Pomarańcze na drutach Witolda Wirpszy. Kłopoty z rozumieniem eksperymentu prozatorskiego w świetle przed-tekstu

Main Article Content

Dariusz Pawelec

Abstrakt

Szkic przedstawia nową interpretację powieści Witolda Wirpszy Pomarańcze na drutach (1964), możliwą dzięki mikroanalizie przed-tekstów. Są to przede wszystkim materiały z archiwum pisarza zachowane w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, w tym 39 kart maszynopisu zawierających polski tekst pierwszej redakcji powieści z jesieni 1946 roku oraz listy pisane przez Wirpszę z oflagu w Gross Born do przyszłej żony Marii Kureckiej. Wczesny odbiór Pomarańczy na drutach zdominowany został przez pytanie o jej formę oraz uznanie formy poetyckiej jako wyznacznika wartości i gwarancji sensu tego prozatorskiego przedsięwzięcia. Autor interpretacji wychodzi od pytania, czy na tle istniejących dokumentów recepcji uprawnione będą interpretacyjne sugestie dokonywane ponad językową i „poetycką” tkanką tekstu, czy zasadne będzie wskazanie klucza do rozumienia powieści poza jej nastawieniem na sam język i poza właściwościami typowymi dla nurtu lingwistycznego w poezji, z którym kojarzony jest Wirpsza. Interpretacja odwołująca się do śladów pozostawionych w przed-tekstach wychodzi od rozumienia tytułu w kategoriach symbolu, powiązanego z odrealnionym, onirycznym, na wpół fantastycznym opisem oflagowego świata przedstawionego. Przegląd dokumentów genezy pozwala włączyć do próby zrozumienia powieści i jej tytułu, oprócz pierwszej wersji utworu z roku 1946, listy autora powstałe w bezpośredniej relacji z powieściową czasoprzestrzenią. Według niniejszej propozycji interpretacyjnej przynoszą one odpowiedź na pytanie o „początek początku”, albowiem to w nich właśnie odnaleźć można „realnie istniejące wskazówki pierwszego śladu” (wedle terminologii, jaką proponuje Pierre-Marc de Biasi).

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Pawelec, D. (2020). Pomarańcze na drutach Witolda Wirpszy. Kłopoty z rozumieniem eksperymentu prozatorskiego w świetle przed-tekstu. Forum Poetyki, (21), 114-129. https://doi.org/10.14746/fp.2020.21.26059
Dział
Praktyki
Biogram autora

Dariusz Pawelec, Uniwersytet Śląski

Dariusz Pawelec (ur. 1965) – profesor w Instytucie Literaturoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Opublikował m.in. książki: Poezja Stanisława Barańczaka. Reguły i konteksty (1992), Lingwiści i inni. Przewodnik po interpretacjach wierszy współczesnych (1994), Czytając Barańczaka (1995), Debiuty i powroty. Czytanie w czas przełomu (1998), Świat jako Ty. Poezja polska wobec adresata w drugiej połowie XX wieku (2003), Od kołysanki do trenów. Z hermeneutyki form poetyckich (2006), Wirpsza wielokrotnie (2013). Zredagował antologie: Powiedz prawdę. Antologia poezji pokolenia ’68 (1990), Martwe punkty. Antologia poezji „Na Dziko” (1994–2003) (2004, także wydanie słowackie i czeskie), Tropy „Na Dziko”. Postantologia (2019). Opracował edycję utworów Witolda Wirpszy: Sonata i inne wiersze do roku 1956 (2014), Listy z oflagu (2015), Varia. Eseje. Prozy (2016), Sama niewinność. Powieść (2017), Apoteoza tańca (2018), Umieralnia i inne utwory dramatyczne (2019).

Referencje

  1. Balcerzan, Edward. „Człowiek Witolda Wirpszy”. Nurt, nr 2 (1965): 4849.
  2. Barańczak, Stanisław. „Na 60lecie Witolda Wirpszy”. Kultura, nr 1 (1979): 102107.
  3. Błoński, Jan. „Dwaj poeci”. Twórczość, nr 3 (1950): 113123.
  4. Byliniak, Maciej. „Krytyka obrazu w poezji i eseistyce Witolda Wirpszy”. Twórczość, nr 8 (2009): 5482.
  5. Byliniak, Maciej. De Biasi, PierreMarc. Genetyka tekstów. Przetłumaczone przez Filip Kwiatek i Maria Prussak. Warszawa: Wydawnictwo IBL, 2015.
  6. Chojnowski, Zbigniew. „‘Zegar’ i uwięzienie w powieści Witolda Wirpszy «Pomarańcze na drutach»”. W „W rytmie zegara...”. Wokół zagadnień chronozoficznych. Zredagowane przez Zbigniew Chojnowski, Beata Kurządkowska i Anna Rzymska, 228242. Olsztyn: Wydawnictwo UWM, 2015.
  7. „Istnieje porządek nieodgadniony”. O Witoldzie Wirpszy z Leszkiem Szarugą rozmawia Karol Samsel. Elewator, nr 23 (2018): 4057.
  8. Kuncewicz, Piotr. „Wirpsza i pozostali”. Przegląd Tygodniowy, nr 7 (1986), 13.
  9. Libich, Maciej. „Epistolograficzny nośnik poezji. Osiem notatek o «Listach z oflagu» Witolda Wirpszy”. Elewator, nr 23 (2018): 1429.
  10. Marszałek, Rafał. „Eksperyment Wirpszy”. Nowe Książki, nr 9 (1965): 402.
  11. Nyczek, Tadeusz. „Śladem wzruszenia”. Poezja, nr 3 (1971): 2230.
  12. Pietrek, Daniel. „«Pomarańcze na drutach» Witold Wirpsza w monachijskim wydawnictwie Carla Hansera”. W Filologia trudnego sąsiedztwa. Tom studiów dedykowany Profesorowi Markowi Zyburze w 60lecie urodzin. Zredagowane przez Krzysztof Ruchniewicz we współpracy z Piotrem Przybyłą i Dariuszem Wojtaszynem, 228241. Wrocław: Questio, 2017.
  13. Słucki, Arnold. „Od «Sonaty» do «Drugiego oporu»”. Twórczość, nr 1 (1966): 116119.
  14. Strumiłowski, Artur. „Nowości prozy”. Życie Literackie, nr 44 (1965), 11.
  15. Wirpsza, Witold, Kunstmann, Heinrich. „Salut Henri! Don Witoldo!”. Witold Wirpsza Heinrich Kunstmann. Listy 19601983. Kraków: Universitas, 2015.
  16. Wirpsza, Witold, Kunstmann, Heinrich. Don Juan. Warszawa: PIW, 1960.
  17. Wirpsza, Witold, Kunstmann, Heinrich. Pomarańcze na drutach. Warszawa: PIW, 1964.
  18. Wirpsza, Witold, Kunstmann, Heinrich. Listy z oflagu. Opracowane, posłowiem i przypisami opatrzone przez Dariusz Pawelec. Szczecin: Zaułek Wydawniczy Pomyłka, 2015.