Niechciane dziedzictwo. Piąty tom „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” a Chicago początku XX wieku

Jak cytować

Luczys, P. . (2019). Niechciane dziedzictwo. Piąty tom „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” a Chicago początku XX wieku. Człowiek I Społeczeństwo, 47, 87–116.


The main task of this text is to present the subject matter of the fifth volume of The Polish Peasant in Europe and America written by W.I. Thomas and F. Znaniecki. In this context, special attention will be paid to the criminal activities of Polish immigrants in Chicago in the first two decades of the 20th century. The point of departure for the reflections is the point of reference to the fragments of the five-book, repeated many times in the literature, which often do not go beyond the first three volumes, and at the same time impose a dominant and schematic interpretation discourse for the whole work. The subsequent parts of the text reconstruct the history of migratory waves coming to Chicago from the end of the 19th century on the basis of ongoing social, industrial and urban transformations, and thus the birth of urban crime. The crime history of Polish immigrants in Chicago allows us to re-examine the work of Thomas and Znaniecki from a different perspective (mainly from American sources), emphasizing at the same time the social conditions of the beginnings and the development of criminal structures in migratory environments, while at the same time drawing attention to this topic, commonly ignored in the history of Thomas and Znaniecki’s work and Polish-American relations.

Piotr Luczys, Niechciane dziedzictwo. Piąty tom „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” a Chicago początku XX wieku [An unwanted legacy. The fifth volume of Polish Peasant in Europe and America and Chicago at the beginning of the 20th century] edited by M. Nowak, „Człowiek i Społeczeństwo” vol. XLVII: „Chłop polski w Europie i Ameryce” po stu latach [Polish peasant in Europe and America after one hundred years], Poznań 2019, pp. 87–116, Adam Mickiewicz University. Faculty of Social Sciences Press. ISSN 0239-3271.


Abu-Lughod, J.L. (2007). Race, Space, and Riots in Chicago. New York–Los Angeles: Oxford University Press.

Adler, J.S. (2006). First in Violence, Deepest in Dirt: Homicide in Chicago, 1875–1920. Cambridge, MA–London: Harvard University Press.

Banta, M. (2007). Introduction. W: T. Veblen, The Theory of the Leisure Class. New York: Oxford University Press.

Bartley, R.H., Bartley, S.E. (1999). Revising the Biography of Thorstein Veblen. International Journal of Politics, Culture and Society, 13 (2), 363–374.

Bennett, L. (2010). The Third City: Chicago and American Urbanism. Chicago–London: University of Chicago Press.

Berger, P.L. (2004). Zaproszenie do socjologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Blumer, H. (1979). Critiques of Research in the Social Sciences: An Appraisal of Thomas and Znaniecki’s ‘The Polish Peasant in Europe and America’. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.

Boehm, L.K. (2004). Popular Culture and the Enduring Myth of Chicago 1871–1968. New York–London: Routledge.

Bulmer, M. (1983). ‘The Polish Peasant in Europe and America’: A neglected classic. Journal of Ethnic and Migration Studies, 10 (3), 470–476.

Bulmer, M. (1984). The Chicago School of Sociology: Institutionalization, Diversity, and the Rise of Sociological Research, Chicago–London: University of Chicago Press.

Burawoy, M. (2000). Introduction. Reaching for the Global. W: M. Burawoy, J.A. Blum i in. (red.), Global Ethnography: Forces, Connections, and Imaginations in a Postmodern World (ss. 1–40). Berkeley–Los Angeles: University of California Press.

Cargan, L. (2007). Doing Social Research. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

Cavan, R.S. (1983). The Chicago School of Sociology, 1918–1933. Journal of Contemporary Ethnography, 11 (4), 407–420.

Chiro, G. (2007). Florian Znaniecki’s humanistic sociology revisited, referat konferencyjny, Department of Sociology, University of Auckland,, dostęp: 7.12.2019.

Cohen, L. (2014). Making a New Deal: Industrial Workers in Chicago, 1919–1939. Croydon: Cambridge University Press.

Dulczewski, Z. (1974). Thomas i Znaniecki – pionierzy badań nad polonią amerykańską. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 36 (4), 101–109.

Dulczewski, Z. (1984). Florian Znaniecki. Życie i dzieło. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Edgell, S. (2015). Veblen in Perspective: His Life and Thought. New York–London: Routledge.

Faris, R.E.L. (1967). Chicago Sociology 1920–1932. San Francisco: Chandler Publishing Company.

Fisher, C. (2015). Urban Green: Nature, Recreation, and the Working Class in Industrial Chicago. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Fritz, J.M. (2005). The Scholar Practitioners: The Development of Clinical Sociology in the United States. W: A.J. Blasi (red.), Diverse Histories of American Sociology (ss. 40–56). Leiden–Boston: Brill.

