Kinopoezja? Ruch i fotogenia jako kategorie estetyczne poetyckiej awangardy

Main Article Content

Joanna Orska
https://orcid.org/0000-0001-5065-6719

Abstrakt

Szkic opowiada historię wczesnych związków pomiędzy awangardowym filmem niemym a poezją, przyglądając się w szczególności wypowiedziom programowym powiązanym z filmem francuskich impresjonistów. Poezja czy poetyckość była w manifestach i szkicach Ricciotta Canuda, Germaine Dulac czy Louisa Delluca często traktowana jako metaforycznie rozumiana przestrzeń odniesień wynikających z przekonania, że film jako nowa, „siódma” sztuka stanowi doskonałą syntezę właściwości pozostałych. Z poezją, awangardową poetyckością powiązał swoje koncepcje filmu bezpośrednio Jean Epstein, którego pisma miały w Polsce lat dwudziestych sporą i chłonną publiczność. Wiele z elementów jego teorii, powiązanych z ruchem filmowym i „fotogenicznością”, przeniknęło, czego próbuję tu dowieść, także do tekstów programowych polskiej awangardy poetyckiej.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Orska, J. (2021). Kinopoezja? Ruch i fotogenia jako kategorie estetyczne poetyckiej awangardy. Forum Poetyki, (23), 30-49. https://doi.org/10.14746/fp.2021.23.28895
Dział
Teorie
Biogram autora

Joanna Orska, Uniwersytet Wrocławski

Joanna Orska – dr hab., prof. Uniwersytetu Wrocławskiego, literaturoznawczyni, zajmuje się nowoczesną i współczesną literaturą, zwłaszcza problemami awangardy i neoawangardy. Specjalizuje się także w zagadnieniach związanych z krytyką literacką i z nowymi metodologiami badań literackich. Pracuje w Zakładzie Historii Literatury Polskiej po 1918 roku; kierowniczka Pracowni Współczesnych Form Krytycznych. Autorka książek Przełom awangardowy w dwudziestowiecznym modernizmie w Polsce (2004); Liryczne narracje. Nowe tendencje w poezji polskiej 1989–2006 (2006); Republika poetów. Poetyckość i polityczność w krytycznej praktyce (2013). Ostatnio wydała Performatywy. Składnia/retoryka, gatunki i programy poetyckiego konstruktywizmu (2019).

Bibliografia

  1. Bocheńska, Jadwiga. Polska myśl filmowa do roku 1939. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1974.
  2. Bordwell, Dawid. O historii stylu filmowego. Przetłumaczone przez Miłosz Stelmach. Łódź: Wydawnictwo NCKF, 2019.
  3. Deleuze, Gilles. Kino. 1. Obraz-ruch, 2. Obraz-czas. Przetłumaczone przez Janusz Margański. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2008.
  4. Epstein, Jean. Écrits sur le cinema 1921–1953. Tom 1: 1921–1947. Przedmowa Henri Langlois. Wprowadzenie Pierre Leprohon. Paryż: Édition Seghers, 1974.
  5. Europejskie manifesty kina. Antologia. Zredagowane przez Andrzej Gwóźdź. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2002.
  6. Gacki, Stefan Kordian. „Na drodze do nowego klasycyzmu”. Nowa Sztuka nr 1 (1925): 6–7.
  7. Gawrak, Zbigniew. Jan Epstein. Studium natury w sztuce filmowej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1962.
  8. Giżycki, Marcin. Awangarda wobec kina: film w kręgu polskiej awangardy artystycznej dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa: Wyd. Małe, 1996.
  9. Giżycki, Marcin. Walka o film artystyczny w międzywojennej Polsce, Warszawa: PWN, 1989.
  10. Hedges, Inez. „Constellated Visions: Robert Desnos and Man Ray L’Étoile de mer”. W Dada and Surrealist Film, 99–109. Zredagowane przez Rudolph de Kuenzli. Cambridge, Massachussets: MIT Press, 1996).
  11. Irzykowski, Karol. Dziesiąta muza. Zagadnienia estetyczne kina. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1924.
  12. Kolasińska-Pasterczyk, Iwona. „Francuska szkoła impresjonistyczna”. W Kino nieme. Zredagowane przez Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska i Rafał Syska, 685–736. Kraków: Universitas, 2012.
  13. Kuenzli de, Rudolf. „Introduction”. W Dada and Surrealist Film. Zredagowane przez Rudolf de Kuenzli, 1–12. Cambridge, Massachussets: MIT Press, 1996.
  14. Levi, Pavle. Cinema by Other Means. New York: Oxford University Press, 2012.
  15. McCreary, Eugene C. „Louis Delluc. Film Theorist, Critic, and Prophet”. Cinema Journal vol. 16, nr 1 (1976).
  16. Otto, Wojciech. Literatura i film w kulturze polskiej dwudziestolecia międzywojennego. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2007.
  17. Peiper, Tadeusz. Tędy. Nowe usta. Przedmowa i komentarz Stanisław Jaworski. Opracowanie Teresa Podoska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
  18. Peiper, Tadeusz. Wśród ludzi na scenach i na ekranie. Przedmowa Stanisław Jaworski. Opracowanie Katarzyna i Jarosław Fazanowie, t. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.
  19. Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898–1939. Wybór i opracowanie Jadwiga Bocheńska. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1975.
  20. Sitney, P. Adams. Cinema of Poetry. New York: Oxford University Press, 2015.
  21. Taborska, Agnieszka. Spiskowcy wyobraźni. Surrealizm. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2013.
  22. Turvey Malcolm. Doubting Vision. Film and the Revelationist Tradition. New York: Oxford University Press, 2008.
  23. Wall-Romana, Christophe. Cinepoetry: Imaginary Cinemas in French Poetry. New York: Fordham University Press.
  24. Wójtowicz, Aleksander. „Charlie w Inkipo. Nowa Sztuka i Chaplin”. W Aleksander Wójtowicz. Nowa sztuka. Początki (i końce), 187–201. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2017.
  25. Wójtowicz, Aleksander. „Wśród «nowych możliwości». Powieść awangardowa i film”. W Cogito i „sejsmograf podświadomości”. Proza pierwszej awangardy, 191–222. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2010.
  26. Zawrót głowy. Antologia polskich wierszy filmowych. Wybór i wstęp Darek Foks. Łódź: Wydawnictwo NCKF, 2019