Słowa kluczowe
II wojna światowa
polityka pamięci
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł zawiera próbę przedstawienia głównych motywów dotyczących II wojny światowej obecnych w oficjalnej narracji historycznej Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. Przedstawiono również ewolucję tejże narracji, która dokonała się szczególnie po przełomie roku 1989. W celu zrealizowania tych zamierzeń autor posłużył się aparatem pojęciowym wytworzonym w przestrzeni refleksji naukowej badań nad pamięcią.
Najważniejsze wnioski przedstawione w tekście ukazują kościelne odniesienia do wydarzeń lat 1939–1945 jako element budowania wspólnoty pamięci. Pierwotnie była ona konstruowana poprzez nawiązywanie do tradycyjnego paradygmatu historii heroicznej i próbę teologicznego usensowienia wydarzeń wojennych. Współcześnie nastąpiło delikatne przesunięcie akcentów w kościelnej interpretacji czasu wojny. Jest to związane z ewolucją nauczania Kościoła powszechnego i zmianami w funkcjonowaniu pamięci zbiorowej polskiego społeczeństwa.
Autor wskazuje w konkluzji na paradoksy, które widoczne są w kościelnej narracji historycznej i mogą w efekcie utrudnić bądź uniemożliwić utrzymanie Kościoła jako względnie koherentnej wspólnoty pamięci.
Bibliografia
Becker J. (1982), Watykan a sytuacja Kościoła w okupowanej Polsce, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa.
Benedykt XVI (2006), Przemówienie podczas wizyty w Auschwitz-Birkenau, http://portal.tezeusz.pl/cms/tz/index.php?id=2162, 24.01.2016.
Cornelissen C. (2014), Czym jest kultura pamięci. Pojęcie – metody – perspektywy, w: (Kon)teksty pamięci. Antologia, red. K. Kończal, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.
Gowin J. (1999), Kościół w czasach wolności, Znak, Kraków.
Halbwachs M. (2008), Społeczne ramy pamięci, PWN, Warszawa.
Hlond A. (2003), Dzieła, t. 1, Kucharski Oficyna Wydawnicza, Toruń.
Jacewicz W., Woś J. (1977), Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, Wyd. ATK, Warszawa.
Jan Paweł II (1979), Homilia wygłoszona podczas Mszy Św. na Placu Zwycięstwa, http://ekai.pl/biblioteka/dokumenty/x537/homilia-jana-pawla-ii-wygloszona-podczas-mszy-sw-na-placu-zwyciestwa/, 24.01.2016.
Jan Paweł II (2005), Pamięć i tożsamość, Znak, Kraków.
Kłoczowski J., Mullerowa L., Skarbek J. (1986), Zarys dziejów Kościoła katolickiego w Polsce, Znak, Kraków.
Komunikaty Konferencji Episkopatu Polski 1945–2000 (2006), oprac. J. Żaryn, Pallotinum, Poznań.
Kula M. (2008), Elementy wystroju kościołów katolickich jako wyraz i zarazem instrument potocznego spojrzenia na historię, w: Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, red. S. M. Nowinowski, J. Pomorski, R. Stobiecki, IPN, Łódź.
Kornat M. (2006), Ambasador Kazimierz Papée – piętnaście rozmów z papieżem Piusem XII, „Zeszyty Historyczne” (Paryż), z. 156.
Listy Pasterskie Episkopatu Polski 1945–2000, t. I–II (2003), red. P. Libera, A. Rybicki, S. Łącki, Michalineum, Warszawa.
Nijakowski L. M. (2008), Polska polityka pamięci. Esej socjologiczny, WAiP, Warszawa.
Oświadczenie biskupów polskich i niemieckich z okazji 70. rocznicy wybuchu wojny (2009), http://www.nto.pl/artykuly-archiwalne/art/4125909,przeczytaj-oswiadczenie-biskupow-polskich-i-niemieckich-z-okazji-70-rocznicy-wybuchu-wojny,id,t.html, 24.01.2016.
Płoski K. (2007), Kazanie Biskupa Polowego wygłoszone w Święto Weterana, http://ordynariat.wp.mil.pl/pl/42_6132.html, 24.01.2016.
Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski (1950), http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TH/THW/porozumienie_RP_1950.html, 24.01.2016.
Słowo biskupów diecezjalnych z Jasnej Góry w 75. rocznicę wybuchu II wojny światowej (2014), http://episkopat.pl/dokumenty/pozostale/6107.1,Tak_dla_pokoju_i_rozwoju_narodow_Nie_dla_wojny_i_zabijania.html, 24.01.2016.
Stachowiak P. (2009), Kościół wobec pamięci zbiorowej polskiego społeczeństwa. O niektórych strategiach i celach „kościelnej polityki pamięci”, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne”, nr 3. DOI: https://doi.org/10.14746/ssp.2009.3.05
Stachowiak P. (2012), Kościół katolicki wobec pamięci zbiorowej Polaków. Ciągłość i zmiana, „Przegląd Politologiczny”, nr 3.
Szpociński A. (2007), O współczesnej kulturze historycznej Polaków, w: Przemiany pamięci społecznej a teoria kultury, red. B. Korzeniewski, Instytut Zachodni, Poznań.
Wolfrum E. (1999), Geschichtspolitik in der Bundesrepublik Deutschland, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt.
Wprowadzenie bp. Stanisława Gądeckiego do liturgii pokutnej za pomordowanych w Jedwabnem i innych miejscowościach sprawowanej przez Episkopat Polski w warszawskim kościele Wszystkich Świętych 27 maja 2001 r. (2001), http://www.tygodnik.com.pl/jedwabne/modlitwa.html, 24.01.2016.
Wyszyński S. (1946a), O chrześcijańskim wyzwoleniu człowieka. List pasterski na Adwent 1946, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/0014.php, 24.01.2016.
Wyszyński S. (1946b), Na dzień poświęcenia się Narodu Polskiego Niepokalanemu Sercu Maryi, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/c024.php, 24.01.2016.
Wyszyński S. (1947), O katolickiej woli życia. List pasterski na Wielkanoc 1947, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/0029.php, 24.01.2016.
Wyszyński S. (1949), Przemówienie na ingresie do prokatedry warszawskiej, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/_00004.php, 24.01.2016.
Zaremba M. (2012), Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Znak, Kraków.
Zieliński Z. (2003), Kościół w Polsce 1944–2002, Polwen, Radom.
Żaryn J. (2003), Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce, Neriton, Warszawa.
Licencja
Copyright
© 2015 Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM w Poznaniu
OPEN ACCESS