Diagnozowanie i opiniowanie źródłem problemów oraz dylematów etycznych

Main Article Content

Władysław Jacek Paluchowski

Abstrakt

We wstępie do artykułu opisano podstawowe etyczne problemy realizowania roli zawodowej psychologa a także wskazano, jakie prawa mają klienci psychologa oraz czego ludzie oczekują w kontakcie z psychologiem. Następnie podjęto kwestię jakie prawa człowieka narusza sytuacja diagnozowania oraz jakie są czynniki wiarygodności efektu postępowania diagnostycznego. Po analizie różnic miedzy problemem a dylematem etycznym (moralnym) przedstawiono propozycję modelu podejmowania decyzji etycznych i omówiono jego elementy.


Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Paluchowski, W. J. (2021). Diagnozowanie i opiniowanie źródłem problemów oraz dylematów etycznych. Testy Psychologiczne W Praktyce I Badaniach, (1), 1-20. https://doi.org/10.14746/tppb.2019.1.1
Dział
Teksty zamawiane

Bibliografia

  1. Allan, A., Love, A. (red.). (2010). Ethical Practice in Psychology Reflections from the creators of the APS Code of Ethics. A John Wiley & Sons, Ltd., Publication Anderson, G. (1997). Introduction: Children, Adolescents and Their Powerholders in Therapy Settings. Women & Therapy. 20, 2, 1-6.
  2. Arslan, R. (2018). A review on ethical issues and rules in psychological assessment. Journal of Family, Counseling, and Education, 3(1), 17-29.
  3. Banajski, R. (2006). Analiza decyzji: zastosowania. Prakseologia, 146, 113-122.
  4. de Barbaro, B. (2005). Prawda dla chorych czy prawda dialogu? (uwagi do wprowadzenia prof. Galewicza). Diametros, 4, 103 – 110 .
  5. Beauchamp, T. L. (1990). Promise of the Beneficence Model for Medical Ethics. Journal of Contemporary Health Law & Policy. 6(1), 145-155.
  6. Bidzan M., Bieleninik Ł., Bogucka D., Szulman-Wardal A. (2013). Problemy etyczne w naukach o zdrowiu na przykładzie psychologii klinicznej i psychologii rehabilitacji. Polskie Forum Psychologiczne. 18(3), 363-374.
  7. Biesaga, T. (2004). Dobro pacjenta celem medycyny i podstawą etyki medycznej. Studia Philosophiae Christianae UKSW 40, 153-165.
  8. Biesaga, T. (2005). Autonomia lekarza i pacjenta a cel medycyny. Medycyna Praktyczna, 6, 20-24
  9. Brzeziński, J., Poznaniak, W. (red.). (1994) Etyczne problemy działalności badawczej i praktycznej psychologów. Poznań: Wyd. Fundacji Humaniora.
  10. Bunge, M. (1988). Treatise on Basic Philosophy, V. 8 Ethics. Dordrecht: Reidel.
  11. Bush, S.S., Connell, M.A., Denney, R.L. (2006). Ethical Practice in Forensic Psychology: A
  12. Systematic Model for Decision Making. Washington: American Psychological Association.
  13. Cader, R., Campbell, S., Watson, D. (2005). Cognitive Continuum Theory in nursing decision-making. Journal of Advanced Nursing, 49, 397-405.
  14. Chudzicka-Czupała, A. (2013). Etyczne zachowanie się człowieka w organizacji. Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  15. Corey, G., Corey, M. S., Corey, C., Callanan, P. (2015). Issues and ethics in the helping professions (9th ed.). Stamford: Brooks/Cole.
  16. Cottone, R. R. (2004). Displacing the psychology of the individual in ethical decisionmaking: The social constructivism model. Canadian Journal of Counseling, 38(1), 5- 13.
  17. Czerkawska A., Czerkawski A. (2005). Etyczny wymiar poradnictwa zawodowego. Warszawa: Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej.
  18. Dziarnowska, W., Przybysz, P. (2011). Emocje moralne jako podstawa zmysłu moralnego. Defekty zmysłu moralnego. Rocznik Kognitywistyczny, IV, 57-64.
  19. EFPA (2005). Kodeks Modelowy. Pobrano z: http://www.ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=446
  20. Florek, S. (2012). Intuicyjne i krytyczne myślenie moralne w kontekście jego filogenezy i neuropsychologii. Słupskie Studia Filozoficzne, 11, 125-136.
  21. Forester-Miller, H., Davis, T. (1996). A practitioner’s guide to ethical decision making. Alexandria: American Counseling Association.
  22. Foxcroft, C. D. (2011). Ethical Issues Related to Psychological Testing in Africa: What I Have Learned (So Far). Online Readings in Psychology and Culture, 2(2).