Frykowski, M., Starosta, P. (2008). Kapitał społeczny i jego użytkownicy. Przegląd Socjologiczny, 1 (57), 31–62.

Godlewski, G. (2008). Kulturalizm Floriana Znanieckiego: losy niedokończonego projektu. W: K. Łukasiewicz (red.), Wokół koncepcji kultury Floriana Znanieckiego (ss. 185–208). Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum.

Grossman, R. (2017). Polish Robin Hoods. W: R.B. Dold, P. Kendall i in. (red.), Chicago Flashback: The People and Events That Shaped a City’s History (ss. 374–376). Chicago: Chicago Tribune.

Grotowska-Leder, J. (2002). Fenomen wielkomiejskiej biedy. Od epizodu do underclass. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Guglielmo, T.A. (2004). White on Arrival: Italians, Race, Color, and Power in Chicago, 1890–1945. New York: Oxford University Press.

Hałas, E. (1991). Znaczenia i wartości społeczne. O socjologii Floriana Znanieckiego. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Hirsch, A.R. (1998). Making the Second Ghetto: Race and housing in Chicago, 1940–1960. Chicago–London: University of Chicago Press.

Hunt, D.B. (2009). Blueprint for Disaster: The Unraveling of Chicago Public Housing. Chicago–London: University of Chicago Press.

Janowitz, R. (2010). Culture of Opportunity. Obama’s Chicago: The People, Politics, and Ideas of Hyde Park. Chicago: Ivan R. Dee.

Jarosz, M. (2002). Ubóstwo. W: Z. Bokszański i in. (red.), Encyklopedia socjologii, t. 4: S – Ż (ss. 268–271), Warszawa: Oficyna Naukowa. Kaźmierczak, T. (2005). Upośledzenie społeczne. W: Z. Bokszański i in. (red.), Encyklopedia socjologii. Suplement (ss. 368–375). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Kefalas, M. (2003). Working-Class Heroes: Protecting Home, Community, and Nation in a Chicago Neighborhood. Berkeley–Los Angeles: University of California Press.

Kelling, G.L., Coles, C.M. (1996). Fixing Broken Windows: Restoring Order and Reducing Crime in Our Communities. New York: Free Press.

Kotarski, H. (2013). Kapitał ludzki i kapitał społeczny a rozwój województwa podkarpackiego, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Krist, G. (2012). City of Scoundrels: The 12 Days of Disaster That Gave Birth to Modern Chicago. New York: Crown Publishers.

Kroeber, A.L. (1930). Review of ‘The Polish Peasant in Europe and America’ by William I. Thomas and Florian Znaniecki. American Anthropologist, 32 (2), 321.

Krzywicki, L. (2011). Za Atlantykiem. Wrażenia z podróży po Ameryce, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Kuszyk-Bytniewska, M. (2008). Odkrywanie Znanieckiego. O niezrealizowanej recepcji Floriana Znanieckiego. Rocznik Lubuski, 34 (2), 123–140.

Lebow, K. (2012). The Conscience of the Skin: Interwar Polish Autobiography and Social Rights. Humanity: An International Journal of Human Rights, Humanitarianism, and Development, 3 (3), 297–319.

Leoński, J. (1995). Historia wykorzystywania dokumentów osobistych w socjologii. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 57 (3), 123–128.

Lewis, R. (2008). Chicago Made: Factory Networks in the Industrial Metropolis. Chicago–London: University of Chicago Press.

Lindner, R. (1990). The Reportage of Urban Culture: Robert Park and the Chicago School. Cambridge: Cambridge University Press.

Ling, H. (2012). Chinese Chicago. Race, Transnational Migration, and Community since 1870. Stanford: Stanford University Press.

Lombardo, R.M. (2013). Organized Crime in Chicago: Beyond the Mafia. Urbana: University of Illinois Press.

Lutz, H. (2010). Gender in the migratory process. Journal of Ethnic and Migration Studies, 36 (10), 1647–1663.

Merriner, J.L. (2004). Grafters and Goo Goos: Corruption and Reform in Chicago, 1833–2003. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Merton, R.K. (1967). On Theoretical Sociology: Five Essays, Old and New. New York: The Free Press.

Miller, D.L. (2014). City of the Century: The Epic of Chicago and the Making of America. Chicago: RosettaBooks.

Morello, J.A. (2001). Selling the President, 1920: Albert D. Lasker, Advertising, and the Election of Warren G. Harding. Westport: Praeger.

Okrent, D. (2010). Last Call: The Rise and Fall of Prohibition. New York: Scribner.

Pacyga, D.A. (2009). Chicago: A Biography. Chicago–London: University of Chicago Press.

Pahl, R.E. (1968). A Perspective on Urban Sociology. W: R.E. Pahl (red.), Readings in Urban Sociology (ss. 3–44). Oxford: Pergamon Press.

Park, R.E., Burgess, E.W. (1921). Introduction to the Science of Sociology. Chicago: University of Chicago Press.

