Znak, Kraków, s. 24–26.
Teufel N. (2014), The spatial production of a border-crossing civil society in Görlitz and Zgorzelec. A German point of view, „Bulletin of Geography. Socio-economic Series”, nr 25, s. 215–231.
Wróblewski Ł. (2020), Kształtowanie relacji na polsko-czeskim transgranicznym rynku usług kultury, PWE, Warszawa.
Zenderowski R., (2002), Stosunki między mieszkańcami miast podzielonych granicą państwową na przykładzie Cieszyna i Czeskiego Cieszyna (Český Těšín). Studium socjologiczne, „Studia Regionalne i Lokalne”, vol. 8, nr 1, s. 49–78.
Zenderowski, R., Brzezińska, M. (2014), Miasta podzielone granicą państwową w nowych państwach członkowskich UE: od separacji do integracji. Pogranicze. „Polish Borderlands Studies”, vol. 2, nr 2, s. 164–183.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paweł Orzechowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.