Obiektyw kamery Stefanii Zahorskiej

Main Article Content

Małgorzata Hendrykowska

Abstrakt

W obszernym i różnorodnym dorobku Stefanii Zahorskiej (1889–1961) obejmującym m.in. publikacje z zakresu historii i teorii sztuki, filozofii, psychologii, historii kultury, istotne miejsce zajmuje refleksja teoretyczno- i krytycznofilmowa. Stefania Zahorska była najwybitniejszym krytykiem filmowym dwudziestolecia międzywojennego. Decydował o tym nie tylko jej talent pisarski, krytyczny, ale erudycja, rozległe wykształcenie, a przede wszystkim niezależność sądów. Gdy w latach trzydziestych dość powszechnie traktowano film jako hubę żerującą na organizmie literatury, Zahorska w artykule Co powieść zawdzięcza filmowi opublikowanym w 1934 roku na łamach „Kuriera Literacko-Naukowego”, stwierdza, że także powieść powoli zaczyna być dłużnikiem widowiska filmowego. Autorka skupia swoją uwagę na polskiej powieści współczesnej i na potencjalnych zyskach, jakie dla literatury płyną ze strony filmu. Przekonująco pokazuje, w jaki sposób inspiracja filmowa wpłynęła na literacki konkret, jak pod wpływem filmu zmienił się model czasoprzestrzeni w literaturze. Analizując „zainfekowanie” powieści filmem, wskazuje na jego udział w kształtowaniu współczesnej metafory literackiej. Oryginalność jej spojrzenia polega na przełamaniu popularnego dyskursu na temat podobieństw między ekranizacją a pierwowzorem oraz wskazaniu, że relacja między obiema dziedzinami nie przebiega wyłącznie jednokierunkowo: od literatury w stronę filmu. Można ją opisać poza tradycyjną domeną samej adaptacji, w kategoriach metapoetyki oraz estetyki słowa i ruchomego obrazu. W Polsce to ważny i prekursorski głos w sposobie widzenia głębszych relacji pomiędzy filmem a literaturą.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Hendrykowska, M. (2021). Obiektyw kamery Stefanii Zahorskiej. Forum Poetyki, (23), 246-259. https://doi.org/10.14746/fp.2021.23.28907
Dział
Archiwum poetologiczne
Biogram autora

Małgorzata Hendrykowska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Małgorzata Hendrykowska – historyk filmu i kultury popularnej. Profesor zwyczajny w Instytucie Filmu, Mediów i Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Opublikowała m.in. książki: Śladami tamtych cieni. Film w kulturze polskiej przełomu stuleciu 1895–1914 (1993); W cieniu braci Lumière” (red., 1995); Film w Poznaniu i Wielkopolsce (wspólnie z M. Hendrykowskim, 1997); Kronika kinematografii polskiej 1895–2011 (2011); Widziane po latach. Szkice o filmie polskim (red., 2000); Klucze do rzeczywistości. Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989 (red., 2005); Smosarska (2007), La seconda guerra mondiale nel cinema polacco (2009); Film polski wobec wojny i okupacji. Tematy, motywy, pytania (2011), Szpital Przemienienia (w serii „Klasyka kina”, 2017). Jest autorką monografii Historia polskiego filmu dokumentalnego 1896–1944 (2015) oraz redaktorem naukowym Historii polskiego filmu dokumentalnego 1945–2014 (2015).

Bibliografia

  1. Choromański, Michał. Skandal w wesołych bagniskach. Warszawa: PIW, 1993.
  2. Choromański, Michał. Zazdrość i medycyna. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1933.
  3. Cybulska, Maja Elżbieta. Potwierdzone istnienie: archiwum Stefanii Zahorskiej. Londyn: Polska Fundacja Kulturalna, 1988.
  4. Gojawiczyńska, Pola. Ziemia Elżbiety. Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, 1934.
  5. Hendrykowska, Małgorzata. „O szczególnych powinowactwach literatury i kina w refleksji Stefanii Zahorskiej”. Przestrzenie Teorii nr 32 (2019): 167–79.
  6. Irzykowski, Karol. „Człowiek przed soczewką, czyli sprzedane samobójstwo. Dramat w 1 akcie”. Pion nr 24–25 (1938).
  7. Irzykowski, Karol. Dziesiąta muza: zagadnienia estetyczne kina. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1924.
  8. Kaden-Bandrowski, Juliusz. Czarne skrzydła. Katowice: Wydawnictwo Literackie, 1928.
  9. Karcz, Danuta. „Stefanii Zahorskiej walka o treść”. Kwartalnik Filmowy nr 1–2 (1962): 47–92.
  10. Mizerkiewicz, Tomasz. Po tamtej stronie tekstów: literatura polska a nowoczesna kultura obecności. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2013.
  11. Nasiłowska, Anna. „Interdyscyplinarny umysł Stefanii Zahorskiej”. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki nr 3–4 (2012).
  12. Osiński, Jakub. „Biedni emigranci patrzą na getto. O Smoczej 13 Stefanii Zahorskiej”. Teksty Drugie nr 3 (2018): 399–417.
  13. Pilch, Anna. Symbolika form i kolorów: o krytyce artystycznej Stefanii Zahorskiej. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2004.
  14. Strug, Andrzej. Żółty krzyż. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1933.
  15. Szweykowski, Zygmunt. „Nowela Prusa Widziadła”. Pion nr 15 (1936).
  16. Zahorska, Stefania. Eugenjusz Żak. Warszawa: Gebethner & Wolff, 1927.
  17. Zahorska, Stefania. „Film w naftalinie”. Wiek XX nr 3 (1928): 4.
  18. Zahorska, Stefania. O pierwszych śladach odrodzenia w Polsce, t. 2. Kraków: Prace Komisji Historii Sztuki PAU, 1921.
  19. Zahorska, Stefania. Szkice o literaturze i sztuce. Zredagowane przez Paweł Kądziela. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 1995.
  20. Zahorska, Stefania. „Twórczość i świadomość”. Wianki nr 3 (1919): 13–14.
  21. Zahorska, Stefania. Wybór pism. Reportaże, publicystyka, eseje. Zredagowane przez Anna Nasiłowska. Warszawa: IBL PAN, 2010.
  22. Zahorska, Stefania. „Z ruchu filmowego w Niemczech”. Wiadomości Literackie 195, nr 39 (1927).
  23. Zahorska, Stefania. „Zagadnienia formalne filmu”. Przegląd Filozoficzny XXXI, nr 1–2 (1928): 192–99.
  24. Zahorska, Stefania i Jan Matejko. Jan Matejko. Warszawa: Gebethner & Wolff, 1925.
  25. Zahorska, Stefania i Adam Pragier. „Przychodź do mnie”: listy Stefanii Zahorskiej do Leonii Jabłonkówny i listy Adama Pragiera. Zredagowane przez Maja Elżbieta Cybulska. Londyn: Polska Fundacja Kulturalna, 1998