ТЕОРІЯ ІНСТРУМЕНТАЛЯ В ОБ’ЄКТИВНІЙ ГРАМАТИЦІ: КАТЕГОРІЙНІСТЬ, СТРУКТУРНІСТЬ (кваліфікація локативно-аналітичної семантики інструменталя Євгеном Тимченком)1

Main Article Content

АНАТОЛІЙ ЗАГНІТКО

Abstrakt

W artykule przeanalizowano status znaczenia lokatywno-analitycznego w strukturze narzędnika rzeczownikowego. Dokonano kwalifikacji przestrzeni ogólnej paradygmatu funkcjonalnego i semantycznego narzędnika rzeczownikowego z uwzględnieniem lokatywności statycznej oraz dynamicznej, a także podstawowych tendencji synkretyzmu. Nakreślono podstawy konceptualne interpretacji lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika autorstwa Jewhena Tymczenki. Prześledzono w ujęciu linearnym pozycyjną wewnątrzzdaniową wariantywność lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika, jego fleksję, wewnętrzną wariantywność semantyczną oraz status funkcyjny. Dzięki konsekwentnej analizie kwalifikacji lokatywnoanalitycznego znaczenia narzędnika dostrzeżono tendencje utrwalania badanego znaczenia w strukturze współczesnego narzędnika rzeczownikowego oraz kierunki redukcji lokatywnoanalitycznego znaczenia w strukturze narzędnika, które uwarunkowane zostały przez wewnątrzkategorialne współoddziaływanie pomiędzy przypadkami oraz konkurencję między nimi. To ostatnie zjawisko przejawia się poprzez zastępowanie form lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego formami biernika, miejscownika, a częściowo również dopełniacza i celownika. W artykule scharakteryzowano również podstawowy korpus analitycznych morfemów składniowych w strukturze lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego. Prawidłowości rozwoju gramatyki obiektywnej odzwierciedlają podstawowe zmiany w ewolucji lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego, co potwierdza konkurencja między przypadkami i redukcja części analitycznych morfemów składniowych w syntag- matycznych użyciach narzędnika rzeczownikowego