  23. Gauthier, J. (2008). The Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists: Third Draft. Pobrano z: https://www.researchgate.net/publication/228985261_The_universal_declaration_of_ethical_principles_for_psychologists_Third_draft
  24. Goles, T., White, G. B., Beebe, N., Dorantes, C. A., Hewitt, B. (2006). Moral intensity and ethical decision-making: a contextual extension. SIGMIS Database, 37, 2-3, 86-95.
  25. Haas, L. J., Malouf, J. L. (1989). Keeping up the good work: A practitioner’s guide to mental health ethics. Sarasota: Professional Resource Exchange.
  26. Hornowska, E., Paluchowski, W. J. (2016). Opiniowanie czy formowanie? Z doświadczeń Komisji Etyki ds. Projektów Badawczych przy Instytucie Psychologii UAM. NAUKA, 2, 163-169.
  27. Iverson, G. L. (2006). Ethical Issues Associated With the Assessment of Exaggeration, Poor Effort, and Malingering. Applied Neuropsychology, 13(2), 77–90.
  28. Jay, R. (2007). Podejmowanie trafnych decyzji. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  29. Kitchener, K. S. (1984). Intuition, critical evaluation and ethical principles: The foundation for ethical decisions in counseling psychology. Counseling Psychologist, 12, 43–55.
  30. Knapp, S. J., VandeCreek, L. D. (2012). Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach, Second Edition. Washington: American Psychological Association.
  31. Kocet, M. M., Herlihy, B. J. (2014). Addressing value-based conflicts within the counseling relationship: A decision-making model. Journal of Counseling & Development, 92(2), 180-186.
  32. Koocher, G. P., Rey-Casserly, C. M. (2003).Ethical Issues in Psychological Assessment, W: I. B. Weiner, J. R. Graham, J. A. Naglieri, (red.). Handbook of Psychology: Vol. 10 Assessment Psychology. New York: John Wiley and Sons. 166-180
  33. Koocher, G.P., Keith-Spiegel, P. (2008). Making Ethical Decisions and Taking Action. W: Koocher, G.P., Keith-Spiegel, P. (red.) Ethics in Psychology and the Mental Health Professions: Standards and Cases. (s. 20-40). Oxford University Press: New York.
  34. Kosicka B., Ksykiewicz-Dorota A. (2008). Pielęgniarskie modele podejmowania decyzji. Problemy Pielęgniarstwa, 16, 3, 299–303.
  35. Kostecka, M., Namysłowska, I., Ostoja-Zawadzka, K. (2012). Problemy etyczne w terapii schizofrenii. Psychiatria Polska, XLVI, 3, 421–428.
  36. Kozielecki, J. (1975). Psychologiczna teoria podejmowania decyzji. Warszawa: PWN.
  37. Leach, M. M., Stevens, M. J., Lindsay, G., Ferrero, A., Korkut, Y. (2012). The Oxford Handbook of International Psychological Ethics. Oxford University Press.
  38. Łukaszewski, W. (2004). Złudzenia co do kodeksów etycznych. W: J. Brzeziński, M. Toeplitz-Winiewska (red.), Etyczne dylematy psychologii. Wydanie II. (s. 82-88). Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.
  39. Majewska, L. (2016). Możliwość zastosowania teorii decyzji do zagadnień etycznych w ujęciu Klemensa Szaniawskiego. Studia Philosophiae Christianae UKSW, 52, 2, 111-130.
  40. Martin, T.A., Bush, S.S. (2008). Ethical considerations in geriatric neuropsychology. NeuroRehabilitation, 23, 447-454.
  41. McMillan, T.M., Anderson, S., Baker, G., Berger, M., Powell, G.E., Knight, R. (2009).
  42. Assessment of effort in clinical testing of cognitive functioning for adults. British Psychological Society.
  43. Mika, S. (2004). Oj, ciężko, ciężko być psychologiem ... . W: J. Brzeziński, M. ToeplitzWiniewska (red.), Etyczne dylematy psychologii. Wydanie II. (s. 158-175). Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.
  44. Muñiz, J., Hernández, A., Ponsoda, V. (2015). New guidelines for test use: research, quality control and security of tests. Papeles del Psicologo; 36(3), 161-173
  45. New Zealand Psychologists Board (2013). Guidelines for the Use of Psychometric Tests. Wellington NZ: New Zealand Psychologist’s Board.
  46. Paluchowski W.J. (2010). Diagnoza oparta na dowodach empirycznych - czy potrzebny jest "polski Buros"?, Roczniki Psychologiczne, 13(2), s. 7-28.
