Gatunki autorskie – niedostrzeżony problem genologii?

Main Article Content

Arkadiusz Kalin

Abstrakt

W artykule autor rozważa genologiczną możliwość wyróżnienia kategorii gatunku momentalnego – gatunku autorskiego. Przytoczone zostały teoretyczne próby polskiej genologii rozważające kwestię genologicznej akceptacji autorskich „wynalazków” – utworów, które manifestują nowatorskość i wyjątkowość gatunkową na poziomie pojedynczego dzieła lub grupy utworów tego samego autora, możliwych do zidentyfikowania jako specyficzny gatunek autorski. A zatem chodzi o przypadek „gatunków jednorazowych” – gdy licentia poetica obejmuje genologię, o sytuację przeniesienia literackiego inventio na poziom paradygmatu, widoczną szczególnie w literaturze ostatniego stulecia. Rozważania tego typu najlepiej widoczne były w oglądzie konkretnej twórczości – szczególnie awangardowej i neoawangardowej: m.in. futurystów, Juliana Tuwima, Mirona Białoszewskiego, Witolda Wirpszy czy w żartobliwej poezji Wisławy Szymborskiej i Stanisława Barańczaka. Najnowszą egzemplifikacją gatunku autorskiego w artykule stały się utwory zebrane w tomie poetyckim Marii Peszek pt. bezwstydnik, który stanowi też ciekawy przykład funkcjonowania tego typu specyfikacji gatunkowej w kontekście medialnym i performatywnym.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Kalin, A. (2016). Gatunki autorskie – niedostrzeżony problem genologii?. Forum Poetyki, (3), 18-31. Pobrano z https://pressto.amu.edu.pl/index.php/fp/article/view/26702
Dział
Teorie
Biogram autora

Arkadiusz Kalin, Akademia imienia Jakuba Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim

Arkadiusz Kalin – absolwent polonistyki UAM w Poznaniu, doktor nauk humanistycznych, adiunkt Akademii im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim, członek Pracowni Badań nad Literaturą i Czasopiśmiennictwem Pogranicza działającej w ramach Akademickiego Centrum Badań Euroregionalnych w Gorzowie Wielkopolskim. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół zagadnień teorii i historii literatury XX wieku oraz najnowszej, a także wybranych problemów kultury współczesnej, m.in. dotyczących kwestii pogranicza zachodniego. Autor prac poświęconych twórczości m.in. B. Schulza, W. Gombrowicza, A. Kuśniewicza, S. Lema, L. Buczkowskiego, P. Huellego, A. Stasiuka.|Arkadiusz Kalin is a graduate of the Polish Studies program at UAM in Poznan, where he received his PhD. He is currently an adjunct at the Jacob of Paradies University in Gorzów Wielkopolski. His research interests include theories and history of twentieth century and contemporary literature and select themes of contemporary culture, such as issues of Poland’s western border. He has written work on Bruno Schulz, Witold Gombrowicz, Andrzej Kuśniewicz, Stanisław Lem, Leopold Buczkowski, Paweł Huelle, and Andrzej Stasiuk, among others.