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Językoznawstwo

Bibliografia

  1. Bulygina А. S., Tvoritel’nyj mesta bespredlozhnyj [The Instrumental Case of a Place without Prepositions], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 246−265.
  2. Bulygina А. S., Tvoritel’nyj mesta s predlogami [The Instrumental Case of a Place with Prepositions], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 266−288.
  3. Vykhovanets I. R., Systema vidminkiv ukrainskoi movy [Case System of the Ukrainian Language], Kyiv: Naukova dumka, 1987.
  4. Gadolina M. А., Tvoritel’nyj ogranicheniya [Instrumental Limitations], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 201−221. Gadolina M. А., Tvoritel’nyj priimennoj [Instrumental with a Noun], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 289−312.
  5. Horodenska K., Problema vydilennia slovotvirnykh katehorii [The Problem of Separating Word-Building Categories], [v:] „Movoznavstvo”, 1994, № 6, s. 22–28.
  6. Gofman T. V., Konceptualizaciya prostranstva v semantike predlogov [Conceptualization of Space in the Semantics of Prepositions], avtoref. dis. … kand. filol. nauk, Moskva 2005.
  7. Zahnitko A., Slovnyk suchasnoi linhvistyky: poniattia i terminy, v 4-kh tomakh. [Vocabulary of Linguistic Studies: Understanding and Terms, vol. 1−4], Donetsk: Donets. natsional. un-t, 2012.
  8. Kacnel’son S. D., Kategorii yazyka i myshleniya [Categories of Language and Thinking] , Moskva: Yazyki slavyanskoj kul’tury, 2001.
  9. Kostusiak N. M., Struktura mizhrivnevykh katehorii suchasnoi ukrainskoi movy [The Structure of the Inter-Level Categories of Modern Ukrainian Language], Lutsk: Volyn. nats. un. im. Lesi Ukrainky, 2012.
  10. Lavrinets O., Aktyvni i pasyvni konstruktsii v suchasnii ukrainskii naukovii movi [Active and Passive Constructions in Modern Ukrainian Scientific Language], [v:] „Naukovi zapysky NaUKMA”, t. 111: Filolohichni nauky, 2010, s. 11–16.
  11. Lander M., Mekhanizm formuvannia slovotvirnoi katehorii instrumentalia yak samostiinoi katehoriinepredykatnohotypu[TheMechanismofFormationofthe Word-Building Category of the Tool as an Independent Category of the Unpredictable Type], [v:] „Linhvistychni studii Linguistic Studies”, 2007, vyp. 15, s. 407–411.
  12. Malakhovskaya L. S., Tvoritel’nyj vremeni [Instrumental Time], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 222−246.
  13. Masytska T., Typolohiia semantyko-syntaksychnykh rechennievykh zalezhnostei [Typology of Semantic-Syntactic Deposits], Lutsk: Tverdynia, 2016.
  14. Mezhov O. H., Typolohiia minimalnykh semantyko-syntaksychnykh odynyts [Typology of Minimal Semantic-Syntactic Units], Lutsk: Volyn. nats. un-t im. Lesi Ukrainky, 2012.
  15. Morozkina E. А., Morozkin Y. N., Safina Z. M., Prostranstvennye predlogi v svete teorii fraktalov [Spatial Prepositions in the Light of Fractal Theory], [v:] „Vestnik Chuvashskogo universiteta. Filologicheskie nauki. Yazykoznanie”, 2017, vyp. 1, s. 269−276.
  16. Mrazek R., Sintaksis russkogo tvoritel’nogo (strukturno-sravnitel’noe issledovanie) [The Syntax of the Russian Instrumental (Structural-Comparative Study)], Praga: Státní pedagogické nakladatelství, 1964.
  17. Murzina L., Vzaiemodiia slovotvirnoi katehorii instrumentalnosti ta inshykh slovotvirnykh katehorii imennyka [Interaction of the Word-Building Category of Iinstrumentalism and Other Word-Building Categories of the Noun], [v:] „Aktualni problemy hramatyky”, vyp. 2, s. 53–56.
  18. Mustayoki A., Teoriya funktsionalnogo sintaksisa: ot semanticheskix struktur k yazykovym sredstvam [Theory of Functional Syntax: from Semantic Structures to Language Tools], Moskva: Yazyki slavyanskoy kultury, 2006.
  19. Netrebchuk L. N., Zasoby vyrazhennia katehorii lokatyvnosti v romani Liny Kostenko Marusia Churai [Means of Expression of Locative Category in Marusia Churai Novel by Lina Kostenko], [v:] „Kultura narodov Prychernomoria”, 2003, № 43, s. 225−228.
  20. Plungyan V. А., Raхilina E. А., Po povodu “lokalistskoj” koncepcii znacheniya: predlog POD [Regarding the “Localist” Concept of Meaning: the Preposition POD], [v:] Issledovaniya po semantike predlogov, gl. red. D. Pajar, Moskva: Russkie slovari, 2000, s. 115−133.
  21. Potebnya A. A., Iz zapisok po russkoy grammatike, t. I–II [From Notes on Russian Grammar, Vol. І–ІІ], Moskva: Uchpedgiz, 1958.
  22. Skab M. S., Hramatyka apeliatsii v ukrainskii movi [Grammar of Appeal in the Ukrainian Language], Chernivtsi: Misto, 2002, 272 s.
  23. Stanisheva D. S., Tvoritel’nyj sovokupnosti [Instrumental Aggregate], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 193−200.
  24. Stanisheva D. S., Tvoritel’nyj sociativnyj [Instrumental Sociative], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 41−75.
  25. Tymchenko Y., Vokatyv i instrumental v ukrainskii movi [Vocativ and Instrumental in the Ukrainian Language], Kyiv: Z Drukarni Ukrainskoi Akademii Nauk, 1926.
  26. Tixomirova T. S., Process adverbializacii tvoritel’nogo padezha [Adverbialization Process of the Instrumental Case], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 313−350.
  27. Xodova T. I., Tvoritel’nyj padezh v stradatel’nyx konstrukxiyax i bezlichnyx predlozheniyaх [Aboriginal in Passive Constructions and Impersonal Sentences], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 127−158.
  28. Xodova T. I., Tvoritel’nyj prevrashheniya i sravneniya [The Instrumental Transformation and Comparison], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 181−192.
  29. Xodova T. I., Tvoritel’nyj prichiny [Instrumental Reasons], [v:] Tvoritel’nyj padezh v slavyanskix yazykax, pod red. S. D. Bernshtejna, Moskva: АN SSSR, 1958, s. 158−180.
  30. Yakobson R. O., Izbr. rab. [Selected Works], Moskva: Progress, 1985.
  31. Wunderlich D. & Herweg M., Lokale und Direktionale, [in:] Stechov A. von. & D. Wunderlich (Eds.), Semantik — ein internationales Handbuch der zeitgenössischen Forschung, Berlin – New York: de Gruyter, 1991, p. 758–785.
  32. Talmy L., Toward a Cognitive a Semantics II. Typology and Process in Concept, Boston: Massachusetts Institute of Technology, 2000, p. 17−71.