Słowa kluczowe
socjoterapia
rozwój w okresie adolescencji
Jak cytować
Abstrakt
Edukacja seksualna stanowi istotny czynnik wspierania rozwoju nastolatków, przyczyniając się do nabywania wiedzy, umiejętności i postaw niezbędnych do podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczących zdrowia seksualnego. Włączenie elementów edukacji seksualnej do działań socjoterapeutycznych daje szanse nie tylko na zrozumienie przez nastolatków ważnych dla nich tematów związanych z płcią i seksualnością, ale także na rozwój kompetencji emocjonalnych, społecznych i behawioralnych. Niniejszy artykuł wskazuje rolę edukacji seksualnej w socjoterapii, podkreślając jej potencjał w zakresie zapobiegania ryzykownym zachowaniom seksualnym, promowania bezpieczeństwa i wspierania rozwoju zdrowych relacji międzyludzkich. Analiza podkreśla znaczenie dostarczania naukowo dokładnych i odpowiednich dla wieku informacji, a także tworzenia środowiska akceptacji, otwartej komunikacji i konstruktywnej informacji zwrotnej. Dzięki połączeniu strategii edukacyjnych i terapeutycznych socjoterapia wzbogacona o edukację seksualną może zwiększyć samoświadomość, regulację emocjonalną i kształtowanie tożsamości u nastolatków. Artykuł podkreśla znaczenie tego zintegrowanego podejścia dla promowania za równo dobrego samopoczucia psychicznego, jak i zdrowia seksualnego, umożliwiając ostatecznie młodym ludziom bezpieczne i odpowiedzialne poruszanie się po zawiłościach relacji intymnych.
Bibliografia
Begoyan, A. Chodecka, A., Beisert, M., Izdebska, A., Pilarczyk, K., Zielona-Jenek, M., Begoyan, A. (2016). Ekspresja seksualna dziecka przedszkolnego w opisie jego opiekunów. [Badanie].
Beisert, M. (1991). Seks twojego dziecka. Poznań: K. Domke.
Beisert, M. (2006). Rozwojowa norma seksuologiczna jako kryterium oceny zachowań seksualnych dzieci i młodzieży. Dziecko krzywdzone. Teoria Badania Praktyka, 16, 1–15.
Biuro Regionalne WHO dla Europy i BZgA. (n.d.). Standardy edukacji seksualnej w Europie. Pobrano z: https://www.bzga-whocc.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/BZgA_Standards_Polish.pdf [dostęp: 11.10.2025].
Borzucka-Sitkiewicz, K., Syrek, E. (2009). Edukacja zdrowotna. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Brooks-Russell, A., Foshee, V.A., Reyes, H.L.M. (2015). Dating violence. W: T.P. Gullotta, R.W. Plant, M.A. Evans (red.). Handbook of Adolescent Behavioral Problems (559 576). Boston: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4899-7497-6_29
Brzezińska, A. (2023). Przemoc na randkach w pracy socjoterapeutycznej z młodzieżą. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 1, 105–117. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.7
Dec-Pietrowska, J., Walendzik-Ostrowska, A. (2020). Wokół problematyki edukacji seksualnej w Polsce. Wychowanie w Rodzinie, 23(2), 229–242. DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/170454
Erikson, E.H. (2012). Dopełniony cykl życia. Gliwice: Wydawnictwo Helion.
Herman, T. (2014). Socjoterapia w profilaktyce w pracy z młodzieżą. Studia Edukacyjne, 33, 189–200. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2014.33.10
IBE. (2015). Raport EKD. Pobrano z: https://www.ibe.edu.pl/images/materialy/IBE-raport-EKD.pdf [dostęp: 12.10.2025].
Instytut Badań Pollster. Seksualna Mapa Polski. (2024). Pobrano z: https://pollster.pl/files/case-study/2024/07/Raport-rozkladowki.pdf?utm_source=chatgpt.com [dostęp: 16.10.2025]
IPPF. (2006). Framework for comprehensive sexuality education. London. Aktualizacja 2010: http://www.ippf.org/NR/rdonlyres/CE7711F7-C0F0-4AF5-A2D5-1E1876C24928/0/Sexuality.pdf [dostęp 16.10.2025].
Izdebski, Z. (2012). Seksualność Polaków na początku XXI wieku. Studium Badawcze. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jankowiak, B.A. (2017). Zachowania ryzykowne współczesnej młodzieży. Studium teoretyczno-empiryczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B.A. (2023). Związki intymne młodzieży. Studium teoretyczno-empiryczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B., Gulczyńska, A. (2013). Edukacja seksualna w socjoterapii. Neodidagmata, 35, 21–32. DOI: https://doi.org/10.14746/nd.2013.35.2
Jankowiak, B., Gulczyńska, A. (2014). Wczesna inicjacja seksualna młodzieży–przyczyny i konsekwencje. Kultura-Społeczeństwo-Edukacja, 5(1), 171–187.