Referencje

  1. Balbus, Stanisław. „Zagłada gatunków”. Teksty Drugie 1999, nr 6 (1999): 25–39.
  2. Balcerzan, Edward. „Nowe formy w pisarstwie i wynikające stąd porozumienia”. W Polska genologia literacka, zredagowane przez Danuta Ostaszewska i Romuald Cudak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
  3. Balcerzan, Edward. „Sytuacja gatunku”. W Przez znaki. Granice autonomii sztuki poetyckiej na materiale polskiej poezji współczesnej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1972.
  4. Balcerzan, Edward. „W stronę genologii multimedialnej”. Teksty Drugie : teoria literatury, krytyka, interpretacja. 1999, nr 6 (1999): 7–24.
  5. Bolecki, Włodzimierz. „O gatunkach to i owo”. Teksty Drugie, nr 6 (1999).
  6. Cudak, Romuald. „Genologia i literatura współczesna. Prolegomena”. W Polska genologia. Gatunek w literaturze współczesnej, zredagowane przez Romuald Cudak, 35–37. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
  7. Cudak, Romuald. „Sytuacja gatunków we współczesnej poezji polskiej a perspektywy genologii”. W Genologia i konteksty, zredagowane przez Czesław P Dutka. Zielona Góra: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Tadeusza Kotarbińskiego, 2000.
  8. Dąbrowski, Stanisław. Teoria genologiczna Stefanii Skwarczyńskiej (próba analizy i krytyki). Gdańsk, 1974.
  9. Gazda, Grzegorz. „O gatunkach polskiej poezji futurystycznej”. W Z polskich studiów slawistycznych. Seria 4. Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Warszawie 1973., zredagowane przez Maria Janion, T. 2 (Nauka o literaturze). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972. http://books.google.com/books?id=qDA_AQAAIAAJ.
  10. Głowiński, Michał. „Białoszewskiego gatunki codzienne”. W Narracje literackie i nieliterackie. Kraków: Universitas, 1997.
  11. Głowiński, Michał. „Gatunek literacki i problemy poetyki historycznej”. W Problemy teorii literatury, zredagowane przez Henryk Markiewicz, T. 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
  12. Grądziel-Wójcik, Joanna. „«Gry gatunkowe» na przykładzie poezji Witolda Wirpszy”. W Genologia dzisiaj, zredagowane przez Włodzimierz Bolecki i Ireneusz Opacki. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2000.
  13. Grzmil-Tylutki, Halina. Gatunek w świetle francuskiej teorii dyskursu. Kraków: Universitas, 2007.
  14. Ingarden, Roman. „Graniczny wypadek dzieła literackiego”. W Szkice z filozofii literatury, 89–96. Kraków: Znak, 2000.
  15. Kalin, Arkadiusz. „«bezwstydnik»Marii Peszek - literatura jako performans”. W Literatura w mediach. Media w literaturze III. Nowe wizerunki, zredagowane przez Katarzyna Taborska i Wojciech Kuska, 115–34. Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Jakuba z Paradyża, 2014.
  16. Michałowski, Piotr. „Gatunki i konwencje w poezji”. W Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, zredagowane przez Włodzimierz Bolecki i Ryszard Nycz. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2002. http://books.google.com/books?id=O_JgAAAAMAAJ.
  17. Michałowski, Piotr. Głosy, formy, światy. Warianty poezji nowoczesnej. Kraków: Universitas, 2008.
  18. Peszek, Maria. bezwstydnik. Warszawa: Kayax Production, 2008.
  19. Pustkowski, Henryk. „Mirohłady, Słopiewnie”. W Słownik rodzajów i gatunków literackich, zredagowane przez Grzegorz Gazda i Słowinia Tynecka-Makowska. Kraków, 2006.
  20. Pustkowski, Henryk. „Próba gatunkowego określenia «mirohładów» - «słopiewni»”. W Z polskich studiów slawistycznych. Seria 4. Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Warszawie 1973., zredagowane przez Maria Janion, T. 2 (Nauka o literaturze). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972. http://books.google.com/books?id=qDA_AQAAIAAJ.
  21. Skwarczyńska, Stefania. „Niedostrzeżony problem podstawowy genologii”. W Problemy teorii literatury, zredagowane przez Henryk Markiewicz, T. 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
  22. Sławiński, Janusz. „Miron Białoszewski «Leżenia»”. W Genologia polska: wybór tekstów, zredagowane przez Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, i Marian Tatara, 527–28. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983.
  23. Świrek, Anna. Z gatunkiem czy bez... o twórczości Mirona Białoszewskiego. Zielona Góra: WSP, 1997. http://books.google.com/books?id=k74XAQAAIAAJ.
  24. Todorov, Tzvetan. „O pochodzeniu gatunków”. Przetłumaczone przez Alberta Labuda. Pamiętnik Literacki 3 (1979).
  25. Wantuch, Wiesława. „Miron Białoszewski w poszukiwaniu gatunków lirycznych”. W Polska genologia. Gatunek w literaturze współczesnej, zredagowane przez Romuald Cudak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009