Tekst artystyczny jako przedmiot dociekań językoznawczych

Main Article Content

Katarzyna Sadowska-Dobrowolska

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest zaprezentowaniu możliwości wykorzystania językoznawczych narzędzi opisu zjawisk semantycznych do analizy i interpretacji tekstu artystycznego. Na wstępie Autorka omawia zmiany koncepcji znaczenia, będące skutkiem rozwoju językoznawstwa kognitywnego, oraz konsekwencje tych zmian, tj. poszukiwanie nowej formuły definicji i zainteresowanie zjawiskiem kreacji językowej. Następnie przypomina zależności istniejące między konwencją i kreacją, a także wskazuje rolę analizy tekstów artystycznych w badaniach poświęconych rekonstrukcji językowego obrazu świata. W dalszej kolejności opisuje korzyści, jakie płyną z uwzględniania takich analiz w pracach językoznawczych. Zadaje pytania o możliwość zastosowania metodologii językoznawczych w analizach tekstów i stawia hipotezę o ich przydatności w wyjaśnianiu mechanizmów kreacji językowej i w ustalaniu, jaki sposób uzyskany został końcowy efekt semantyczny analizowanego tekstu. Następnie skupia się na dwóch wybranych teoriach językoznawczych, tj. na teorii ram interpretacyjnych Charlesa Fillmore’a oraz teorii integracji pojęciowej Gilles’a Fouconniera i Marka Turnera. Przechodząc do części analitycznej pracy, w kolejności omawia teoretyczne założenia obu koncepcji badawczych i prezentuje, jak za ich pomocą można przeprowadzić analizę i interpretację wybranego teksu artystycznego. Etapy analizy prezentuje w formie tabeli i schematu integracji pojęciowej, co pozwala dokładniej prześledzić jej przebieg. Zastosowanie językoznawczych narzędzi opisu kreatywnych zjawisk językowych pozwala Autorce ustalić relacje między komponentami sensotwórczymi tekstu, precyzyjnie wyjaśnić mechanizmy obecnej w nim kreacji oraz określić końcowy efekt semantyczny zawarty w omawianym utworze. Sformułowane wnioski opowiadają się za słusznością włączenia analizy językoznawczej do badań nad tekstem.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Sadowska-Dobrowolska, K. (2021). Tekst artystyczny jako przedmiot dociekań językoznawczych. Forum Poetyki, (26), 66-81. https://doi.org/10.14746/fp.2021.26.30848
Dział
Praktyki
Biogram autora

Katarzyna Sadowska-Dobrowolska, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Katarzyna Sadowska-Dobrowolska (1982) – absolwentka filologii polskiej i filologii romańskiej UMCS, doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa; od 2011 r. pracuje na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Prowadzi badania z zakresu semantyki ze szczególnym uwzględnieniem semantyki porównawczej oraz teorii i dydaktyki przekładu.

Referencje

  1. Bartmiński, Jerzy. „Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji”. W: Konotacja, zredagowane przez Jerzy Bartmiński, 169–83. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1988.
  2. Black, Max. „Jeszcze o metaforze”. Przetłumaczone przez Maria Bożenna Fedewicz (tłum.). Pamiętnik Literacki 74, nr 2 (b.d.): 255–81.
  3. Black, Max. „Metafora”. Pamiętnik Literacki nr LXII, z. 3 (1971): 17–234.
  4. Black, Max. „Jeszcze o metaforze”. tłum. Maria Bożenna Fedewicz, Pamiętnik Literacki, nr LXXIV, z. 2 (b.d.): 255–81.
  5. Fauconnier, Gilles, Mark Turner. „Conceptual Integration Network”. Cognitive Science, 22–1 (1998): 133–87.
  6. Fauconnier, Gilles, Mark Turner. The way we think: conceptual blending and the mind’s hidden complexities. New York: Basic Books, 2002.
  7. Fillmore, Charles. „1982, Frame Semantics, [w:] Linguistics in the Morning Calm, Selected Papers from SICOL-1981, e”. Seoul, Korea: The Linguistics Society of Korea, Hanshin Publishing Company, 1982.
  8. Fillmore, Charles. „Frames and Semantics of Understanding”. „Quaderni di Semantica” VI, nr 2 (1985): 222–54.
  9. Grzegorczykowa, Renata. „Pojęcie językowego obrazu świata”. W: Językowy obraz świata, zredagowane przez Jerzy Bartmiński, 39–46. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1999.
  10. Kopaliński, Władysław i Oficyna Wydawnicza Rytm. Słownik symboli. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2017.
  11. Langacker, Ronald W. Wykłady z gramatyki kognitywnej. Przetłumaczone przez Henryk Kardela. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1995.
  12. Libura, Agnieszka. Amalgamaty kognitywne w sztuce. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, 2007.
  13. Pajdzińska, Anna, Ryszard Tokarski. „Językowy obraz świata – konwencja i kreacja”. Pamiętnik Literacki nr LXXXVII, z. 4 (1996): 143–58.
  14. Sadowska-Dobrowolska, Katarzyna. „Poetycki świat Wacława Mrozowskiego jako amalgamiczna przestrzeń nocy, snu i śmierci, [w:] red. M. Cichmińska, I. Matusiak-Kempa”. W: Nowe zjawiska w języku, tekście i komunikacji IV: Metafory i amalgamaty pojęciowe, zredagowane przez Monika Cichmińska i Iza Matusiak-Kempa, 264–76. Olsztyn: UWM, 2012.
  15. Sapir, Edward. Kultura, język, osobowość: wybrane eseje. Przetłumaczone przez Barbara Stanosz i Roman Zimand. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978.
  16. Sławkowa, Ewa. „Instrumentarium badawcze współczesnego językoznawstwa w opisie semantyki tekstu artystycznego (wybór zagadnień)”. W: Semantyka tekstu artystycznego, zredagowane przez Anna Pajdzińska i Ryszard Tokarski, 9–26. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2001.
  17. Tokarski, Ryszard. „Typy racjonalności w językowym obrazie świata”. W: Semantyka tekstu artystycznego, zredagowane przez Anna Pajdzińska i Ryszard Tokarski, 231–45. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2001.
  18. Wierzbicka, Anna. „Genry mowy”. W: Tekst i zdanie. Zbiór studiów, zredagowane przez Teresa Dobrzyńska i Elżbieta Janus, 125–37. Wrocław: Ossolineum, 1983.
  19. Wierzbicka, Anna. Lexicography and Conceptual Analysis. Tucson: Karoma, 1985.
  20. Wierzbicka, Anna. „The meaning of color terms: semantics, culture, and cognition”. Cognitive Linguistics (includes Cognitive Linguistic Bibliography) 1, 1 (1990): 99–150.