Jankowiak, B., & Soroko, E. (2013). Socjoterapia jako forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W: B. Jankowiak (red.), Socjoterapia jako forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Teoria i praktyka (33–58). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B., Soroko, E. (2014). Style socjoterapeutycznej pracy grupowej z dziećmi i młodzieżą z perspektywy czynników pomocowych. Studia Edukacyjne, 31, 195–218. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2014.31.11
Jankowiak, B., Soroko, E. (2021). Socjoterapia młodzieży. Studium psychologiczno-pedagogiczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jankowiak, B., Jaskulska, S., Sanz-Barbero, B., Waszyńska, K., Claire, K.D., Bowes, N., Silva, E., Neves, S., Albaladejo-Blázquez, N., Pyżalski, J., Chmura-Rutkowska, I., Vives-Cases, C. (2021). Will I Like Myself If You Hurt Me? Experiences of Violence and Adolescents’ Self-Esteem. Sustainability, 13(21), 11620. DOI: https://doi.org/10.3390/su132111620
Jarczewski, A., Obuchowska, I. (2003). Rozwój erotyczny. Warszawa: Wydawnictwo ŻAK.
Jaskulska, S., Jankowiak, B., Sanz-Barbero, B. et al. (2022). Will You Make Me Happy? The Role of Dating and Dating Violence Victimisation in Happiness Among Adolescents in Europe. Journal of Happiness Studies, 23, 3693–3712. DOI: https://doi.org/10.1007/s10902-022-00564-9
Jewtuch, K. (2020). Współczesna edukacja seksualna dzieci i młodzieży w Polsce – rekonesans, diagnoza, perspektywy. Filoteknos, 10, 470–480.
Kempińska, U., Malinowski, J.A. (2023). Ryzykowne zachowania seksualne młodzieży jako problem ogólnoświatowy–przyczyny, skutki i zapobieganie. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 617(2), 3–15. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.2872
Kołodziejczyk, J. (2019). Psychologia zdrowia i profilaktyka. W: R. Porzak (red.), Profilaktyka w szkole. Stan i rekomendacje dla systemu oddziaływań profilaktycznych w Polsce (8–13). Lublin: Fundacja „Masz Szansę”.
Kościółek, J., Romanowska, J. (2023). Tabu wokół seksualności polskiej młodzieży – próba diagnozy zjawisk. Wychowanie w Rodzinie, 30 (2), 261–275. DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/176127
Pérez-Martínez, V., Sanz-Barbero, B., Ferrer-Cascales, R., Bowes, N., Ayala, A., Sánchez--SanSegundo, M., Albaladejo-Blázquez, N., Rosati, N., Neves, S., Vieira, C.P., Jankowiak, B., Jaskulska, S., Waszyńska, K., Vives-Cases, C. (2022). Evaluation of the Lights4Violence program: reduction in machismo and acceptance of violence among adolescents in Europe. BMC Public Health, 22(1). DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-022-12770-4
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 6 marca 2025 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, liceów ogólnokształcących, techników i branżowych szkół I stopnia (Dz. U. z 2025 r., poz. 378). Pobrano z: https://dziennikustaw.gov.pl/D2025000037801.pdf [dostęp: 30.10.2025].
Sanz-Barbero, B., Ayala, A., Ieracitano, F., Rodríguez-Blázquez, C., Bowes, N., De Claire, K., Mocanu, V., Anton-Păduraru, D., Sánchez-Sansegundo, M., Albaladejo--Blázquez, N., das Neves, A.S., da Silva Queirós, A.S., Jankowiak, B., Waszyńska, K., Vives‐Cases, C. (2022). Effect of the Lights4Violence intervention on the sexism of adolescents in European countries. BMC Public Health, 22. DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-022-13360-0
Sawicka, K. (1999). Socjoterapia jako forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W: K. Sawicka (red.), Socjoterapia (9–28). Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej MEN.
UNESCO. (2009). International technical guidance on sexuality education: Vol II: Topics and learning objectives.
WHO. (2006). Defining sexual health. Report of a technical consultation on sexual health, 28–31 January 2002. Geneva. Pobrano z: http://www.who.int/reproductivehealth/topics/gender_rights/defining_sexual_health.pdf [dostęp: 30.10.2025].
Wilk, M. (2014). Diagnoza w socjoterapii. Ujęcie psychodynamiczne. Sopot: GWP.
World Association for Sexual Health. (2014). Deklaracja praw seksualnych człowieka. Pobrano z: https://www.worldsexualhealth.net/_files/ugd/793f03_f61edff244b244528a7b774f792999ba.pdf?index=true [dostęp: 11.10.2025].
Woynarowska, B. (2017). Edukacja zdrowotna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Zimbardo, P.G., Johnson, R.L., McCann, V. (2021). Psychologia. Kluczowe koncepcje. Tom 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Klaudia Lis-Maciejewska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.