  47. Paluchowski W.J. (2015). Kompetencje diagnostyczne psychologów. [W:] M. Filipiak, W. J. Paluchowski, B. Zalewski, M. Tarnowska (red.) Diagnoza Psychologiczna:
  48. kompetencje i standardy. Wybrane zagadnienia. (s. 35-56). Warszawa: PTP/PTP.
  49. Paluchowski W.J., Tarnowska M., Filipiak M., Zalewski B. (2015). Standardy diagnozy psychologicznej. [W:] M. Filipiak, W. J. Paluchowski, B. Zalewski, M. Tarnowska
  50. (red.) Diagnoza Psychologiczna: kompetencje i standardy. Wybrane zagadnienia. (s. 57-93). Warszawa: PTP/PTP.
  51. Paluchowski, W. J. (2016). Stanowisko Komisji ds. Testów Psychologicznych Komitetu Psychologii PAN w sprawie kryteriów wiarygodności wyników badań
  52. diagnostycznych. KP PAN. Pobrano z: http://www.kompsych.pan.pl/images/Komisja_Test%C3%B3w/Kryteria_wiarygodno%C5%9Bci_wynik%C3%B3w_bada%C5%84_diagnostycnych.pdf
  53. Paluchowski, W. J.. Hornowska, E. (2017). Problemy związane z badaniami testowymi osób niepełnosprawnych. W: W.J. Paluchowski (red.). Diagnozowanie - wyzwania i konteksty. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM
  54. Paluchowski, W.J. (1994). Problemy etyczne zawodu psychologa a wykorzystanie komputerów w praktyce psychologicznej. W: J. Brzeziński, W. Poznaniak (red.),
  55. Etyczne problemy działalności badawczej i praktycznej psychologów. Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 103-110
  56. Paluchowski, W.J. (2008). Diagnoza psychologiczna. Proces, narzędzia, standardy. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
  57. Parzuchowski, M., Bocian, K. Wojciszke, B., Szuster, A., Gniewek, A i in. (2017). Od skrajności do codzienności: współczesna psychologia ocen moralnych. Psychologia
  58. Społeczna, 39 (4), 388-398.
  59. Pellegrino E. D., Thomasma, D. C. (1987). The Conflict between Autonomy and Beneficence in Medical Ethics: Proposal for a Resolution The Conflict between Autonomy and Beneficence in Medical Ethics: Proposal for a Resolution. Journal of Contemporary Health Law & Policy, 3(1), 23-46.
  60. Polskie Towarzystwo Psychologiczne (2000). Kodeks etyczno-zawodowy psychologa. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (t. 3, s. 837-844). Gdańsk:
  61. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; też: http://ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=29 Polskie Towarzystwo Psychologiczne (2018). Kodeks Etyczny Psychologa PTP. Kraków: Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (pobrano z: http://)
  62. Poznaniak W. (1994). Diagnozowanie a etykietowanie stygmatyzowanie) ludzi. W: J. Brzeziński, W. Poznaniak (red.), Etyczne problemy działalności badawczej i praktycznej psychologa. (s. 73–81) Poznań: Wyd. Fundacji Humaniora.
  63. Sokołowska, J. (2005). Psychologia decyzji ryzykownych. Ocena prawdopodobieństwa i modele wyboru w sytuacji ryzykownej. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „Akademica”.
  64. Stadler, H. A. (1986). Making hard choices: Clarifying controversial ethical issues. Counseling and Human Development, 19, 1–10.
  65. Stepulak, M. Z. (2004). Tajemnica zawodowa w działalności badawczej i praktycznej psychologów. W: J. Brzeziński, M. Toeplitz-Winiewska (red.), Etyczne dylematy
  66. psychologii. Wydanie II. (s. 89-117). Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.
  67. Stone, C. (2009). School Counseling Principles: Ethics and Law (2nd. ed.). Alexandria: American School Counselor Association
  68. Szaniawski K. (1983). Racjonalność jako wartość. Studia Filozoficzne, 5-6, 7–15.
  69. Szaniawski, K. (1967). Teoria decyzji a etyka. Etyka 2, 7–17.
  70. Tyszka T. (2010). Decyzje. Perspektywa psychologiczna i ekonomiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
  71. Tyszka T., Zaleśkiewicz T. (2001). Racjonalność decyzji. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
  72. Van Hoose, W. H., Paradise, L. V. (1979). Ethics in counseling and psychotherapy: Perspectives in issues and decision making. Cranston, RI: Carroll.
  73. Wyrzykowska, E. (2008). Głos o gotowości psychologów do refleksji etycznej. Polskie Forum Psychologiczne, 13, 1, 61-65