Park, R.E., Burgess, E.W. (1926). Wprowadzenie do nauki socjologji, t. 1. Poznań: Księgarnia Uniwersytecka Fiszer i Majewski.

Reed, Ch.R. (2014). Knock at the Door of Opportunity: Black Migration to Chicago, 1900–1919. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Review (1958). Polish American Studies, 15 (3/4), 113–115.

Ridings, J. (2010). Chicago to Springfield: Crime and Politics in the 1920s. Charleston: Arcadia Publishing.

Ritzer, G. (2004). Klasyczna teoria socjologiczna. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

Roth, W., Kraus, J. (1998). An Accidental Anarchist. San Francisco: Rudi Publishing.

Rumbarger, J.J. (1989). Profits, Power, and Prohibition: Alcohol Reform and the Industrializing of America, 1800–1930. New York: State University of New York Press.

Russo, G. (2001). The Outfit: The Role of Chicago’s Underworld in the Shaping of Modern America. New York: Bloomsbury.

Salerno, R.A. (2007). Sociology Noir: Studies at the University of Chicago in Loneliness, Marginality and Deviance, 1915–1935. Jefferson: McFarland & Company, Inc.

Sułek, A. (2011). „Do Ameryki!”. Polscy socjologowie w Stanach Zjednoczonych po 1956 roku i rozwój socjologii empirycznej w Polsce. W: idem, Obrazy z życia socjologii w Polsce (ss. 96–141). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Sztompka, P. (2000). Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Studiów Politycznych PAN.

Thomas, W.I. (1924). The Unadjusted Girl: With Cases and Standpoint for Behavior Analysis. New York: Little Brown.

Thomas, W.I. (1966). On Social Organization and Social Personality. Chicago: University of Chicago Press.

Thomas, W.I., Znaniecki, F. (1976). Chłop polski w Europie i Ameryce, t. 1–5. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Vaillant, D. (2003). Sounds of Reform: Progressivism & Music in Chicago, 1873–1935. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Weymann, A. (1966). Modernization, generational relations and the economy of life time. International Journal of Sociology and Social Policy, 16 (4), 37–57.

Wieruszewska, M. (2012). Dzieło „Chłop polski w Europie i Ameryce”, czyli o pożytkach z czytania klasyków. Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, 38 (2), 5–24.

Wiley, N. (2007). Znaniecki’s Key Insight: The Merger of Pragmatism and Neo-Kantianism. Polish Sociological Review, 158 (2), 133–143.

Woloson, W.A. (2009). In Hock: Pawning in America from Independence through the Great Depression. Chicago–London: University of Chicago Press.

Znaniecka Lopata, H. (1996). Polonia and „The Polish Peasant in Europe and America”. Journal of American Ethnic History, 16 (1), 37–46.

Znaniecki, F. (1971). Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Znaniecki, F. (1986). William I. Thomas jako współpracownik. W: J. Szacki (red.), Znaniecki (ss. 224–227). Warszawa: Wiedza Powszechna.

Znaniecki, F. (2008). Metoda socjologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zorbaugh, H.W. (1976). The Gold Coast and The Slum: A Sociological Study of Chicago’s Near North Side. Chicago–London: University of Chicago Press.

Źródła internetowe


1. W momencie złożenia pracy celem rozpoczęcia postępowania w sprawie publikacji, Licencjodawca, zwany dalej Autorem, akceptuje wszystkie zasady umieszczone na stronie internetowej czasopisma “Człowiek i Społeczeństwo”, udzielając Licencjobiorcy, zwanego dalej Wydawcą, niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu. Licencja zakłada tym samym brak ograniczeń terytorialnych, czasowych oraz ilościowych na następujących polach eksploatacji (art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych):
a. utrwalanie Utworu;
b. zwielokrotnienie Utworu drukiem i w wersji cyfrowej;
c. wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału/zwielokrotnionych egzemplarzy Utworu;
d. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
f. wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
g. rozpowszechnianie Utworu w wersji elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranecie lub innej sieci, w pracy zbiorowej, a także samodzielnie w formule Open Access w oparciu o licencję Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), a także inną wersję językową tej licencji, lub którąkolwiek późniejszą wersję tej licencji.

2. Założenia licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), udzielają Wydawcy upoważnienia do kopiowania, zmieniania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania Utworu jedynie pod warunkiem uznania autorstwa.

3. Wraz z dostarczeniem Utworu, Autor zobowiązuje się do wypełnienia, podpisania oraz odesłania skanu Załącznika nr 3 (Umowa o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC) do Zarządzenia Nr 445/2015/2016 Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia 1 października 2015 roku w sprawie czasopism naukowych UAM oraz powołania uniwersyteckiej platformy czasopism elektronicznych PRESSto.


Brak dostępnych danych do wyświetlenia.